VOV4.K’ho - Bơh bồ sơnam tus tu\ do, làng bol lơh broă tàm Tây Nguyên sền gròi ngan mờ ală jơnau tơngit bè cồng nha kuơ màng bơh tờm Macca dê, là bơta chi tam mìng pa geh tam 2, 3 nam do. Geh cau đơs là, do digơlan là bơta chi tam buơn ngan dong làng bol Tây Nguyên gơs cau pas geh priă tơmàn, geh cau den ngòt tam Macca gơbàn dồs, tài sơntìl chi tam do geh khà priă kas ngan, kan tơt plai mờ ờ hềt git loh bè drà kă bro blơi. Nàng dong làng bol git bè jơnau tơngit tàm jơh 2 bơta, là git loh bè bơta niam lơh pas mờ bơta aniai, sơnđờm bơ jơnau đơs ngai do, bol a` geh pờ tơlik ròt jơnau cih “ Bơta kơp kờ` tờm Macca tàm Tây Nguyên – geh ngan halà ờ”. Jơnau cih sơn rờp geh tơngume” Tờm Macca tam nhơl, sa ngan, geh ngan là ờ”:

Pơgap mờ do 6 nam, ồng Trần Xuân Vịnh, ơm tàm ntum Đak H’Ring, kơnhòal Đak Hà, càr Kon Tum blơi 20 tờm sơntìl bơh anih tờm kơlôi sơnơng sơntìl chi brê di anih kơlôi sơnơng bơta chài lơh broă brê bơnơm Việt Nam, tàm Hà Nội nàng tam tơrlòng. Ờ geh cau lơi pơlam bơta chài tam, sơngka sền gàr, den tàng ồng Vịnh mìng tam jat sèng tềng gùng mut tàm anih suơn dờng, gơlơh bè pơng gàr chi bơka. Ală tờm Macca hơ\ tu\ do neh dờng jơnhua, ntê gơs niam ngan, bơkàu mờ plai tơt bềng ngan. Ồng Vịnh pà git, tờm Macca ờ rwah ù, ờ huan gơtìp kòp tu sa aniai mờ ờ kờ` geh uă tu\ tơngai sơngka sền gàr. Tơnơ\ 4 nam tờm chi neh tơt plai dơ\ sơn rờp. Nam lài, kờp bal pah tờm tơnhàu geh 15 ki\ gar. Kung jat ồng, bơh sơn rờp mìng tam nhơl lơm, mơya tu\ do den geh sa ngan: “Ờ hềt geh bơta chi tam lơi buơn tam bè gơ. Bơh sơnrờp tơt plai mìng geh nđờ jơt ki\, lời bè hơ\ nàng sa. Tơnơ\ mờ tu\ tơt uă plai, làng bol bơh càr Dak Lak tus blơi gar nàng ờng lơh sơntìl, bơh sơnrờp a` tac 50.000 priă tàm 1 ki\. Nam pa do tac 100.000 priă, ờ jo\ tơnơ\ hơ\ den tơnguh uă rlau 2 dơ\, hơ\ sồng gơguh tus 200.000 priă tàm dùl ki\.”

Tàm càr Dak Lak pơgap mờ do 10 nam, ồng Nguyễn Văn Cúc ơm tàm ntum Phú Lộc, kơnhòal Krông Năng, càr Dak Lak kung neh tam 300 tờm Macca bơrlu\ tàm 3 lồ kơphe. 5 nam tơnơ\ hơ\, ală tờm dờng pràn neh tơt plai dơ\ sơnrờp mờ tus tu\ do jơh ală tờm chi neh tơt plai niam. Nam lài, ồng Cúc tơnhàu geh rlau 4 tấn gar, khà priă tac pah tấn geh bơh 160 tus 180 tơlak priă. Ồng Cúc đơs là, tờm Macca hòn jat ù bơh suơn kơphe dê, mơya cồng nha lơh geh pơndrờm mờ tờm kơphe den uă rlau 2 dơ\. Ồng pà git: “ Tu\ do den a` kờp jat khà tờm. Tus nam dơ\ 10 den kờp bal pah tờm Macca tơnhàu geh 50 ki\. Dilah mờ khà priă tac 60 rbô tàm dùl ki\ den kung gam geh priă cồng uă rlau mờ tờm kơphe. Jat a` den dilah khà priă Macca mìng ndrờm mờ khà priă kơphe den tam chi do kung geh cồng nha rlau mờ tam kơphe. Bè tơnhàu den hơ kơp gơjrùh 2/3 khà plai, khà gam wơl den he ai gai nàng dui\ pic. Plai Macca tu\ neh krà` den mìng tup là gơjrùh mơ.”

