VOV4.K’ho – Tàm rài tam lơh tam dră mờ Mỹ sò tơm dong klàs dà lơgar, Mpồl Đảng Dà lơgar mờ Bác Hồ geh kơrnoat lơh gùng dong kờl dờng màng Trường Sơn tàm jơh bal 2 đah măt tơngai lik mờ mat tơngai mu\t, neh pơgồp bơnah kuơmàng nàng ling klàng mờ làng bol he lơh gơs bơta pha lin kah yau kàl prang nam 1975. Tơnơ\ ngai tơngklàs, tàm đah mat tơngai mu\t neh gơ gơs Gùng rơndeh 14, tu\ do geh lơh niam wơl mờ lơh ơnàng gơs là gùng Hồ Chí Minh. Ai tàm đah mat tơngai lik, Gơnoar atbồ lơgar neh jàu tus Gah dong broă di Gah sền gàr dà lơgar Việt Nam in mu\t lơh Rơndăp broă lơh gùng Trường Sơn Đông. Gùng do geh bơta kuơ dờng màng ngan bè broă lơh r]ang gàr lài dà lơgar, lơh kơ\ kơl jăp sền gàr dà lơgar mờ bơta ngăp lơngai, mờ bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn.

Tơnơ\ 40 nam tơngklàs, làng bol kòn ]au Ka Dong mờ H’rê tàm ntum Ngọk Tem, là dùl ntum uă ngan kal ke bơh kơnhoàl r[ah Kon Plông, ]àr Kon Tum dê geh tai bơta chờ hờp dờng tu\ gùng Trường Sơn Đông lòt gan ntum geh lơh ơnàng. Gơl gùng ù Trường Sơn rài yau, làng bol neh geh tu\ tă pơgồp bơta pràn bal mờ ]au ling gan brê bơnơm dờng à` ơnòng tùng phan sa, gar phào, gar mền gar năt, tus dong kờl tiah tam lơh đah jum dà lơgar in, tu\ do neh geh tuh mờ bê tông, lă ]ài ring niam ngan. Mò Y Nai kuang jăt jơng atbồ đơng lam Đảng ntum Ngọk Tem, kơnhoàl Kon Plông, pà gi\t: Bal mờ gùng lòt kah yau do, ală nam rềp ndo, Đảng mờ Dà lơgar neh ai lài bơ]ri priă lơh ală gùng lòt, gùng che đèng dà lơgar, lơh hìu bơsram, hìu sơnơm mờ uă broă dong kờl ndai tai lời ai làng bol kòn ]au in, den tàng muh măt [òn lơgar tàm do ngai sơlơ bơtàu tơnguh uă ngan: “Gùng Trường Sơn lài do là gùng ù tàm brê, lòt rê kal ke ngan. Bơh tu\ lơh ơnàng gùng Trường Sơn den rài kis làng bol dê ngai sơlơ geh tam gơl pa, priă lơh geh kờp bal dùl nă ]au bơh làng bol dê kung geh sơlơ tơnguh tai, phan bơna kung geh bơtàu tơnguh tai uă ngan. Kuơmàng là gơ wèt mờ ]au Ka Dong, bơh tu\ geh gùng den làng bol lơh geh tơngời, bùm blàng kung geh sơl tiah nàng ta], geh phan bơna kă bro, tam gơl phan bơna kă bro kung geh lơh niam sơl”.

Bơh anih bơh sơnrờp là [òn drà Thạnh Mỹ, kơnhoàl Nam Giang, ]àr Quảng Nam, gùng Trường Sơn Đông lòt gan ]àr Quảng Ngãi, Kon Tum, hơ\ sồng tus ]àr Gia Lai, Dak Lak mờ Lâm Đồng. Tàm tiah pôs đồng ka] màng Sơn Lang, kơnhoàl Kbang là [òn tờm bơh ồng Đinh Núp ]au khin cha jak chài dê, làng bol kòn ]au Bahnar tàm do chờ hờp ngan tài bơh gùng ù lòt gan brê bơnơm dờng rài yau tu\ do neh geh lơh ơnàng wơl, lòt rê bươn ngan mờ niam ngan. Kung tàm gùng ù do sơl tàm rài yau, làng bol ]au Bahnar tàm do gam pơnìơ să neh kơl dơm chi brê bơh brê Kbang ]èng tus tơn tàm ]àr lơgar Hà Nội nàng lơh Gơlang [ồc Bác Hồ. Sền gùng ù do bơh Bác Hồ mờ Gah Gùng dră bal dà lơgar sồr lơh rài yau, tu\ do geh Dà lơgar bơ]ri priă lơh niam ngan mờ ơnàng tai, làng bol kòn ]au Bahnar tàm do sơlơ kah tai Bác Hồ uă ngan. Ồng Đinh Văn Đoàn, 70 sơnam, ơm tàm [òn Hà Nừng, ntum Sơn Lang, yal bè do: “Làng bol kah sơnđàc ngan Bác Hồ. Tu\ do kơ\p kờ` ngan rlau jơh là kơ\p kờ` geh lòt ]òp Gơlang [ồc Bác Hồ dùl dơ\ lài mờ tu\ chơ\t. Rài kis gam kal ke, làng bol ờ hềt gơtùi tă is priă jền nàng lòt ]òp gơlang [ồc Bác Hồ. Den tàng kơ\p kờ` ngan ntum, kơnhoàl, mờ ]àr dong kờl nàng làng bol geh dùl dơ\ lòt ]òp gơlang [ồc Bác Hồ, bè hơ\ là làng bol [òn lơgar neh chờ hờp ngan”.

