VOV4.K’ho – Mìu nhàc càl rbu\t dờng neh tus gơ jat bal mờ bơta kơlôi rcang uă ngan bơh dà dờng Ia Pa, gơl hòr gan ù tiah càr Gia Lai ngai sơlơ gơtìp tơrlah ù kềng gah dà dờng uă ngan.

Hìu bơnhă mò Vũ Thị Phương, [òn tờm tàm càr Thái Bình, tus ntrờn ơm kis tàm [òn Quỳnh Phụ 3, ntum Cư\ Rcăm, ù tiah rềp mờ rbàng Lệ Bắc, kơnhoàl Krông Pa, càr Gia Lai jat broă lòt lơh sa pa bơh nam 1985. Hìu bơnhă mò geh pà bă ù ơnàng pơgăp 1 sàu 8 chuồng nàng ơm kis jo\ jòng tàm do. Mơya, rài kis hìu bơnhă mò dê gơtìp gơ tam gơl te\. Bơh nam 2009, tơrlah ù kềng gah dà dờng Ia Pa neh sùm gơ mu\t jrô mờ tu\ do neh tơrlah mờr tus bă ù lơh bơnàng hìu ơm bơh mò Phương dê. Bă ù geh pà nàng lơh hìu ơm tu\ do mìng gam dùl chuồng lơm mờ digơlan pal ko\ng mờ bơta ngòt rơngơ\t pah tu\ nhai mìu nhàc càl rbu\t dờng tus, kơ\p kờ` geh dong kờl nàng ntrờn tus tiah ndai, kờ` sền gàr niam ờdo ờdă ai hìu bơnhă in.

Ù kêng gah dà dờng Ia Pa neh tơrlah tus rềp hìu làng bol dê tơn

Mò Vũ Thị Phương, đơs: “Hìu ờ geh cau, mìng geh mè mờ pe nă kòn lơm, mìr sre den ờ geh, pah tu\ nhai mìu nhàc dà tih jơnhoa bè do den tơrlah ù uă ngan, mè mờ kòn rơ ngòt ngan mơya ờ gi\t lòt tus tiah lơi tai. Bơh dơ\ dà ko\ dà cò nam 2009 lài do, den kuang bàng ntum kung ai ling griăp [òn tus nàng ntrờn lòt ơm jồ tàm hìu cau gơ\p [òn dê. Bơh nam 2009 tus tu\ do, den pah nam tơrlah ù dùl e\t. Den tàng tu\ do kơnờm ală kơnă hơđang dong kờl bal mè mờ kòn a`”.

Ngài mờ [òn Quỳnh Phụ 3, pơgăp 1 kơi sồ, tơrlah ù kềng gah dà dờng Ia Pa kung gam lơh aniai uă ngan tus rài kis, broă lơh sa mờ màng kis bơh làng bol [òn Lang, ntum Cư\ Rcăm dê. Tơrlah ù kềng gah dà dờng Ia Pa neh lơh roh gi\t nđờ rhiang lồ ù lơh sa, cò pơrdô jơh 21 nơm hìu [ồc mờ gam pơhìn tus hìu đam, màng kis bơh rlau 80 hìu làng bol tàm [òn dê. Tơnơ\ pah tu\ nhai mìu nhàc dà ko\ dà cò, tơrlah ù kềng gah dà dờng ngai sơlơ uă tai, ală hìu làng bol tàm [òn Lang kơlôi rcang ngan. Làng bol neh uă nam sùm dan mờ ală kơnă geh gơnoar mơya kung gam ờ hềt geh dong kờl mờ geh broă lơh bơsong sơl. Ồng Nay Thông, ơm tàm [òn Lang, ntum Cư\ Rcăm, kơnhoàl Krông Pa, càr Gia Lai, đơs: “Dan mờ gơnoar atbồ ntum mờ càr, lơh ngan lơh geh tơl ală bơta dong kờl bal làng bol, nàng ntrờn làng bol tus ơm kis tàm tiah ơm pa, sơlơ gờ` sơlơ niam. Nàng làng bol in kơ\ kơl jăp iang nùs tàm broă lơh sa tai. Bè ù tiah, sươn mìr tu\ do neh gơtìp dà cò pơrdo jơh”.

