VOV4.Mnông

Rơh r[u\n nchră  gâl têh Mỹ- Triều Tiên n’hanh rơh r[u\n nchră gâl têh bar dak Triều Tiên-Hàn Quốc: rơh nkhêp mpeh nău đăp mpăn an gôl dak Triều Tiên.

Rơh bôk năp tâm lôch 11 năm, nar 27/4, nu^h leo kan Triều Tiên n’hanh Hàn Quốc le\ geh rơh tâm mâp ta Bàn Môn Điếm, ndrel đah bar rơh tâm mâp gâl têh bar dak Triều Tiên lôch ne\ khay 5/2018, khay 9 năm 2019 n’hanh rơh tâm mâp gâl têh bar dak Mỹ- Triều Tiên ta nar 12/6 ta Singapore dơi ua\nh lah ăp nău mpơl ueh tâm nău kan lam ntur neh năm 2018. nău mbơh dơi geh lôch ăp rơh r[u\n nchră lah nău ueh nsrôih bâh ăp ding mpo\ng tât mô do\ng hạt nhân ta le\ rngôch, đăp mpă, ueh lăng ta gôl dak Triều Tiên. Yơn lah, an tât du\t năm 2018, ntrong kan [ư t^ng ăp nău mbơh aơ hôm nha geh âk nău jêr n’hanh “mô geh nău hun hao tay”.

ASEAN n’hanh Trung Quốc le\ dơi geh tâm ton du “păng sam [u\t ngoay dơm” đăp mpăn mpeh Bộ quý tắc tâm uănh tâm ngơi Biển Đông (COC)

Ntoh ngơi ta r[u\n nchră Kruanh n’gâng kan ASEAN-Trung Quốc bah dih r[u\n nchră Kruanh N’gâng kan tâm rnglăp nchră Hiệp hội ăp dak Đông Nam Á AMM 51 (2/8), Kruanh tâm rnglăp nchră nău Singapore Vivian Balakrishnan mbơh, ASEAN n’hanh Trung Quốc le\ dơi geh tâm ton du păng “Sam [u\t ngoay dơm” tâm nchră mpeh Bộ quy tắc tâm uănh tâm ngơi Biển Đông (COC), du njoăt hăn khlay r[o\ng tât nău rgum êp nău m’ha êng. 2 ding le\ tâm ban u\ch ăp trong [ư an ăp rơh tâm nchră Bộ quy tắc tâm uănh tâm ngơi Biển Đông (COC) tâm năm tât.

Ntrong kan mât nău tăch rgâl geh nău dơi: nău tâm rkeh ta ntrong tăch rgâl Mỹ- Trung Quốc hao âk khuch tât nău wa\ng sa lam ntur neh.

Bôl ma Mỹ le\ rhoăt luh ăp nău tâm ton tăch rgâl âk ding, yơn nău kan njrăng rdâng mât kơl mpeh tăch rgâl hôm nha geh nău dơi bâh ăp nău tâm ton tăch rgâl geh tâm ton kơt nău tâm ton le\ rngôch n’hanh nău ueh mhe rgo\ Thái Bình Dương (CPTPP); nău tâm ton tăch rgâl đăp mpăn Nhật Bản-EU, nău tâm ton kan wa\ng sa le\ rngôch ta nkual (RCEP) le\ dôl [ư lôch. Nău tâm ton le\ rngôch n’hanh ueh mhe rgo\ Thái Bình Dương geh nău tam bâh nar 30/12/2018 geh knơm jêng rmôt kan đăp mpăn tăch rgâl têh hvi, geh 11 dak, tâm ne\ geh Việt Nam đah le\ rnoh GDP klâp ma 10 rbăn rmen đôlar, tâm ban dah 13% GDP lam ntur neh, ndâk nsơm tay nău knơm ta nău tăch rgâl đăp mpăn, tâm rnôk nău kan mât mpeh tăch rgâl dôl dâk hao.