Gùng Trường Sơn Đông ndu gơnrơh rài yau, tu\ do pơn jăt tai geh bơ]ri priă lơh ơnàng, lòt gan uă tiah pôs đồng ka] màng tàm 4 ]àr Tây Nguyên, tàm tơrbo\ bal uă kơnhoàl ù tiah Khin cha jak chài, bè: ntum Đak Ring, Đak Nên, ]àr Kon Tum; ntum Sơn Lang, Tơ Tung, Đất Bằng, ]àr Gia Lai. Hơ\ kung là [òn tờm bơh ală ]au khin cha jak chài dê, bè: Đinh Núp, A Gió, Kpă K’lơng, Wừu…Ngan ală kơnhoàl ù tiah khin cha jak chài hơ\, ală ]au kòn khin cha jak chài hơ\, bal mờ gùng ù tàm brê Trường Sơn Đông rài yau neh pơgồp bơnah kuơmàng ngan lơh gơs bơta pha lin dờng ngan kàl prăng nam 1975. Bơta kuơ jơnau kah yau, bơta kuơ geh ngan kung bè bơta kuơ màng bơh gơl gùng Trường Sơn Đông dê neh geh đơs ngan ngồn. Ồng Hà Sơn Nhin kuang geh jơng tàm Mpồl Đảng dà lơgar mơkung là Kuang atbồ đơng lam Đảng ]àr Gia Lai dê, đơs: “Gùng Trường Sơn Đông geh bơ]ri priă lơh den pal đơs là, Đảng, Dà lơgar geh broă lơh jo\ jòng mờ geh bơta kuơ dờng màng ngan. Mìng is ]àr Gia Lai den gùng do lòt gan ]àr là 247 kơi sồ, lòt gan 6 kơnhoàl mờ 26 ntum, mờ jơh ală là ntum uă ngan kal ke, ală ntum tiah pôs đồng ka] màng. Geh gùng Trường Sơn Đông geh pơgồp bơnah bơtàu tơnguh lơh sa, mpồl bơtiàn, tơn jơh jơgloh tơrmù r[ah”.

Ai Đại tá Hà Huy Hùng lơh broă tàm Mpồl atbồ Rơndăp broă lơh gùng Trường Sơn Đông, di Gah dong broă Gah sền gàr dà lơgar Việt Nam, den pà gi\t: “Làng bol tiah sar lơgar ngài là làng bol kòn ]au lơm tàm tiah do tơnơ\ 40 nam tơngklàs mơya rài kis kung gam bòl glar kal ke ngan. Bơh tu\ geh gùng lơh tàm do den bơtàu tơnguh rài kis jơnau gi\t wa\, bơtàu tơnguh lơh sa ai làng bol ală kòn ]au in. Do là gùng lòt mờ Đảng bal mờ Dà lơgar tơm wơl dà kơlhề ai ală ]au neh tus bal lơh broă ka] màng uă nam. Tơnơ\ ngai tơngklàs ờ hềt geh bơta nàng bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, den tu\ do geh gùng do geh pơgồp bơnah lơh tam gơl uă ngan ai làng bol in”.

