VOV4.K’ho - Tiah lơh sa bal mờ mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y, càr Kon Tum geh crơng gơs pơgap mờ do di 16 sơnam, mờ bơta kơp kờ` tàm rnàng tơnơ\ do ờ ngài tai, tiah do geh gơ gơs la tiah lơh sa tờm  ngan tàm 3 mum bơtàu tơngguh bơtàu tơngguh Việt Nam-Lào-Campuchia. Bơh ù sơne\ 3 ngềt cau tus, Bờ Y tu\ do gam tam gơl ua\, gơs la anih pơrgon tus  go\ bơta niam ngan mờ ala\ cau bơcri.

            Geh ai git la tiah lơh sa tờm pràn, tờm ngan tàm 3 mum bơtàu tơngguh geh 13 càr bơh 3 lơgar Việt Nam-Lào-Campuchia. Tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y, càr Kon Tum geh kờp jơh ba\ ù tus rlau 70 rbô lồ. Geh đơs tờm bơta lơh ngan lơh gơs ù tiah ờ geh cau, nhàr lơgar gơs anih tus bơh cau bơcri, mìng tàm 5 nam do bơh ala\ khà pria\, càr Kon Tum mut lơh  52 broa\ lơh kờp jơh khà pria\ geh ai càn  rlau 1.400 tơmàn pria\ geh bơcri lơh ala\ broa\ lơh phan bơna kờ` ngan, bè gùng lòt. Ồs đèng,  tiah sền gròi mpồl  nhàr lơgar.

Broă lơh tềng tiah mpồng nhàr dà lơgar dunia Bờ Y pơn jăt tai geh bơcri priă lơh

            Bơh broa\ lơh kuơ màng  bơh tiah lơh sa do geh kờp bơh tu\ tơngai mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y, Kon Tum-Việt Nam, Phu cưa, Attapư-lơgar Lào geh lơh gơs, mơ kung geh  tơrbo\ mờ 2 gùng lòt tờm ngan bơh tơl lơgar la gùng Hồ Chí Minh  mờ gùng 18B. Bơta bươn boài ngan bè gùng lòt, mơ gơ geh ơm tềng anih mpồng mờ 2 lơgar bơyô, tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y, càr Kon Tum geh ua\ ngan mpồl lơh sa ka\ bro rwah lơh anih ơm, lơh bơrnàng ja\ tàm broa\ lơh bơcri tus 4 càr đah jum lơgar Lào mờ 4 càr đah tô mat tơngai lik lơgar Campuchia. Ồng Hồ Đắc Công Luận kuang atbồ mpồl geh jơh mờ la  kuang atbồ dờng mpồl lơh broa\ sa Đắc Hưng-Gia Lai ai git:“Đơs wơl bơh mpồl lơh sa ka\ bro tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y, do la anih kuơ màng ngan. Jat a` sền do la dùl anih nàng geh ơn phan bơna, kòn bơnus lòt rê gan mpồng nhàr lơgar nàng geh lam lơh broa\ lơh sa tàm lơgar Lào. Sa\ tờm a` geh bơcri geh sra\ lơh broa\ tàm Lào la 7 tơlak dolar bơh nam 2007. Mờ ala\ mpồl lơh sa ka\ bro ndai tu\ do bơh 4 càr: Chămpasắc, Sêkông, Salavan mờ Attapư mờ khà pria\ bơcri tu\ do geh tus 1 tơmàn 700 tơlak dolar. Mờ do la gùng krơi niam kờ` geh lòt tus anih ơhò ơm dà lềng Liên Chiểu-Đà Nẵng, Dung Quất-Quảng Ngãi, Quy Nhơn  geh tơrbo\ mờ dà lềng. Bè hơ\, bơcri tàm tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y la broa\ lơh kuơ màng ngan geh ai go\ bơta niam kơljap tus bơtàu tơngguh ka\ bro”.