Nar 6/7, rơh tâm rkeh tăch rgâl đah Mỹ n’hanh Trung Quốc le\ ntơm geh [ư lôch rnôk ăp nău ntru\nh mbơh thuế đah rnoh khlăy 34 rmen đôlar bâh Mỹ mpo\ng ta drăp ndơ Trung Quốc geh nău tam. Trung Quốc geh nău plơng lơh dâl tay đah rnoh thuế tâm ban kơt ne\ đah ăp ntil ndơ bâh Mỹ. bôl ma bar ding le\ dơi geh nău tâm ton lôch 90 nar mô hoch rơh tâm mâp đah Tổng thống Mỹ Donld Trump n’hanh kruanh Trung Quốc Tập Cận Bình ta bah dih rơh r[u\n nchră G20 yơn geh nău tâm mâp nău tăch rgâl Mỹ- Trung Quốc dơi ua\nh lah hôm nha geh âk nău tât jêr njrăng, khuch tât nău kan tăch rgâl lam ntur neh tâm let năp tay. Rnoh prăk kaih lam ntur neh IMF rnôk khay 10 le\ nchroh lor nău hun hao wa\ng sa lam ntur neh jur hôm 3,7% an le\ năm 2018 n’hanh 2019 n’huch đah nău nchroh lor ta năp ne\.

Rung răng uh ah ta Paris (Pháp) n’hanh tre\ tât ăp dak châu Âu

  Ntoh bah du ntrong leo bah ăp nu\ig dun nău hao khlay pring xăng [ư nău rêh khlay, nău [ư rung răng bah ăp nu\ih “Ao rm^t” le\ jêng ăp nău tâm lơh hô. Âk rbăn nu\ih le\ hăn trong [ư rung răng, âk nu\ih le\ phah ăp rup ndah dak Pháp, cảnh sát do\ng nsiu hăng nking n’gang… [ư jêng nău uh ah. Măng 10/12, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron le\ ntoh ngơi tâm tivi, dơn trok mpeh ăp ndơ geh tâm ăp nar bah năp ta Pháp, nkre ndơ\ âk trong mkra gay nking n’gang ăp nu\ih [ư rung răng “Ao rm^t”. Wa Macron le\ mbơh nău dơi bah wa mbra [ư dâl âk trong mkra dăng gay n’hu\ch mbak soay n’hanh rgâl soan rwa\t an nu\ih [on lan Pháp. Trong mbơh ndal “Ao rm^t” ntoh tay lah nău tâm rkeh n’hanh nkoch jru tâm nuih n’hâm [on lan dak Pháp, nkre mbơh lor tât lam châu Âu.

Mỹ mbơh rhoăt tahen luh Syria.

Nar 19/12 Tổng thống Donald Trump mbơh Mỹ ntơm rhoăt tahen luh Syria yor lơh rai ntu\k kan ngih dak t^ng chroh Islam ta Syria. Nău mbơh aơ bâh wa Trump geh mâp ăp nău m^n mô tâm ban. Nu^h kan gâl têh n’gâng kan mât rnă njrăng ngih dak Anh Tobias Ellwood ndrel nar an lah Tổng thống Mỹ le\ tih rnôk an lah ntu\k kan ngih dak t^ng chroh Islam ntơ êng IS le geh lơh rai ta Syria. N’gâng kan kruanh mât rnă njrăng ngih dak Mỹ James Mattis mbơh rlu kan. Nău ntru\nh bâh Tổng thống Trump le\ mâp geh nău dun tâm Quốc hội Mỹ. yơn lah, ntu\k kan Nhà trắng mô geh ndơ\ mbơh du mông nar na nê| an nău rhoăt tahen.

Duh jêr tâm rnglăp nchră nkual njônh; Mỹ trơn Đại sứ quán tât Jerusalem

            Duh jêr tâm rnglăp nchră nău njônh đah Qatar đah Saudi Arabia, ăp Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE), Bahrain n’hanh Ai Cập, mô geh nău hu\ch bah duh tâm năm 2018. Ăp dak tâm nkual tây tay ăp trong dun đah Qatar. Rlơ\ tay, Qatar mô geh nău nchrăp kơl. 2 ding geh ăp trong rmal wăng sa ăp ding. Tâm ăp nar du\t năm, Qatar mbơh đo\ng mbra rhoăt luh Rmôt ăp dak tăch n’gluh pring xăng (OPEC) bah khay 1/2019.

Kđôi nău dun bah Palestine n’hanh âk dak ta lam ntur neh, khay 5/2018, Mỹ na nê |trơn Đại sứ quán bah Tel Aviv mpeh Jerusalem n’hanh aơ lah ngoay tâm ăp nău kan tâm rnglăp nchră [ư tâm rklăch ngăn bah Tổng thống Mỹ Donald Trump năm 2018. Nu nău aơ nso\ an trong [ư ru\ng răng tâm lơh hu\k mham mhe ta nkual Gaza, [ư nu nău ta Trung Đông jêng jêr.

