Ală ngai rềp sa tềp, gùng mut tàm ƀòn cau M’nông gơ klŏ gơ crà bềng lìu bơta niam. Bơh bồ ƀòn, lồi ƀòn tus tơl rơng hìu, làng bol bal mờ gơp pơs wàs hìu đam, lơh niam wơl bơnhă ồs, rơcang drăp tơrnờm, phan sa nàng sa tềp, wă nac. Cau M’nông kơlôi sơnơng là hìu đam sàng goh, bơnhă ồs hơng den nac hơ̆ sồng chờ hờp, ƀòn lơgar hơ̆ sồng bơtuah bơtuài.

Kra ƀòn ồng Điểu N’Glơr, ơm tàm ƀòn Njranglu, sàh Đức An, càr Lâm Đồng pà git, bơh git nđờ rài do, tŭ neh jơh tơnhàu phan, kòi neh prap bềng drong, bềng đam, tơngời neh rơndap bềng hơđang rơng, cau M’nông mut tàm kàl chờ hờp. Tàm ală ngai ñô nam sa nhai, jơh gùt ƀòn bơ tòm tơrgùm mat bal mờ gơp, mờ khat dùl nă cau lơi mut tàm ƀòn tàm ală ngai hơ̆ ndrờm geh sền là bơta chờ hờp bal. Làng bol kơlôi sơnơng là “Nac mut tàm ƀòn bè kòn mut tàm ndul – neh tus là geh wă, geh jà, geh tam pà bal. Bulah là cau kwèng halà cau krơi, tŭ neh mut tàm ƀòn, nac ndrờm geh wă mờ bơnhă ồs hơng mờ nùs nhơm pờ ơnàng. Ồng Điểu N’Glơr chờ hờp yal: “Rài yau, ƀòn lơgar ờ huan geh uă cau, gùng lòt ngài, cau lơi tus mờ he là kuơmàng ngan. Nac tus den jơh hìu bơnhă, jơh gùt ƀòn ndrờm chờ hờp lơm. Gơ wèt mờ nac is hìu bơnhă dê, cau tờm hìu rơp wă tơn, jà sàu piang, jà ñô tơrnờm mờ tơm boh bơr đềt mềr. Cau ùr dờng sơnam tàm hìu bơnhă sùm là cau geh jơnau đơs jà, ai tơnggŏ bơta jơh nùs, wil tơl, đềt mềr nàng đơs mờ nac là, ƀòn lơgar sền nac bè cau pròc mhàm tờm he dê”.

Tàm mờng kwèng rài kis ờs mờng hơ̆, broă wă nac sơn đờm bơh ală bơta dềt ngan. Nac geh jà nggui rềp bơnhă ồs, hùc bơngàn dà sơn rờp, hơ̆ sồng bal mờ cau tờm hìu bơnhă sàu piang. Jơnau yal kềng bơnhă ồs jŏ jòng bơh jơnau lơh mìr tus broă hìu bơnhă, bơhiàn niam chài… nàng nac ờ gam là cau bơdìh tai, mờ rơhời gơ gơs là cau tàm hìu bơnhă.

Ờ mìng sơrmah sơrmài mờ nac tàm hìu bơnhă, nùs nhơm sơrmah sơrmài mờ nac bơh cau M’nông dê gam ai tơnggŏ loh làng ngan tàm ală dơ̆ lơh yàng bal bơh ƀòn lơgar dê. Tàm ală dơ̆ lơh yàng dờng bè lơh yàng bơ tòm tơrgùm mat “Rnglăp ƀòn”, dơ̆ lơh yàng ngui mpồng, pơng gàr ƀòn, dơ̆ lơh yàng gờm chờ kàl lơh sa… nac ờ gơ wèt là nac is hìu bơnhă lơi dê, mờ là nac bơh gùt ƀòn dê. Cau lơi geh phan lơi den tă pơgồp phan hơ̆, cau den rơcang piang, cau den cèng tơrnờm, cau den lơh niam wơl cing mồng nàng wă nac mờ sap ntas, mờ sap đơs pơnđik ƀòn lơgar dê.

Tŭ do, nùs nhơm sơrmah sơrmài mờ nac bơh cau M’nông dê kung gam geh gàr bè ờs. Mò Thị Phiơn ơm tàm sàh Đức An, càr Lâm Đồng pà git: “Pah tŭ tàm hìu bơnhă geh broă dờng bè ñô bau, lơh yàng mut hìu pa halà ală broă kuơmàng den làng bol jơi nòi ndrờm rê chờ hờp bal. Ờ mìng cau tờm hìu bơnhă wă nac, mờ jơh jơi nòi tàm hìu bơnhă kung gam mờ gơp wă nac jơh nùs ngan. Ală dơ̆ bè hơ̆ sùm là ngai lơh yàng, ngai lơh chờ, ngai lồi poh halà ngai sa tềp, tŭ làng bol geh tŭ tơngai ru nàng bơ tòm tơrgùm mat, lùp lap gơp. Tàm nùs nhơm bơ tòm tơrgùm hơ̆, tơl nă cau bal mờ gơp đơs tàm sơrbŏ bơr, dròng cing jañ mồng, ñô tơrnờm, sap đơs, sap ñŏ nggồr nggàc chờ hờp, ram mhŭ nùs nhơm đềt mềr.”

Wă nac, gơ wèt mờ cau M’nông gam là broă nàng gàr tơngu rơyas. Ồng K’Tiếng ơm tàm ƀòn Jrah, sàh Nâm Nung, càr Lâm Đồng đơs là, bơh bơta bơ tòm tơrgùm mat pah tŭ wă nac neh dong kòn sau git he là cau lơi, bơh lơi mờ geh, sơlơ kờñ niam chài kòn cau he dê rlau: “Nac tus tàm hìu ờ mìng là bơta chờ hờp, mờ gam là dơ̆ nàng làng bol, jơi nòi in tàm bơrkuăt bal bơta đềt mềr. Hơ̆ là tŭ cau dờng yal kòn cau iat iat jơnau bè hìu bơnhă, yal bè rơnàng jơi nòi dê, nàng ală kòn sau in git he geh oh geh mi, geh jơi nòi ngài.. Do kung là tŭ nàng cau dờng bơto tơngkah kòn sau git bơta chài tơm boh bơr, gàr bơta đềt mềr pròc mhàm tờm”.

Tàm bơta tàm pơn jat tai kis pa tŭ do dê, bơhiàn wă nac bơh cau M’nông dê digơlan ƀuơn rlau, mơya nùs nhơm den kung gam bè ờs. Sa tềp tus, nam pa rê, nac mut tàm ƀòn geh jà ñô tơrnờm bơkah, geh sàu piang duh mờ ală jơnau lùp lap đềt mềr. Tàm ù tiah kơh bơnơm Tây Nguyên, nùs nhơm sơrmah sơrmài mờ nac hơ̆ là dang che kơ̆ ngan ai ƀòn lơgar in sùm ram, nàng nam pa in sơlơ chờ hờp rlau, rài kis niam bơnĕ tus bơh trồ tiah, mờ bơh nùs nhơm cau M’nông dê.