            Sơrlèt kal ke, bơta gơ kòl bơh  he lơh hala geh is, bơh khà sồ wil ngan,  sền go\ muh mat bơh tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y gam tam gơl pah ngai. Tus jơh nam 2015, neh geh 63 rơndap broa\ dan cih mat bơcri tàm tiah lơh sa do mờ kờp jơh khà pria\ dan cih mat mờr 2 rbô tơmàn pria\. Mpờl go\ ngan geh 47 broa\ lơh bơcri tàm gah lơh sa ka\ bro mờ rlau 1.100 tơmàn pria\, mpồl 8 broa\ lơh bơt bơtàu bơh sơnrờp rlau 500 tơmàn pria\. Dờp go\ bơta neh tus, bơh gùl lồi nam 2015, dùl ròt ua\ mpồl lơh sa ka\ bro neh mut lơh broa\ lơh nền nòn broa\ lơh tàm ù tiah. Mò Đậu Thị Hoàn at bồ mpồl lơh broa\ sa Nhân Thành 10B ai git,  mpồl lơh broa\ mò dê lơh 3 broa\ lơh tàm tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar mờ kờp jơh khà pria\ bơh sơnrờp la 80 tơmàn pria\: “Bol a` tu\ do neh bơcri lơh hìu ơn phan mờ blàng  ơn sền phan tơmut tơlik mờ lơgar ndai neh lơh gơs mờ neh mut lơh broa\. Tu\ do,  bol a` gam bơcri lơh tiah drà ka\ bro mpồng nhàr lơgar, tàm hơ\ geh ki ôt tac phan, hơ\ sồng siêu thị ờ  ta\ dia, ala\ hìu ràng phan bơna, ala\ hìu kơp nàng lơh sra\ nggal mut lik hờ lơgar cau, cau mut lik jat gùng mpồng nhàr lơgar”.

Cau bal mờ rơndeh tus tềng mpồng nhàr dà lơgar dunia Bờ Y sơlơ tơnguh

            Bal ờ ala\ broa\ lơh geh ai go\ niam geh tus bơh ala\ cau bơcri, mờ anih la mpồng bươn boài, drim sa tàm Kon Tum, mang sa hờ Thái Lan, tiah lơh sa neh bal mờ mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y gam geh đơs tờm bơnga\ nàng ja\ jơng mờ tờm ngan tàm tam klac bơtàu tơngguh lơh sa, ka\ bro, tam tìp chài rgơi, nhơl chờ mờ ala\ lơgar Lào, Campcuhia, Thái Lan mờ Myanmar. Ồng Huỳnh Đức Tiến kuang atbồ mpồl nhơl chờ càr Kon Tum ai git:“Kon Tum la dùl tàm ala\ mpồng mut gơ hòi ngan nac nhơl chờ mờ gùng đang gờl bơh mpồl Asean gan mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y. Nhơl chờ la dùl tàm 12 gah broa\ lơh geh lơh lài, ala\ lơgar Asean gơtùi lòt rê khat gơboh tàm gah do. Do la dùl tàm tu\ gơbàn dờng ngan nàng càr Kon Tum geh gơ hòi cau nac nhơl chờ bơh ala\ lơgar Asean gan tềng mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y. Gùng lòt bơh Việt Nam bơh mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y tus Kon Tum mờ bơh Kon tus lòt ala\ càr Tây Nguyên bươn boài ngan. Ala\  gah bơyai lơh nhơl chờ  đơs la, gùng do tu\ do niam ngan, bươn boài ngan tus mờ cau nac tus Việt Nam bơh mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y”.

