VOV4.K’ho - Tàm jơnau yal dơ\ 2, ngai 08/6 lài do, anih lơh broă pờ tơl^k jơnau đơs Việt Nam neh đơs tus mờ bơta digơlan gơtìp rềs àr di lah làng bol tam jà bal tus blơi mờ tam tòm macca, bu\ lah gàr macca tàm lơgar tu\ do geh kas rơlao bơh 2 tus 4 dơ\ jăt mờ khà priă tàm dunia. Pơn jăt tai jơnau “Bơta pràn macca tàm Tây Nguyên mùl màl lah ờ” geh yal tai ală rềs àr di gơlan gơl^k geh uă ngan tu\ anih tăc sơntìl tòm macca tu\ do ờ geh sền gròi nền nòn, bơta pràn ờ uă.

 Tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột, jăt 2 gah gùng Nguyễn Lương Bằng, tơrbo\ gùng 26 mờ [làng rơndeh par Buôn Ma Thuột geh mờr 100 hìu tăc sơntìl ală bơta, bơh tàm sơntìl tòm tiêu, kơphe, [ơ, sầu riêng tus mờ chi ai tòm bè chi kơlte.

Jơnau cih yal tăc phan tàm ală hìu do ờ ndrờm bal, mơya ndrờm geh 1 jơnau là tăc “Sơntìl Ea Kmat”. Mìng is sơntìl macca, ală cau tòm hìu yal tus mờr 10 bơta, mơya di lah kờ` blơi pal ai priă lài mờ cih sră lơh broă bal! Mờ làng bol tu\ kơno cau yal là geh kuơ den ntoăt blơi bal, tàm pơlòng bal blơi kờ` cèng rê tam hơ\ sồng dờp gơtìp hoàc huơr.

Nhai 7 nam lài, bi Nguyễn Văn Khiếu, là cau tòm suơn ờng Khiếu Tốt tàm [òn drà Đak Hà, càr Kon Tum tus càr Dak Lak blơi 10 k^ gar sơntìl tòm Macca cèng ờng. Bơh 1 rơbô 320 nai gar, bi Khiếu ờng mờr 1 rơbô tòm sơntìl kờ` tăc. Mơya bi kung ờ g^t sơntìl macca do là gơwèt sơntìl lơi: “A` ờ g^t là sơntìl lơi, kung lùp cau hơ là tàm mùl màl tu\ blơi, cau tăc mờ ờ g^t sơntìl do bè lơi. Hơ\ là ờ geh sồ sơntìl mờ mìng geh blơi tus mờ ơn tàm hìu prăp gàr. Tu\ tăc kung ờ g^t hơ\ là gar geh khà niam lah ờ sơl”.

Tàm [òn dờng Pleiku, càr Gia Lai, pơgăp mờ do rơlao 1 nam, anih lơh sa kă bro bal mờ nhơl chờ Đức Anh Gia Lai-do là anih lơh sơntìl tòm macca tàm càr Dak Lak mờ Lâm Đồng neh tus ntum Gào lơh suơn ờng sơntìl tòm macca. Suơn ờng do geh ờng tus 300 rơbô tòm. Ồng Lê Đức Tiến, gơnoar atbồ anih lơh sa kă bro Đức Anh pà g^t, mpồl macca lơgar Australia neh hơ geh blơi jơh gar mờ geh bơcri priă anih lơh sa kă bro in lơh 1 hìu măy lơh gar macca kờ` lơh [a` kèo, lơh dà tơngi, lơh phan bơka să mờ sơnơm. Den tàng, anih lơh sa kă bro neh rơcang blơi jơh ală càr macca mờ làng bol tàm do neh geh: “Tu\ do, cau lơi geh den cèng tus hờ do, tài cau geh ờ uă den pal cèng tus hờ do kờ` blơi”.

Ờ hềt g^t loh mùl màl jơnau bơh anih lơh sa kă bro Đức Anh di ngan bè jơnau đơs bơh ồng gơnoar atbồ dê lah ờ, mơya tàm nggùl nhai 5 pa do, anih lơh sa kă bro do neh gơtìp anih lơh broă geh gơnoar càr Gia Lai lơh glài 15 tơlăk priă mờ ờ ai kă bro sơntìl macca bơkiar tài ờ geh sră dờp anih lơh gơs sơntìl

Jăt ồng Trịnh Quốc Việt, gơnoar atbồ anih bơto pơlam broă lơh sa càr Gia Lai yal, den ờ hềt go\ sơntìl macca bơh lơgar Australia tus lơgar Việt Nam bè 2, 3 anih lơh sa tàm càr do yal mờ tu\ do mìng geh 2 anih ai sơntìl geh pin dờn: “A` kơlôi là geh 2 anih lơh sơntìl pin dờn. Lài ngan là pal ai bơh Ba Vì, Hà Nội là anih lơh sơntìl bơh Gah lơh sa mờ tơnguh bơtàu [òn lơgar dà lơgar lơh gơs. Dơ\ 2 là Viện Khoa học Nông-Lâm nghiệp Tây Nguyên kung neh ai ờ uă sơntìl bơh gah lơh sa mờ tơnguh bơtàu [òn lơgar dà lơgar tus tàm do. Mơya bơta pràn bơh 2 anih lơh sơntìl do den ờ hềt uă tus mờ khà kờ` tơnguh bơtàu g^t nđờ rơhiang rơbô lồ tam”.

Tàm kơnhoàl Tuy Đức, càr Dak Nông, anih lơh sa kă bro bal Macca Nữ Hoàng, tàm kơnhoàl 10, [òn dờng Hồ Chí Minh kung lơh suơn ờng tàm ntum Quảng Tân, mờ khà tus 20 rơbô tòm sơntìl. Ờ hềt g^t bơta pràn sơntìl Macca tàm do bè lơi, mơya geh uă làng bol tàm càr Dak Nông neh tam jà bal càn priă kờ` blơi sơntìl macca cèng tam mờ ờ hềt g^t anih tòm lơh gơs sơntìl. Bơta do, ồng Lê Văn Nam, kis tàm [òn drà Gia Nghĩa, càr Dak Nông dờp: “Kơno geh uă cau tam tòm macca geh uă ngan priă mờ cồng nha tơnhào kung uă rơlao mờ kơphe, tiêu, den tàng hìu nhă a` neh blơi sơntìl cèng rê tam. Sơntìl den geh hìu tăc mờ go\ geh gal ngan cau tus blơi mờ a` kung neh tus blơi sơl mờ ờ g^t sơntìl do bơh tàm anih lơi lơh gơs mờ cồng nha geh bè lơ. Khà priă tu\ do là bơh 70 tus 80 rơbô priă tàm 1 tòm”.

Tiến sĩ Trần Vinh, gơnoar jăt jơng atbồ Viện Khoa học kỹ thuật Nông – Lâm nghiệp Tây Nguyên đơs là, di lah làng bol ờ geh bơto pơlam tơl, di gơlan broă tam uă mơ ni sơna tòm macca geh lơh hoàc huơr uă ngan. Tu\ do, geh ờ uă sơntìl tòm macca geh pràn, cồng nha tơnhào geh 8 tấn tàm 1 lồ, bè sơntìl OC, H2 mờ A38. Mơya bu\ lah geh gar sơntìl bơh ală sơntìl macca do, mờ mìng ờng mờ gar, ờ bơkiar cồng bơh tòm sơnrờp den cồng nha kung ờ uă, ờ geh cồng nha mờ cồng nha broă lơh sa tu\ suơn tam tus kàl tơnhào.

Cau mblàng Ndong Brawl