Ờ mìng tàm Krông Năng, mờ tàm kơnhòal M’ Drak, càr Dak Lak, Bảo Lâm mờ Di Linh, càr Lâm Đồng, tờm Macca kung geh tam bơh 5 tus 6 nam do. Rlau 300 lồ Macca tàm kơnhòal Di Linh mờ 120 lồ Macca tàm kơnhòal Bảo Lâm geh tam bơh lài hơ\ tu\ do neh tơnhàu geh 2, 3 kàl. Tu\ do, kà priă dùl ki\ gar Macca ris geh làng bol tàm do tac bơh 180 tus 220 rbô priă, mơya uă ngan là drơng jơnau kờ` gar ờng sơntìl, den tàng chi tam do ngai sơlơ geh pơn rơ là “ bơcri dùl bơnah mơya geh cồng tus 4 bơnah.”

Mìng is tàm càr Dak Nông, tờm Macca pa geh tam pơgap 4 nam do, uă ngan là tàm kơnhòal Tuy Đức, mơya bă ù tam neh gơguh tus rlau 400 lồ. Ờ uă suơn chi tam pơgap mờ do 4 nam kung neh tơt plai dơ\ sơnrờp. Ồng Trần Đình Mạnh, kuang atbồ đơng lam Đảng kơnhòal Tuy Đức, 1 tàm ală cau lam lài tàm broă tam Macca tàm kơnhòal Tuy Đức đơs: “ Do là tờm chi tam jai kong mờ trồ prang soat dà, geh ală bơta pràn dipal ngan mờ làng bol kòn cau ơm kis bơh jo\ tàm [òn lơgar. Sơnđờm bơh ală bơta hơ\, bol a` sac rwah chi tam do. Tus tu\ do, jơh ală bă ù tam neh lik bơkàu tơt plai jơh. Mơya broă kờp tơrgùm den ờ hềt geh, tài jat jơnau sồr, den digơlan tus nam dơ\ 7 hơ\ sồng gơtùi tơrgùm kờp, ai tu\ do mìng rơp nam sơnrờp den tàng ờ hềt gơtùi tơrgùm kờp cồng nha.”

Jat jơnau đơs bơh ờ uă cau atbồ, tờm Macca lơh geh bơta gơ rề pràn ngan là làng bol mìng rơp kloh bè tờm chi do buơn tam, mơya geh cồng nha. Bal mờ hơ\, cau lơi geh gar Macca kàr lơi kung geh blơi jơh, den tàng ờ duh pal kơlôi tus broă tơlik tac. Mơya làng bol ờ hềt git, cau blơi gar Macca ndrờm là ală mpồl lơh sa kă bro sơntìl chi tam halà cau tờm suơn ờng, ờ hềt geh dùl nă cau lơi blơi Macca nàng tac hờ lơgar ndai halà lơh gơlik phan nàng ngui sa, den tàng khà priă tac bơh 140 tus 200 rbô tàm 1 ki\ tu\ do là khà priă ờ kơ\ kơljap. Khà priă do jơnhua rlau bơh 2 tus 4 dơ\ pơn drờm mờ khà priă tàm drà kă bro dunia.

Ờ hềt git tơnơ\ do tờm Macca bè lơi, mơya bơta ur ar tam tờm Macca tu\ do tàm Tây Nguyên gam lơh làng bol lơh broă sa lòt jat srơh, mờ bơta kơp kờ` ală suơn chi ai cồng nha tơnhàu uă rlau mờ kau su, kơphe, là 2 bơta chi tam ờs mờng gam gơtìp kal ke tài khà priă lơyah mờ neh kra. Mờ bơta ur ar bè hơ\, mìng geh ală mpồl bal, cau dùl nă să lơh gơlik, tac sơntìl macca là ngan ngồn geh kuơ, tu\ tơl tờm sơntìl tac geh khà priă tus 90 rbô priă, uă rlau 3 dơ\ pơndrờm mờ sơntìl tờm tiêu mờ uă rlau 10 dơ\ pơndrờm mờ khà priă sơntìl tờm kơphe.

                                                                       Cau mblàng K’ Duẩn.