VOV4.K’ho - Tàm tiah kơh bơnơm lu\ Tủa Chùa, càr Điện Biên, ală làng bol kis tàm do sền ồng Vì A Hao là cau chài rơgơi [òn lơgar kòn cau Mông dê. Ồng Hao ờ mìng là cau bơto akhar dà đơs kòn cau Mông uă rài làng bol, kuang bàng, kơnòm bơsram in, mờ gam là cau geh ai uă nùs nhơm, tơngai ngan jòi kờ` g^t bơta chài rơgơi kòn cau dê, kờ` prăp ală rài oh kòn tơnơ\ do in.

La cau Mông Xanh, geh deh dờng mờ ơm kis tơn tai tàm Sính Phình- Tủa Chùa, [òn tờm bơh kòn cau he dê tơn, bơh tu\ dềt ồng Hao neh geh bơsram dà đơs, akhar cih cau Mông dê mờ ală adăt bơhiàn, bơta chài rơ gơi bơh kòn cau dê neh gơmu\t jrô tàm nùs nhơm bồ tơngoh ồng dê bè là dùl bơnah tàm puăc să. Ồng Hao, pà gi\t:“ Dùl bơnah là tài he hàm kờn bơsram, bơta ndai là tài bơh geh tu\, den tàng a`\ neh bơsram mờ kah geh akhar cih bơh kòn cau he dê. Mờ akhar cih cau Mông dê hơ\ sồng geh tơl ngan jơnau kơlôi sơ nơng bơta kơ\p kờ` mờ nùs nhơm bơh cau Mông dê, den tàng a` sền kuơ ngan. Bơh hơ\, a` kơ\p kờ` oh kòn kòn sau, kung bè jơh tơl nă cau pal gi\t akhar cih bơh kòn cau he dê”.

Tu\ dờng lòt bơsram Trung học lơh pơgru, hơ\ sồng bơsram kai bơsram dờng lơh pơgru, bơh ală sră bơto bơtê kơlôi sơnơng bè bơta chài rơ gơi cau Mông dê, tơnơ\ hơ\ ai bơta mờng chài bơh tàm ală broă lơh mờ ală gơnuar broă krơi is, bè: kuang bàng lơh broă tàm Cơldu\ lơh broă bơto bơtê kơnhoàl, Kuang jăt jơng atbồ Hìu bơsram kai II ntum Chính Phình, Kuang jăt jơng atbồ Hìu bơsram kòn cau kơnhoàl, Kuang jăt jơng atbồ Anih tờm bơto bơtê sùm, ồng sơlơ geh bơtơl tai bơta gi\t wa\ bè akhar cih, dà đơs, bơta chài rơ gơi bơh kòn cau dê. Nam 1996, ồng geh Gah Bơto bơtê mờ bơsram dà lơgar jà tus bal lơh sră mblàng dà Mông mờ dà Yoan. Nam 2006 lài do, ồng geh tai Gah Bơto bơtê mờ bơ srăm dà lơgar jà tus bal lơh jơnau bơsram dà đơs, akhar cih cau Mông ai kuang bàng mờ cau lơh broă sa priă nhai dà lơgar in; tus bal bơto pơlam bè gùng dà bơto bơtê akhar cih, dà đơs cau Mông dê tàm Hà Nội mờ Lào Cai. Bơh nam 2001 tus tu\ do, ồng la cau pơgru bơto dà đơs, mờ akhar cih bơh cau Mông dê ai uă ngan ơdu\ bơsram geh lơh ai làng bol, kuang bàng, cau ling mờ kơnòm bơsram in bơsram tàm ală tiah tàm càr. Jăt ồng Hao yal: bơsram dà đơs mờ akhar cih cau Mông ờ kal ke ờ, tài bơh akhar geh jăt bơta mblàng mờ dà lating. Mơya, kờn geh bơsram niam, den sồr cau bơsram kờn pal tơryăng bơsram kah jơh akhar tờm, bơ sram kah jơh ală jơnau pa:“ Bơsram ndang mờ jòi gi\t tàm bơta geh ngan ndang, tơngai pal lòt tam tìp mờ làng bol. Jơh bơsram là pal git cih, git đơs. Cih, sền mờ đơs den ờ kal ke ờ. Mơya, jơnau mblàng den pal bơsram akhar jơnau pa, gi\t uă akhar jơnau pa, hơ\ sồng gi\t geh jơnau mblàng bơh gơ dê”.

Uă rơnàng kuang bàng, cau ling, kơnòm bơsram mờ cau bơsram dờng bơh tu\ tơngai geh klau pơgru Vì A Hao bơto pơlam, neh gơtùi đơs mờ git akhar cih kòn cau Mông dê. Bi Đỗ Hồng Thái kuang bàng lơh broă tàm kơnhoàl Tủa Chùa, tus bal bơsram ơdu\ bơto dà đơs mờ akhar cih cau Mông bơh ồng Vì A Hao dê bơto tàm pơgăp 6 nhai. Tus tu\ do, ờ mìng gi\t wa\ dà đơs, cih geh akhar jơnau đơs dà kòn cau Mông dê, mờ bi gam gơtùi pin dờ` boh bơr mờ làng bol kòn cau Mông. Bi Thái pà gi\t: Ồng Hao geh broă bơto jak ngan, mờ jơnau gi\t wa\ tai bè bơta chài rơ gơi, dà đơs mờ akhar cih bơh làng bol kòn cau Mông dê jrô ơnàng ngan, den tàng mblàng yal wơl bươn git mờ bươn kah. Broă bơsram geh bơta kuơ dờng màng ngan tus mờ dùl nă kuang bàng sùm tus lơh broă tàm ală tiah làng bol kòn cau bè bi.“ Tơ nơ\ tu\ geh bơsram ơdu\ bơto dà đơs mờ akhar cih kòn cau Mông bơh pơgru Vì A Hao dê bơto, bol a` neh gi\t wa\ tai dùl bơnah lơi bè akhar cih, dà đơs bơh cau Mông dê nàng ngui tàm broă lơh tàm bòn lơgar. Tu\ lòt tus bòn lơgar, bol a` neh ngui tàm broă lơh mblàng yal nàng làng bol in gi\t loh làng rlau tai”.

Kơlôi rơcăng tu\ uă adăt bơhiàn, bơta chài rơ gơi bơh kòn cau dê ngai sơlơ gơtìp hiu\ roh te\, tài bơh ală cau lòt lài mìng bơto yal wơl mờ bơr lơm, tàm tu\ rơnàng kơnòm să den ờ huan gi\t, bulah neh rlau 60 sơnam, să ja` ờ gam pràn tai, mơya ồng Vì A Hao kung gam lời uă tu\ jiơ lòt tìp mờ ală cau chài jòi tơr gùm sră nggal kuơ bơh yau nàng bơceh cih, cih wơl. Uă jơnau nri\, adăt bơhiàn bơh cau Mông dê neh geh ồng bơceh cih, lơh gơs sră niam ngan, ngan ngồn là ală sră nggal cih jơnau gi\t wa\ dờng màng ngan, bè: Jơnau đơs crih sơn io gùng, Chơ\t bơthi bồc cau Mông dê,…Cau lơi kờn bơsram dà đơs, mờ akhar cih bơh cau Mông dê lòt jòi ồng, ồng bơto, cau lơi kờ` jòi gi\t bè adăt bơhiàn, bơta chài rơ gơi kòn cau Mông dê tus mờ ồng, den ồng tu\ lơi kung niam nùs nhơm lời tu\ jơ kuơmàng nàng cribơyai. Gơ wèt mờ ồng Vì A Hao, hơ\ mờ là bơta chờ hờp, mờ là bơta kơ\p kờn gơtùi tă pơ gồp bơta pràn dềt rơhền gàr bơta kuơ chài rơ gơi bơh kòn cau he dê ai oh kòn kòn sau tơ nơ\ do in.“ Ală adăt bơhiàn bơh kòn cau Mông dê uă ngan. Lài do, ală ồng mò mìng bơto yal wơl oh kòn kòn sau he dê in mờ bơr. Mơya, bè hơ\ geh gơtìp hiu\ roh jơh te\, ờ gàr geh den là pơlai ngan. Geh akhar kòn cau Mông den gơtùi cih wơl jơh ală bơta nàng lời prăp wơl ai oh kòn kòn sau in. Mờ jơnau kơlôi sơnơng, a` lơh ngan cih wơl gơs sră”.

Mờ ală bơta tă pơ gồp bơh he dê, ồng Vì A Hao, geh dờp là cau tàm Mpồl cau chài sră niam chài càr Điện Biên bơh nam 2008. Ồng kung geh jàu pà uă sră jờng rơ bơh càr mờ gah bơto bơtê dê. Mơya, phan bàn pà jờng dờng rlau jơh là ồng sùm geh làng bol kờ` gơboh, sền dờng màng mờ hòi là cau chài bơh bòn cau Mông dê.

                                                            }au mblàng Lơ Mu K’ Yến.