Rơh lơh nkh^t nu^h nchih báo nu^h A rập Xê út Khashoggi.

Wa Jamal Khashoggi geh roh ta nar 2/10 lôch hăn ta lãnh sự quán Saudi Arbia ta Istanbul dak Thổ Nhĩ Kỳ, gay ma [ư săm [u\t tâm gu\ ur sai đah du hê bu ur Thổ Nhĩ Kỳ. ntât nar 20/10, Saudi Arabia kơp dơn wa Khashoggi le\ kh^t lôch geh du rơh tâm lơh tâm lãnh sự quán dak aơ ta Istanbul n’hanh ta năp nău tu\n mpeh lam ntur neh, tât  nar 15/11, ntu\k kan công tố Saudi an g^t 11 nu^h le\ geh phong dôih, tâm ne\, 5 nu^h geh tâm rdâng đah nău gu\ ndrung kh^t yor geh tât nău aơ. Nar 16/12, Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres kuăl đă du rơh ôp ua\nh nău geh âk nău tâm knơm mpeh rơh nkh^t nu^h nchih báo Khashoggi. Nău aơ ê ho\ du\t khuch âk tât nău rêh nău kan bâh Saudi Arabia ta lam ntur neh.

Wơt kơl lôch ueh rmôt chưng play kon se Thái Lan

Nău kan wơt kơl jêr jo\t ngăn tâm bah kăl e dak Thái Lan le\ lôch ueh rnôk nar 10/7, le\ rngôch 12 nu\ih kon se chưng play n’hanh nai nt^m rmôt chưng play kon se Thái Lan le\ dơi ndơ\ luh đăp mpăn jêh 18 nar khan tâm trôm neh jru Tham Luang, mpeh bah lơ nhâp nar Thái Lan. Gay [ư t^ng nău kan wơt kơl aơ, Thái Lan le\ rgo\ jă bơi 100 nu\ih nhâp dak, rmôt đặc nhiệm, nu\ih way kan tâm n’hanh dak bah dih ndrel nău kơl mpeh nău way kan bah âk dak. Bôl ndr^, du hê bah rmôt wơt kơl le\ kh^t rnôk nhâp tâm trôm pư\ jru gay kơl ăp oh jêt.

Năm 2018, lam ntur neh geh âk nău tât mô ueh.

N’gơ neh ta Nhật Bản, mih dak buk ta Trung Quốc, u\nh sa bri ta Mỹ, Hy Lạp, rdul dak lêng n’hanh tup ndeh păr ta Indonesia, pling dak bât pă điện ta Lào…ăp nău tât bâh mih sial n’hanh nău tât aơ le\ [ư an rbăn nu^h kh^t n’hanh roh, njêng ăp nău khuch tât ta nău kan lam ntur neh năm 2018. tâm rnôk aơ, rơh r[u\n nchră bâh LHQ mpeh rgâl trôk nar mih sial tal 24 (COP 24) le\ geh [ư bâh nar 2-14/12 ta Ba Lan le\ geh nău dơi têh khlăy, đah nău ntru\nh mbơh ăp nău kan na nê|,nchâp đă nău kan bâh ăp ngih dak, mbơh ăp nău ko\ văk tâm nău [ư t^ng tâm ton Paris mpeh rgâl trôk nar mih sial.

Mạng xã hội facebook rdâng đah duh jêr mât mpôn

Năm 2018 dơi uănh lah năm mô ueh ngăn bah facebook, mạng xã hội têh ngăn lam ntur neh đah 2 rmen nu\ih do\ng. Mô knu\ng ntôn dôih g^t tât mô tâm di sam [u\t mpôn bah nu\ih do\ng an nău [ư tâm rlong săch Tổng thống năm 2016, Facebook hôm mpơl nău mô di mât mpôn [ư ăp hacker rlăm gay g^t tât n’hanh ntu\ng sam [u\t sam tra mpôn êng nu\ih bah âk rkeh nu\ih do\ng. Ăp nău uh ah lư aơ [ư mô do\ng n’hanh ju\t lơi tài khoản Facebook lam hvi. Roh 6 nu\ih kan gưl prêh, rnoh khlay cổ phiếu hu\ch âk, nu\ih tơm Facebook hôm an hăn mbơh bah năp Quốc hội Mỹ… Săk  rnglăy aơ [ư năm 2018 jêng năm nkah g^t ngăn bah Facebook.

                                                                                                Nu^h rblang: Thị Đoắt- Y Sưng