VOV4.K’ho - Phan ntrò` la dùl tàm ala\ phan soh bơhìan yau bơh cau klau kòn cau ơm kis bơh jo\ ngan  càr Kon Tum dê đơs is mờ ala\ kòn cau ơm kis bơh jo\ ngan tàm Tây Nguyên đơs bal, mơya , tềng đap bơta tam bơrlu\ chài rgơi, trò` rhời geh ơla tàm rài kis pah ngai, geh tu\ la tàm dơ\ lơh chờ,  trò` kung ờ hoan go\  ngui tai.

Ồi ntrò` gam sơnđan là Kơpin, Kơpen teh, Toai Salai, gơ jăt tàm tơl jơi bơtiàn kòn cau mờ geh măt sơnđan krơi is, mơya tàm rài yau, ồi ntrò` là phan ngui soh geh ngui uă ngan rlau jơh bơh uă jơi bơtiàn kòn cau dê, gơ là tơngu rơyas bơh àu mpha tu\ do dê. Bơh uă bơta tam gơl bơh tu\ tơngai dê, ồi ntrò` kung gam geh sền là phan ngui soh ờs mờng bơh yau bơh cau Tây Nguyên dê đơs bal mờ bơh làng bol kòn cau tàm càr Kon Tum dê đơs is. Lài do, tu\ ờ hềt gi\t tam đềs ruồi brài, làng bol kis tàm do neh ngui kơmhò chi nàng lơh phan ngui soh drơng jơnau kờn soh phan bơh he dê, ală bơta chi ngui nàng lơh là ală chi loong roong, chi gió, chi nhai. Kơ mhò chi tơ nơ\ tu\ geh plồ rê geh pờng lề jơh, hơ\ sồng cèng tram tàm dà bàr pe ngai, tơ nơ\ hơ\ rơpoa mờ rơtuh jơh nàng ai che, cèng pìh sàng kloh jơh, ìs ranh nàng lơh gơs dang che ta` gơs ală phan ngui soh lơh bơh kơ mhò chi. Ồi ntrò` lơh bơh kơmhò chi bươn ngan mờ ờ kal ke bè ồi ntrò` tàn mờ che brài, gơ sùm mbal mờ bơ`à ntiar ngan. Tơ nơ\ tu\ che brài geh sền go\, bơta chài tàn ồi ruồi brài geh lơh gơs bal mờ hơ\ là rùp bơka, rùp să bơka tàm ală phan ngui soh bơh ală kòn cau kis bơh yau tàm do dê kung lơh geh dùl bơta jak chài ngan rlau. Tàm rùp bơka chài ngan bơh ală ồi ntrò` dê, cau sền go\ tềl mpờl gơlời wơl uă ngan bơh brê bơ nơm, kòn il, kòn jun, biăp rơtuơn tàm bơrlu\ bal mờ chi gơ nơng, dơ\ lơh chờ. Bal mờ rùp bơka, rùp să bơh ală ồi ntrò` dê kung là rùp să sùm sền go\ tàm phan ngui soh bơh cau kòn cau ơm kis bơh yau tàm Kon Tum dê mờ ală dà sơng uă ngan bè dà pơr hê, dà jù, dà rmi\t, mờ kò. Dà jù geh rơ wah lơh dà bơnàng mờ bàr đah kềng tiang ồi ntrò` là dùl sèng dà pơr hê lơh niam gơklo\ gơ crà ồi ntrò`. Mơya, gơ jăt tàm tơl jơi bơtiàn kòn cau, broă bơka rùp tàm ồi ntrò` bal mờ 2 dà sơng geh bơka uă ngan là dà jù mờ dà pơr hê, cau tà` ồi ntrò` gam tà` kềng tiang ồi mờ dà bò, dà rơmi\t tàm bơrlu\ bal tàm sèng dà pơrhê, bơta tàm bơrlu\ dà sơng tàm ồi ntrò` chài ngan gơs dùl păng ồi geh uă dà sơng, ờ di là neh li la ngan mơya sền tàm hơ\ ờ go\ sền go\ gơlơh ơm is ờ. Ồng Đào Thế Trại kuang jăt jơng atbồ Cơldu\ lơh broă ờs mờng di Anih prăp gàr phan kuơ yau càr Kon Tum, pà gi\t:“ Tu\ do, tàm Kon Tum geh 6 jơi bơtiàn kòn cau ơm kis bơh yau dùl bă tiah, tơl jơi bơtiàn kòn cau geh phan ngui soh pơn rơ is bè rùp să kung bè bơta bơka rùp tàm ală ồi ntrò`. Gơ wèt mờ kòn cau ơm kis bơh yau dùl bă tiah tàm do, den rùp bơka uă ngan bơh khi dê là dùl bơta rùp pơnyơu bè dà tơlir jù, dà pơr hê, dà kò mờ bal mờ ală dà sơng tờm, den ală sèng rùp bơka, uă ngan là rùp bơka là bơta pơn rơ is bơh tơl jơi bơtiàn dê, mờ cau jăt tàm rùp bơka hơ\ nàng cau đal gi\t geh ală jơi bơtiàn kòn cau tàm ù tiah càr Kon Tum dê. Bơh tu\ tơngai jo\ jòng kơlôi sơ nơng mờ jòi tơr gùm, den a` sền go\ geh 2 nơm ồi ntrò` mờ geh ală sèng rùp bơka dờng, niam ngan mờ cèng wơl uă jơnau lùp tus mờ cau kơlôi sơ nơng in là ồi ntrò` bơh cau Sơdàng mờ cau Jarai dê”.

Tài gơ jăt bal mờ rài kis pah ngai bơh làng bol dê, ồi ntrò` kung geh lơh gơs 2 bơta: ồi ntrò` ờs mờng mờ ồi ntrò` tàm dơ\ lơh chờ. Ồi ntrò` ờs mờng geh ngui soh tàm ală broă lơh ơm kis pah ngai tu\ lòt mbrê, lòt lơh broă tàm sươn mìr, dà trum tờm tàm ồi ntrò` do là dà jù, kuh jù ngan, rùp bơka balhiă ngan là ală sèng dà bò, hà là pơr hê jăt kềng tiang ồi. Ồi ntrò` ngui nàng lòt lơh chờ là ồi ntrò` niam mờ kuơ ngan, sùm geh ngui soh tàm ală dơ\ lơh chờ, geh tà` mờ bơta chài kal ke ngan mờ niam ngan bal mờ ală dang che brài dà bò, pơr hê, jù tàm bơrlu\ bal lơh gơs ală rùp bơka niam gơklo\ gơ crà ngan tàm 2 bơnah gơl ồi ntrò`. Tàm ală ồi ntrò` do, cau ta` gam crăp tai ală plai `hòng, ală gar plai `hòng geh crăp chài ngan mờ bơka niam ngan mờ gơ gơ gơs là dùl bơnah ờ gơtùi ờ geh tàm ală ồi ntrò`, lồi du\t bàr gơl ồi ntrò` là ală dăng che brài trum dà geh lời jòng bơh 20 tus bơh 25 phơng. Ồng Đào Thế Trại, đơs tai bè do:“ Bơh ală sră nggal lời wơl, den ală ồi ntrò` tàm dơ\ lơh chờ, den geh lơh krơi is rlau dùl ết mờ gơ geh bơka rùp kal ke ngan, tus tu\ do, den ală ồi ntrò` hơ\ ờ gam geh uă tai, mìng geh ală hìu bơnhă pas sơm den hơ\ sồng sền gàr geh, mờ uă ngan là neh ờ gam geh tai. Tus tu\ tơngai do, den pal đơs ngan là gơ kung gam sơl, mơya dùl  e\t ngan mờ mìng tàm dơ\ lơh chờ den khi hơ\ sồng ngui, mơya bơta tàm đal gi\t gơ ờ loh làng, tài tàm dơ\ lơh chờ tu\ do, den gơ tàm bơrlu\ bal tơn mờ ală phan ngui soh ờs mờng pah ngai”.

Ồi ntrò` geh ta` gơs bơh ală mpàng tê chài ngan bơh ală cau ùr kòn cau ơm kis bơh yau tàm do dê lời pà ai bèp, ai bơklau he dê in. Ờ mìng geh bơta kuơ bè nùs nhơm mờ gam geh bơta kuơ bè phan bơna tai. Ală ồi ntrò` bơka rùp niam, tơl nàng gơl ai dùl nơm rơpu dờng, den tàng tàm jơnau đơs bơh làng bol kòn cau tàm càr Kon Tum dê, cau ùr jak jơh dùl hìu geh soh phan niam, rài kis hờm ram ngăp lơngai. Cau M’nông geh jơnau đơs “ piang ờ gam gơmu\t tàm pròc, dà ờ gam gơ mu\t tàm ndul, ồi ntrò` ờ gam trò` tàm bu\t, jơnau đơs ờ gam geh đơs tai”, bal mờ jơnau kờn đơs là ờ geh piang, ờ geh dà, ờ geh ồi ntrò` mờ ờ gam jơnau đơs tai, den kòn bơnus ờ gơtùi kis geh. Mơya hơ\ mìng là jơnau tàm jơnau neh rlau, kung bè uă phan ngui soh ờs mờng bơh yau ndai sơl, ồi ntrò` ngai sơlơ gơtìp hiu\ roh te\. Ồng A Hậu kuang jăt jơng atbồ Anih duh broă làng bol ntum Vinh Quang, [òn dờng Kon Tum, càr Kon Tum, pà git:“ Tus tu\ tơngai do, ală nam rềp ndo bơta geh ngan là làng bol kòn cau ngui ồi ntrò` tàm rài kis tàm ù tiah ntum dê ờ gam tai. Cau ờ ngui ồi ntrò` mờ ala tàm hơ\ là cau cù mpha, jăt jơnau gi\t wa\ bơh a` dê den gơ gơ jăt tàm rài kis bơtàu tơnguh bal bơh làng bol bòn lơgar dê, lài do, pùt ồi ntrò` den ờ go\ geh ram, halà lòt mbrê lòt mìr den gơ ờ sền gàr jơh să ja` khi dê, să tờm a` den kung gơlơh pơlai ngan sơl”.

Ồng A Wer, cau kra bòn ơm kis tàm [òn Kon Rbang 1, ntum Vinh Quang, [òn dờng Kon Tum, là dùl nă cau kờn ngan mờ bơta kuơ ờs mờng bơh yau bơh kòn cau he dê, kơlôi rcăng ngòt tus dùl ngai lơi hơ\, bol kơ nòm ờ gam gi\t tai tus phan ngui soh ờs mờng bơh yau bơh kòn cau dê, den tàng uă nam do, ồng tă pơ gồp priă jền blơi wơl ală phan ngui soh do nàng ơn prăp mờ tu\ do ồng prăp geh tus 6 blah ồi ntrò`, tàm hơ\ geh ală ồi ntròn ờ gơtùi jòi go\ tai tàm drà kă bro. Ồng A Wer, pà gi\t:“ Jơh ală cau kòn cau tàm càr Kon Tum ờ gam cau lơi trò` bè rài yau tai, tài bơh khi sền go\ trò` den gơ ờ niam rlau mờ soh àu mpha, soh àu mpha den sàng kloh rlau. Tu\ do, trò` den cau gơlơh bàs sìl, tus ngai lơh chờ sồr cau soh den cau ờ bài kờn, he pal sồr ngan, cau hơ\ sồng trò`, mơya cau kra den trò`, ai ơruh pơnu den ờ bài trò` tai. He gàr wơl phan do nàng kah wơl rài yau cau trò` bè lơi”.

Tu\ do, ala tài trò` mờ soh ồi ào ờs mờng bơh yau, jơh ală làng bol kòn cau neh ngui ală phan ngui soh bal tu\ do. Tàm ală dơ\ lơh chờ, ờ mìng ồi ntrò` lơm mờ ală phan ngui soh ờs mờng bơh yau geh ta` gơs bơh ală phan geh lài ờ gam geh tai, kung phan ngui soh hơ\ sơl, mơya neh ta` gơs mờ biài lơh mờ măi mok là che brài tàm bơrlu\ bal, nilong mờ uă bơta rùp bơka gơklo\ gơ crà ngan. Pa do ngan rlau jơh, dùl rơndăp broă lơh bơh Gah Chài rơ gơi, tàp pràn să ja` mờ nhơl chờ càr Kon Tum dê kơlôi sơ nơng, lơh wơl mờ lùp sền bè broă lơh ta` ồi yau kòn cau Sơdàng dê ai go\, tàm ală kơnhoàl Đak Tô, Ngọc Hồi, Đak Hà mờ Tu Mơ Rông ndrờm bè ờ gam tai phan ngui soh ờs mờng bơh yau bơh kòn cau Sơdàng dê. Broă sền gàr phan ngui soh ờs mờng bơh yau đơs bal mờ broă sền gàr, sền dờng màng ồi ntrò` ờs mờng bơh yau là bơta chờ hờp ngan cèng tềl kah yô yau ngan rlau jơh bơh rài yau dê là kờn ngan mờ gơ jal ngan. Mơya, broă sền gàr ờ gơtùi mìng nàng ală phan ngui soh hơ\ geh ơn prăp tàm anih prăp gàr phan kuơ yau lơm, mờ gơ kờn pal geh bơh tàm jơnau geh ngan. Kờn lơh geh jơnau do, den pal lơh cau kơnòm in kờn gơboh phan ngui soh bơh cau bèp cau ồng khi dê, mờ kuơmàng ngan rlau jơh là pal sền gàr geh ù tiah dơ\ lơh chờ, ù tiah chài rơ gơi, nàng tàm hơ\, ală ồi ntrò`, ală ồi mbơn ờs mờng bơh yau geh sền go\ wơl tàm ù tiah bơh să tờm gơ dê.

                                                }au mblàng Lơ Mu K’ Yến