Mờ bơta kuơ dờng màng hơ\, nam 2007 lài do, Gơnoar atbồ lơgar neh jàu tus Gah dong broă di Gah sền gàr dà lơgar Việt Nam in lơh ]au tờm bơ]ri priă lơh Rơndăp broă lơh gùng Trường Sơn Đông, mờ khà priă rlau 10 rbô tơmàn priă. Rơndăp broă lơh geh jơh ală bơta jòng pơgăp 700 kơi sồ, là sơne\ gùng lòt rê tàm tơrbo\ bal sùm 7 ]àr tiah tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên, bơh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai, Phú Yên, Dak Lak tus Lâm Đồng. Kung mờ bơta kuơ dờng màng bơh rơndăp broă lơh dê, pa do, ồng Huỳnh Ngọc Sơn kuang jăt jơng atbồ Gơnoar ala măt dà lơgar dê bal mờ mpồl lơh broă bơh Gơnoar ala măt dà lơgar neh lòt sền ngan ngồn tàm jơh dùl gơl gùng do. Bơh hơ\ ai go\, gơl gùng Trường Sơn Đông neh bơh sơnrờp gơ gơs gùng mờ neh gơtùi lòt rê geh 3 bơnah 4 bơta jòng jơh dùl gơl gùng dê, lơh niam jơh geh 410 kơi sồ bơnàng gùng, 2 gùng 2 đah gơtùi ngui nggùl, 100 nơm rbàng ală bơta mờ dùl gùng brong, sền ai ngui mờ jàu tus Gah Gùng lòt pơndiang phan dà lơgar in ai ngui 33 tàm 57 bơnah broă lơh. Tơn jơh dơ\ lòt sền ngan ngồn, ồng Huỳnh Ngọc Sơn neh đơng lam dơ\ pơrjum sền wơl ]ồng nha mu\t lơh jơh rơndăp broă lơh dê. Ồng Huỳnh Ngọc Sơn đơs tờm, rơndăp broă lơh do geh bơta kuơ dờng màng uă ngan bè broă lơh r]ang gàr lài dà lơgar, lơh kơ\ kơl jăp bơta ngăp lơngai- sền gàr dà lơgar mờ bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn; Sồr ]au tờm bơ]ri priă lơh mờ ală mpồl ]au lơh gùng kờ` pal tơrgùm jơh bơta pràn bal mờ priă jền, lơh mhar tơngai pơrgon lơh gùng uă rlau tai tàm tơngai tus. Tàm hơ\, mìng is gơl gùng bơh Thạnh Mỹ, ]àr Quảng Nam lòt tus M’Drak, ]àr Dak Lak pal lơh jơh niam broă tàm tơrbo\ bal tàm nam do, lơyaì ngan rlau jơh là tàm nhai 1 nam 2016. Ồng Huỳnh Ngọc Sơn, đơs: “Mpồl atbồ rơndăp broă lơh đơng lam tơrgùm bơsong nàng lơh gơs ală gơl gùng ờ hềt lơh niam, kờ` lơh geh gùng niam kơ\ kơl jăp. Mhar mu\t lơh, kờ` lơh di tơngai pơrgon lơh gơs ală gơl gùng gam wơl neh geh ki\. Sền nga] lòt sền tàm jơh ală bơta bè pơrdô dà, tơrlah, roh jơng [ươn pơrdô ală jơng rbàng…Kơlôi sơnơng ală ]au mu\t lơh gùng neh lơh gùng geh bơta niam bơtơl tai ai ală ]au lơh gùng hơ\ in lơh. Sồr lơh ngan lơh jơh gơl gùng bơh Thạnh Mỹ, ]àr Quảng Nam tus M’Drak, ]àr Dak Lak dê tàm lồi nam 2015 do, lơyaì ngan rlau jơh là tàm nhai 1 nam 2016”.

Gùng dềt tàm brê bơnơm dờng Trường Sơn Đông ndu gơnrơh rài yau bal mờ làng bol ală kòn ]au ơm kis tàm ù tiah Brê bơnơm Trường Sơn dờng ơning ơnàng neh dùl nùs dùl tồr lòt jăt ka] màng, tam kla] bal mờ ală mpồl ling lơh gơs bơta pha lin dờng pơnrơ ngan, tơngklàs tiah đah jum, tơrgùm dùl dà lơgar. Tơnơ\ 40 nam tơngklàs, gùng lòt ndu gơnrơh hơ\ pơn jăt tai geh Dà lơgar bơ]ri priă lơh ơnàng, tàm tơrbo\ bal ală kơnhoàl ù tiah khin cha jak chài, gàr kơ\ ]ồng nha lơh geh bơh ka] màng dê, mu\t lơh broă lơh r]ang gàr lài dà lơgar, lơh kơ\ kơl jăp bơta ngăp lơngai- sền gàr dà lơgar mờ bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn tiah tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên.

                                }au mblàng Lơ Mu K’ Yến