            Nam do òr,  kờp jơh phan geh bơh tơmut tơlik gan mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y geh tus rlau 243 tơlak dolar. Neh geh mờr mơ gùl tơlak na\ cau mờ rlau 58.500 rơndeh geh lòt gan mpồng nhàr lơgar. Ala\ khà ta\ dia, ta\ pria\ bơh càr Kon Tum neh geh 285 tơmàn pria\ gơguh pơndrờm mờ nam lài. Bơta buơn boài tàm gùng  lòt kung bè tam tam klac bơcri bơh tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y mờ ala\ càr đah jum lơgar Lào mờ đah tô mat tơngai lik Campuchia gam gơ gơs dùl  rnàng cau lơh broa\ ua\ lơgar. Ồng Võ Cường hìu ơm tàm  sơnah [òn Vĩnh Thọ, [òn dờng Nha Trang, càr Khánh Hoà ai git:“A` tus hờ Lào lơh broa\ bơh ngai 14/4/2010 tus tu\ do la neh 5 nam. Bơta lòt rê gan mpồng nhàr lơgar bol a` go\ gơ geh ua\ ngan bơta bươn  boài. Tu\ sơnrờp mpồng nhàr lơgar đah hờ Lào cau dê gam lơh geh mờ tu\ do tơnơ\ Việt Nam bơcri pria\ lơh gơs den pal đơs la anih lơh broa\ niam ngan jơh 2 đah mpồng tơn.

            Mờ kờp du\ lài tus nam 2020, khà pria\ geh bơh tơmut tơlik phan  gan mpồng nhàr  lơgar dunia Bờ Y geh tus 1 tơmàn dolar, cau mut lik bơh tềng  mpồng nhàr lơgar do di 1 tơlan na\ cau mờ pria\ geh tơmut tàm kes pria\ dà lơgar tềng mpồng nhàr lơgar geh tus 1 rbô tơmàn pria\. Nàng ba` ờ sang tu\ geh,  sền ngan tàm  bơta gơbàn,  bơta gam ờ niam. Mpồl atbồ tiah lơh sa càr Kon Tum gam geh jơnau đơs tơlik jơnau tam gơk rơndap broa\ tàm tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y kờ` di pal rlau mờ mùl màl  lơh sa mpồl bơtìan, geh lơh niam wơl ala\ broa\ lơh bơcri tam pà, tam gơl pa broa\ lơh atbồ, bơcri mờ lơh geh bơta bươn boài ua\ ngan tus mpồl lơh sa ka\ bro. Bè bơcri phan bơna tus tiah lơh sa dê,  ồng Vũ Mạnh Hải kuang jat jơng atbồ Gah atbồ tiah lơh sa càr Kon Tum ai git:“Nàng mut lơh broa\ bơcri lơh phan bơna geh cồng nha, mpồl atbồ tiah lơh sa geh lơh ngan tàm ala\ anih tờm, ala\ tiah tờm ngan geh tơl pràn gơ hòi bơcri gờ` ngan. Geh lơh ngan tàm broa\ rwah anih lài ala\ broa\ lơh kuơ màng, ala\ broa\ lơh kờ` ngan, ala\ broa\ lơh gơ ơm tàm ala\ tiah tờm. Mờ bơta kờ` pria\ bơcri dờng  mờ bơta pràn bơh pria\ jền dà lơgar ờ hoan niam, den mpồl atbồ di gơlan geh tơlik geh ala\  khà bơcri ndai, bè lơh geh ù tiah nàng geh tai khà pria\, mpồl bơtiàn lơh bal bơcri. Hòi jà ala\ mpồl lơh sa ka\ bro tus bal bơcri lơh phan bơna lơh sa mờ phan bơna drơng ơla”.

            Bơh ù tiah sơne\ 3 nhàr lơgar, ờ geh cau, êt cau tus, tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y tu\ do neh gal ngan cau mờ rơndeh lòt rê. Tam gơl bal mờ sơnam pa bơh dà lơgar dê, kơp kờ` ờ jo\ tai, tiah dùl dơ\ iar nrau jơh 3 lơgar drờm klo geh gơ gơs la tiah lơh sa tờm ngan tàm 3 mum bơtàu tơngguh Việt Nam-Lào-Campuchia di bè kơrnuat lơh ngan mờ kơp kờ` ngan.

                                                              Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp