VOV4.K’ho –  Bơh dùl bơta phan sa mờng quèng ngan bơh cau Rơđê dê, blơn bơtang neh gơ gơs là phan sa bơkah ngan tàm uă hìu `ô sa dờng, hìu tru\ gơm phan sa tàm càr Dak Lak. Bơh bơta [ô bơkah is bơh blơn do dê, uă cau chài tru\ gơm biăp piang neh chài ngan tru\ ală biăp sa ngai sơlơ uă ngan mờ cau năc sa gơlơh bơkah mờ kờ` ngan sa.

Blơn bơtang lài do hòn uă ngan tàm brê, tơnơ\ hơ\ geh cau Rơđê cèng rê tam tàm sươn hìu nàng lơh gơs biăp sa. Blơn bơtang [ươn ngan tam, mìng sih gar tàm ù sùh ìo, dùl ngai tuh bơh bàr tus pe dơ\ dà, pe nhai tơnơ\ là geh tơn uă ngan plai. Blơn bơtang dềt mờ wil ndrờm bè blơn cau yoan dê, kơmhò tơlir kò, ngkòng geh uă lò dềt. Di bè mat sơnđan tơn, blơn do sa bơtang krơi is ngan, gơtùi sa ris halà gơm bal mờ ală bơta biăp rbài ndai gơ là phan sa tàm bơrlu\ bal bơkah ngan, bè: blơn bơtang gơm mờ ki\t, blơn bơtang chàng mờ ka rị, blơn bơtang gơm mờ puăc…Gơ wèt mờ cau Rơđê, ală bơta phan te\ ờ gơtùi ờ geh tu\ gơm biăp blơn bơtang là nha [ô, tòih brê mờ mre\. Do là ală phan te\ mùl go\ ngan lơh sơlơ bơkah tai biăp blơn bơtang. Broă tru\ gơm biăp blơn bơtang kung ờ kal ke sơl, mờ khat bè gơm là gơtùi sa bơkah sơl. Mò H’Linh Niê, cau chài tru\ gơm phan sa tàm Hìu `ô sa dờng Yang Sing, [òn dờng Buôn Ma Thuột, pà git: “Blơn bơtang den he blah bàr đah, gơtùi blah puan đah kung di sơl, tu\ blah den he ai dùl thau dà klài bal mờ boh, tàm tu\ blah bè hơ\, gơtùi tru\ dùl glah dà duh, jơh blah den srong tàm glah hơ\ gơm dùl e\t, gơm dùl e\t nàng lơh jơh dà bơtang, tài bơh blơn bơtang ngan ngồn bơh Tây Nguyên dê den là bơtang ngan, den tàng he pal tru\ srong tàm glah dà duh gơm lài dùl e\t, hơ\ sồng he chàng. Tơnơ\ tu\ gơm dùl glah bè hơ\, den tu\ blơn neh gơm sin jơh den pal jơlơn lề jơh blơn hơ\ sồng te\ nha [ô, tòih brê, bè hơ\ là he geh dùl glah biăp bơkah ngan”.

Tu\ do, blơn bơtang ờ gam tai là phan sa tàm hìu bơnhă bơh pah dơ\ sa bơh cau Rơđê dê tai, mờ neh gơ gơs là phan sa bơkah ngan geh uă hìu `ô sa dờng, hìu tru\ gơm phan sa bơh dềt tus dờng cih tàm mat phan sa nàng drơng cau năc in. Tàm ală tu\ tru\ gơm, uă cau tru\ gơm chài ngan te\ phan te\ nàng lơh blơn ờ huan bơtang, bơta hòi bơh biăp sa dê lơh bè lơi nàng cau năc sa in gơlơh sa bơkah. Bi ùr H’ Lenna Byă kuang atbồ Tiah nhơl chờ brê bơnơm geh is Dà mbòr [òn Akô Dhông, [òn dờng Buôn Ma Thuột, pà gi\t: “Biăp blơn bơtang bơh he dê den sùm là gơ pal hòi ngan, bơtang dùl e\t gời lơm. Mơya, tu\ do, den hìu `ô sa dờng ờ go\ lơh bơtang tai, tài bơh cau năc sa ờ gơtùi, he pal lơh blơn ờ huan bơtang mờ sơlơ tru\ gơm ai uă mre\ nàng jơh tơl nă cau sa gơlơh bơkah rlau. Ala tài gơm blơn lơm gời den he gơtùi gơm bal mờ ka rị halà puăc sur jù, puăc bơrlang mờ tơngi, puăc kơnrồ…hơ\ là ală phan sa mờ năc mờng ngan sa. Ala tài he ngui ală blơn dềt, geh lò, bơtang ir mờ ờ bơkah, den tu\ do he ngui ală blơn pa cau tam den gơ ờ huan bơtang, plai dờng, den tu\ hơ\ tru\ gơm den gơ ờ huan bơtang mờ sa bơkah rlau”.

Lài do, blơn bơtang uă ngan là cau gơm mờ ka rị, tơnơ\ do geh cau gơm bal mờ puăc sur, puăc kơnrồ, halà ki\t, ndùng, kuăt bàl. Geh cau gam gơm biăp blơn bơtang tàm bơrlu\ bal mờ pròc iar, ka cơm ranh pơr, puăc hồp, gơm gơs biăp pài sa gơlơh bơkah ngan. Bulah gơm bè lơi den biăp blơn bơtang kung gam bơkah sơl tài bơh geh tơl ală bơta, bè: lơbơn, [ô bơkah, đềt, tơngi, hòi mờ bơtang. Ală cau sa biăp blơn bơtang dơ\ sơn rờp den gơlơh ờ quèng mờ bơta bơtang ngan bơh biăp sa dê, mơya, tơnơ\ hơ\ den ờ gơtùi hiu\ geh biăp sa hơ\ mờ gơdan sa sùm. Bơta hòi mre\ ờ hềt dum uă ir tàm bơrlu\ bal mờ bơta bơtang bơh blơn dê, bal mờ bơta [ô thồm ngan bơh tòih brê mờ nha [ô dê lơh gơs bơta [ô thồm krơi is mờ mìng geh phan sa do hơ\ sồng geh. Uă cau chài sa đơs là: biăp blơn bơtang mờ sa gơtuh dà pơrhàl tài bơh hòi mre\ uă ir hơ\ sồng ngan ngồn là sa gi\t jơh bơta bơkah bơh phan sa Tây Nguyên dê. Ồng Vũ Hoàng Anh, ơm tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak là cau sùm sa biăp blơn bơtang tàm hìu `ô sa dờng Yang Sing, [òn dờng Buôn Ma Thuột, đơs: “Đơs bal là a` sa biăp blơn bơtang bơh làng bol dê kung neh uă dơ\ sơl, geh bơta bơkah mờ krơi is ngan, hòi ngan, bơtang ngan mơya kung sa gơlơh bơkah ngan sơl”.

Ai bi ùr Trịnh Thị Nga tus bơh càr Dak Nông, dơ\ sơnrờp kơno đơs mờ sa biăp blơn bơtang, den đơs bè do: “Bơh sơnrờp a` sa den gơlơh bơtang mờ hòi ngan mre\, mơya geh wơl bơta bơkah is bơh biăp nha [ô dê, gơ [ô bơkah ngan, mơya tu\ he loan tàm ngko den bơta lơngồt gơ ơm wơl tàm ngko he dê gơlơh bơkah ngan”.

Geh cau đơs pơnyơu sa biăp blơn bơtang ndrờm bè dơ\ sơnrờp hùc dà kơphê, ờ hềt quèng den tàng mìng sền go\ gơ bơtang lơm, mơya tu\ sa den gơ dan sa sùm. Geh cau gam đơs là, sa ală biăp gơm bơh blơn bơtang gơtùi sơm geh uă bơta kòp bè kòp jê dà đồm mhàm, lơmă, halà jê kồ ntìng, tài bơh gơ bơtang bè sơnơm sơl, mơya ờ hềt geh cơng tàng jak chài lơi đơs ngan bơta do. Bulah bè hơ\, gơ wèt mờ làng bol kòn cau tàm tiah do, blơn bơtang kung gam là phan sa mờng quèng ngan neh geh sa sùm tàm ală dơ\ sa pah ngai bơh khi dê. Ai gơ wèt mờ cau năc den, do gơ gơs là phan sa geh bơta [ô bơkah krơi ngan, sa bơkah ngan mờ ờ gơtùi hiu\ geh.

Cau cih mờ yal tơngi\t - Lơ Mu K’ Yến