Jat kềng gah dà dờng Ia Pa, ngài rlau 20 kơi sồ rê hờ bồ tô dà dờng pơndrờm mờ ntum Cư\ Rcăm, 170 hìu làng bol mờ pơgăp 900 nă làng bol, tàm 4 [òn kòn cau bơh ntum Ia Rsai, kơnhoàl Krông Pa dê kung gam pal ko\ng mờ bơta ngòt rơngơ\t tài bơh tơrlah ù kềng gah dà dờng. Tàm 4 [òn do, dà dờng Ia Pa kung neh lơh tơrlah ù tus rềp mờ hìu làng bol dê tơn. Nam 2012, gơnoar atbồ ntum Ia Rsai, mờ gah lơh broă geh gơnoar bơh kơnhoàl Krông Pa dê neh lơh rơndăp broă lơh ntrờn làng bol. Mơya, tus tu\ do, rơndăp broă lơh kung gam ờ hềt lơh jơh sơl, tiah ntrờn ơm kis pa ờ hềt geh đèng, dà ngui sa mờ hìu bơsram, làng bol ờ hềt gơtùi ntrờn tus tiah ơm pa. Jơnau lơh gơbàn bơta lơh lơyaì do là tài bơh ờ geh tơl priă jền. Jat Kơrnoat sồ 623 bơh Anih duh broă làng bol càr Gia Lai dê ki\ rơndăp broă lơh ntrờn làng bol tiah tơrlah ù ntum Ia Rsai tơngai bơh nam 2012- 2014, rơndăp broă lơh do geh jơh priă bơcri lơh là rlau 17 tơmàn, tàm hơ\, 70% ai bơh kes priă Dà lơgar, 30% ai bơh kes priă càr dê. Mơya, tus jơh nam 2014 pa do, jơh tơngai ai lơh rơndăp broă, rơndăp broă lơh rơ\p mìng lơh geh pơgăp 8 tơmàn priă. Nàng gờ` kơ\ kơl jăp rài kis ai làng bol in, ồng Ngô Tiến Hùng kuang atbồ Anih duh broă làng bol ntum Ia Rsai, kơnhoàl Krông Pa, geh jơnau đơs bè do: “Tu\ do, den dà dờng Ia Pa gơ tam gơl hiòng dà hòr sùm, bàr pe nam rềp ndo, gơ tơrlah ù jat đah ù tiah làng bol gam ơm. Dà tih jơnhoa den ngan ngồn là gơbàn tơrlah ù, pơrdô ù mờ lơh aniai tus hìu đam bơh làng bol dê là uă ngan. Kung kơ\p kờ` ngan geh bơta sền gròi dong kờl bal bơh Dà lơgar dê sơlơ gờ` sơlơ niam”.

Tơrlah ù uă ir lơh roh uă ngan ù lơh sa

Ồng Đinh Xuân Duyên kuang atbồ Cơldu\ lơh broă sa sươn sre kơnhoàl Krông Pa, pà gi\t: là kơnhoàl ơm tàm ù tiah tam tìp bal đah ù ring mờ tiah kơh bơnơm dờng, ù tiah geh bal bràs mờ bơta kơh kung uă sơl, kơnhoàl Krông Pa là tiah gơbàn tơrlah ù uă ngan bơh dà dờng Ia Pa dê. Ală nam rềp ndo, bơta tơrlah ù kềng gah dà dờng Ia Pa ngai sơlơ gơbàn uă ngan. Jơh gùt kơnhoàl tu\ do geh rlau 280 hìu làng bol, tàm 5 [òn bơh 2 ntum Cư\ Rcăm mờ Ia Rsai, gam pal ko\ng mờ bơta ngòt rơngơ\t tài tơrlah ù. Mơya, broă ntrờn làng bol lik bơh tiah ngòt rơngơ\t kung gam uă bơta kal ke ờ hềt niam. Kơnhoàl neh dan mờ ală kơnă 3 rơndăp broă lơh, tàm hơ\ geh: bàr rơndăp broă lơh ntrờn làng bol tàm ntum Cư\ Rcăm mờ Ia Rsai mờ dùl rơndăp broă lơh là bơ\t kơ\ kềng gah dà dờng Ia Pa mờ kờp jơh priă bơcri lơh là rlau 320 tơmàn. Mơya, tus tu\ do, rơ\p mìng geh rơndăp broă lơh ntrờn làng bol tàm ntum Ia Rsai lơm geh ki\ mơya priă jền den ờ geh ai tơl, bàr rơndăp broă lơh gam wơl mờ khà priă pơgăp 303 tơmàn priă kung gam pal ơm kơ\p càr mờ Dà lơgar ki\. Ồng Đinh Xuân Duyên, đơs: “Đah kơnhoàl mờ ntum kung neh geh broă lơh dan nàng bơcri priă lơh ală rơndăp broă lơh, mơya, priă jền ờ tơl uă ngan nàng bơcri lơh phan bơna. Bol a` jơh nùs ngan dan mờ ală kơnă, ală gah bơh càr kung bè bơh dà lơgar dê sền sơ wì, gơtùi lòt sền bơta geh ngan tàm tiah do nàng geh bơta dong kờl priă jền mu\t lơh ală rơndăp broă lơh dùl ròt bal, kờ` sền gàr rài kis làng bol tàm tiah do dê”.

Tàm tu\ kơ\p mu\t lơh rơndăp broă lơh ntrờn, làng bol ală kơnhoàl tiah đah mat tơngai lik Gia Lai, kis jat kềng gah dà dờng Ia Pa kung gam pơn jat tai pal ko\ng mờ ală bơta ngòt rơngơ\t bè tơrlah ù. Mờ ală tam gơl bè trồ tiah ală tam gơl nisơna bè hiòng dà hòr, ờ hềt gi\t loh bơta pơhìn ngòt rơngơ\t digơlan geh aniai tus tu\ lơi tus mờ gi\t nđờ rhiang hìu làng bol. Tàm tu\ hơ\, nhai mìu nhàc càl rbu\t dờng nam do neh tus, bơta kơlôi rcang bè tơrlah ù kềng gah dà dờng Ia Pa là uă ngan rlau mờ tu\ lơi jơh.

                                             Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến