VOV4.K’ho - Đơs yal yau gam sơnđan la yal khan la bơta chài rgơi niam ngan, dùl bơta pal geh lơh geh bơhìan niam bơh cing mồng Tây Nguyên. Tàm Daklak, dùl tàm tiah  tờm ngan bơh bơta chài rgơi cing mồng Tây Nguyên-cau chài Y Wang Hwing kis tàm [òn Tría, ntum Ea Tul, kơnhoàl Cư\ Mgar geh git tus  cau kis bơh bơhìan niam bơne\ do bơh kòn cau Rơđê. Pơnrơ ngan la kah ua\, kah jo\,  đơs chài, cau chài Y Wang geh sơnđan la cau bơh mang đơs khan yal yau. Mờ ồng ala\ mang khan kung gam gơbàn hiu\ ruh jơh di yal khan ờ geh  bơto cau ndai in jat jơng.

            Ơm nggui sền tàm blàng ìs kơphe lồi kàl,  tàm tê la la kơ wào bal mờ  sôbàc trà, cau chàu Y Wang Hwing gam uh kơ wào, đơs Ayray, đơs Kưt mờ nggui yal khan  bơh tàm gùl ngai. Mat ồng sền ngài ngan bè kah bè  dùl  tiah lơi ngài ngan.

            Y Wang  đơs,  nhai do ờ hềt la nhai `ô sa dờng, ồng kung ờ lòt lơh tềng lơi. Ơm ru tàm hìu, ìs kơphe  dong kòn mờ kung bè tu\  lòt lơh mìr,  tơdau, ồng lơh ndang đơs ndang, teh đờng goong ndang, bal mờ yal khan tai.

Cau chài Y Wang

            Cau chài Y Wang deh mờ dờng tàm [òn Tria\, ntum Ea Tul, kơnhoàl Cư\ Mgar, càr Daklak, [òn tờm  bơh ồng khin cha jak chài Dam San. Den tàng ngan  jơnau yal yau jòng Dam San, bal mờ ala\ jơnau đơs Ayray, đơs kưt neh gơ mut tàm sa\ bồ ồng bơh tu\ lơi kung ờ git loh. Tus tu\ do,  ồng Y Wang neh git mờ kah geh 4 jơnau yal yal   jòng pơnrơ ngan bơh cau Rơđê la “Dam Bhu-Dam Bha”, “Dam San, Dam Dul Bru mờ dam Bong lòt  mòc. Y Wang yal la,  tu\ lài,  tàm dơ\ lơh chờ  `ô sa dờng hala  tơnơ\  mờ ngai lơh broa\ bòl glar, tơl cau geh ơm lir wir kềng bơnga\ ồs hìu  hơdang, kềng gah drap tơrnờm mờr bơsàp mờ iat yal khan. Tơl dơ\ yal khan sùm geh mut lơh bơh 7 tus 8 jiơ mang ngai lài tus bơh 5-6 jiơ drim ngai tơnơ\,  geh dơ\ pal jo\ jòng bơh ngai do tus ngai ndai, bơh mang do tus mang ndai.

            Ala\ mang yal khan ndu gơnrơh neh gơmu tàm ồng bơh tu\ 10 sơnam, bơh ala\ mang lòt jàt ồng Y Im tus bal dơ\ lơh chờ. Ala\ jơnau đơs khan neh gơ gơs rềp mềr ngan bè sap đap, piang sa pah ngai mờ geh Y Wang pơnjat tai đơs yal tus tơl cau in tàm nđờ jơt nam do. Pơnrơ ngan geh kah ua\, kah jo\,  đơs chài, chau  chài Y Wang ờ mìng yal [òn lơgar in mờ sùm geh jà lòt lơh yal tàm ua\ ngan lơgar tàm dunia.  Nam pa do mơ,  ồng geh Gah sền sơnơng chài rgơi bơhìan yau, di gah Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam ai lòt yal khan tàm dơ\ lơh chờ bơhiàn yau bơh lơgar Phần Lan. Y wang đơs, ồng pơnỳơ sa\ ngan tài cau đơs mờ yal khan bè ồng dê tu\ do la  la êt ngan tài rài kis neh ua\ ngan tam gơl:“Tu\ do đơs geh bè Bèp Nghin  la êt ngan, ờ di bè yau ờ, rài yau geh lòt `ô sa chờ [òn do [òn ne. Tu\ do,  tam  tiêu do, kơphe do,  tơnơ\ geh jơh pic kơphe, tiêu, hơ\ sồng tuh dà tai,  hơ\ la tu\ tơngai ờ geh. Tu\ do  chi che kung ờ geh, jơh brê bloh, tu\ do mìng gam tờm muồng lơm”.

            Pơnyờ sa\ mơkung gơ lơh pơlai ờ gam ala\ mang đơs yal khan bơh ngai do tus ngai ndai bulah gam geh hìu jòng hơđang, gam bơnha\ ồs mơya cau yal khan mờ  cau iat khan den neh ờ gam ua\ bè lài tai. Bơta hơ\ geh ai go\ mo tơn tàm hìu ồng dê:“Oh kòn tu\ do mang rê la bol khi drơng lơh broa\ bol khi dê,  drơng soạn bài, hala lơh bơta do bơta ndai. Khi mut sền tàm internet, jơnau bơh ồng bèp Nghin neh geh đơs hơ\ sồng  jơnau teh gùng đơs crih do ne  tàm internet. Geh tu\ bol khi  kờ` iat la khi pờ  tàm internet lơm. Kung moat  ngan tài tu\ tơngai gam êt, tu\ tơngai bơh bèp Nghin gam wơl êt ngan, bè mat tơngai neh  mờr gơ mut bloh-kra bloh”.

            Den tàng, Y Wang sùm ờ suk bè ala\ mang yal khan geh đơs pơrya. Ồng lơh kis wơl ala\ jơnau yal khan hơ\ mờ broa\ nggui đơs tàm gùl ngai, hala đơs cau lơi kờ` iat ồng yal khan mờ ồng kung rcang bơto bơtê bơta kuơ hơ\ cau lơi ing kờ` pơnjat tai:“Bèp Nghin chơt den la gơbàn roh jơh, bèp Nghin ờ suk ngan, dilah tu\ do dà lơgar mờ pờ ơdu\ hala bơyai lơh den bèp Nghin rcang bơto wơl, mìng geh broa\ bơto, nàng lời wơl, gàr niam wơl phan bơna kuơ màng bơh bèp Nghin. Tu\ do,  bèp Nghin kra bloh, mờr 66 sơnam bloh”.

Ồng Y Wing uh  saó

            Mờ kơp kờ` bơnah lơi geh prap gàr wơl ala\ jơnau yal khan, broa\ đơs pơnđik bơh làng bol cau Rơđê kis bơh yau,  pơgap mờ do 3 nam, anih duh broa\ làng bol ntum Ea Tul, kơnhoàl Cư\ Mgar neh pờ ơdu\ nàng  ồng Y Wang bơto yal khan ai klau pơnu tàm ntum in. La cau kuang chaà rgơi ntum Ea Tul, kong broa\ bơyai lơh pờ ơdu\ bơsram mờ kung la dùl tàm ala\ cau bơsram bơh cau chài Y Wang, bi Y Thok Niê kis tàm [òn Sah B, dờp, dùl ơdu\  bơsram den ờ duh nàng geh lơh kis wơl ala\ mang yal khan đơs yal yau. Ờ geh dùl bơta bươn boài lơi nàng  rnàng kơnòm sa\ tu\ do bơsram  yal  geh khan:“A` kung git ờ ua\, kơnờm geh bơsram mờ cau chài Y Wang do. Broa\ lơh bơsram den go\ jơnau bơto bơh cau chài geh ai go\ niam ngan mờ a` kung kờ` ngan sơl mơya ờ hoan kah, ờ gơbài mut tai. Đơs bal la kan ngan gơ kờ` mut. A` mìng git gơl hơ\ lơm la dùl jơnau yal”.

            Bè jơnau bơh Y Thok dê,  pờ dùl ơdu\ bơto ờ gơtùi lơh geh kis wơl ala\ mang yal khan yal yau kung geh kan ngan geh lơh kis wơl ala\ bơta  geh bè mang yal khan bơh rài ồng neh kis. Bơta  kuơ màng ngan  nàng làng bol cau Rơđê yal khan la kềng gah bơnga\ ồs, bal mờ drap tơrnờm neh bơsàp, tu\ làng bol tàm ala\ [òn ngài [òn rềp geh tus ur bal. Broa\ lơh hơ\ neh lơh tam gơl mờ kòn bơnus bơh tu\ hơ\ òr kung geh broa\ rwah krơi is,  bơta lơi kờ` iat,  bơta lơi kờ` bơsram. Git wa\ hơ\ dê bè bơta hơ\ den cau chài Y Wang Hwing rcang yal khan tàm trồ ngai, mờ bơta kơp kờ` cau lơi kờ` iat den kah,  cau kờ` gơboh, den bơsram.

                                                    Cau cih mờ yal tơnggit jơnau K’ Brọp