VOV4.Mnông:

R[u\n nchră kan ndrel wa\ng sa châu Á-Thái Bình Dương (APEC) mbơh Đà Nẵng gay ndâk njêng nsum mpôl APEC hun hao le\ rngôch n’hanh rdâk hao êng

Mbơh Đà Năng dơi ăp kruanh bah 21 jâng wa\ng sa tâm APEC mbơh ta Pơh lễ gưl prêh APEC [ư ta nkual [on têh Đà Nẵng, Việt Nam bah nar 6/11-11/11/2017. APEC nsrôih [ư ăp kan ndrel jông jông tâm du đêtnău kan kơt hun hao ăp doanh nghiệp jêt ngăn, jêt n’hanh dah găp; ntru\t rdâk nsơm nău kan m^n njêng mhe; hun hao lo\ mir nâp nâl tâm di đah rgâl trôk nar; hun hao pâl nđaih nâp nâl; m^n lah tay tâm ton [ư jêh ăp nău r[o\ng Bogor mpeh dah ro\ng tăch rgâl n’hanh ntuh kơl; nta nơih an tăch rgâl điện tử rlo\ rlău n’har bri.

Dơi geh nău tâm ton pah kan ndrel le\ rngôch n’hanh ueh mhe rgo\ Thái Bình Dương (CPTPP) ndơn kan an nău tâm kơl rgo\ Thái Bình Dương (TPP).

          Nău tâm ton le\ [ư ndâk hao nău tâm kơl n’hanh tâm rgop nău wa\ng sa ta nkual Thái Bình Dương ma mô geh nău tât râng kan bâh Mỹ. đah nău kan tâm rgop têh khlăy bâh Nhật Bản, kruanh n’gâng kan ăp dak tâm ban mât kơt ơm ăp nkô| nău bâh nău tâm ton TPP ơm, yơn an ăp dak kan ndrel rlu [ât du đê| nkô| nău gay ma mât đăp mpăn nsum nău geh, kơp tât nău hun hao bâh ăp dak, ăp dak mbra ua\nh nđôi, rmal njrăng ăp nău mô geh mbơh gay ma mpo\ng tât tâm ton kan ndrel le\ rngôch n’hanh ueh mhe rgo\ Thái Bình Dương.

Đại hội đảng cộng sản Trung Quốc rơh tal 19 n’hanh “Nău mbơh Trung Hoa”

Ta Đại hội, wa Tập Cận Bình dơi săch tay [ư Tổng Bí thư Đảng cộng sản Trung Quốc. Đại hội tâm bah u\ch mbơh an Nău m^n Tập Cận Bình mpeh chủ nghĩa xã hội ueh Trung Quốc rnôk mhe, nkre ndơ\ tâm Điều lệ đảng nkra rgâl. Nkô| nău bah nău m^n lah nău r[o\ng bah Trung Quốc âk ntil, tât năm 2050 ndơ\ Trung Quốc jêng dak chủ nghĩa xã hội mhe đah nău lư bôk năp lam ntur neh./.

Mỹ [ư t^ng ntrong kan “Dak Mỹ lor bôk năp”.

Đah âk nău kơl kan mpeh wa\ng sa mhe bâh n’gâng kan Tổng thống Donald Trump, wa\ng sa Mỹ ntơm hao ueh, n’hao nău geh le\ rnoh ndơ tâm dak (GDP) hao rlău đah rnôk geh [ư rơh tâm rlong săch [ư Tổng thống năm 2016, rnoh nu^h roh nău kan jur du\t âk tâm 17 năm ba năp geh tât 4,1% du\t khay 10 mhe nơh. Mpeh nău tâm nchră kan, Mỹ n’huch ăp nău tâm ton đah kan ndrel, rhoăt luh nău tâm ton kan ndrel rgo\ Thái Bình Dương (TPP). Nău tâm ton Paris mpeh tâm rdâng đah rgâl trôk nar mih sial, rhoăt luh ntu\k kan nt^m nti, khoa học n’hanh văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO), kơp dơn Jêrusalem lah thủ đô bâh Israel, mât ua\nh ăp nău nu^h gu\ dak bah dih tât gu\. Mỹ le\ răng dăng lơn đah nău phao blêu hạt nhân bâh Triều Tiên. N’hao ăp nău duh jêr đah Nga, Syria, Cuba, Venezuela. Nău way m^n  “Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương” geh mbơh tâm ntrong kan mât rnă njrăng ngih dak mhe an saơ nău mpo\ng kan bâh Mỹ mpeh ntu\k kan chính trị tâm rnôk rơh mhe.

Gôl dak Triều Tiên ntu\k duh lư tay bôk năp lam ntur neh

Dak Triều Tiên n’hao tay ăp rlong grăp phao u\nh n’hanh ndrăk nsiu hạt nhân, kđôi nău dun bah lam ntur neh. Ding le\, Triều Tiên le\ ntơm pănh đêt ngăn 20 grăp phao u\nh, tâm ne\ geh 3 tơ\ rlong grăp phao u\nh rlo\ rlău neh. Rnôk hô ngăn lah nău pănh grăp phao u\nh rlo\ rlău neh du\t khay 11, đah nău mbơh Bình Nhưỡng dơi rdôl lơh hạt nhân hao tât Mỹ. Hội đồng Bảo an LHQ an âk nău rmal đah dak aơ. Mỹ ndơ\ đo\ng Triều Tiên plơ\ tay tâm sam [u\t ma Mỹ kuăl lah “ăp dak ntop kơl [ư ru\ng răng”.

ASAEN n’hanh Trung Quốc dơi geh njoat hăn mhe khlay mpeh nău Biển Đông.

Nău nchrăp kan rpaih mpeh nău tâm mbơh ngơi bâh ăp ding ta Biển Đông (COC) geh ASEAN n’hanh Trung Quốc mbơh lôch mông nar tâm nchră jo\ jong đah bơi tât 4 năm tâm nchră ngăn. Nău nchrăp kan rpaih nău way tâm mbơh ngơi bâh ăp ding ta Biển đông (COC) dơi ua\nh kơt lah du nău “nchih mbơh” geh nău way ơm, mbơ na nê| nău kan pháp lý tâm ban kơt ntrong kan bâh ăp dak tâm nkual đah nău ta Biển Đông. Gay ma hăn tât du nău way [ư lôch ueh n’hanh geh săk rnglăy hôm le\ ma trong hăn jong, yơn nău dơi geh nău nchrăp rpaih du\t khlăy yor lah nău ne\ mô dơn [ư an saơ nău tâm ban bâh ASEAN tâm năm kahg^t to\ng 50 năm ma khlăy lơn lah mpơl nău tâm ton têh dăng bâh ASEAN n’hanh Trung Quốc u\ch ndâk nsơm nău ơm le\ mô hoch geh [ư bâh ntơm.

Châu Âu rdâng đah ăp nu nău chính trị n’hanh rnă njrăng mô ue\h

Năm 2017 saơ âk rơh săch ta châu Âu, tâm ne\ geh ăp rơh săch geh nău lư têh tâm rgo\ năp bah Liên minh châu Âu (EU). Nu\ih kruanh mom Emmanuel Macron dăch rơh săch Tổng thống Pháp; wa Angela Merkel săch tay tal 4 [ư Thủ tướng Cộng hoà Liên bang Đức le\ kơl chính trị châu Âu ntơm đăp mpăn, rgop nâp nâl tâm rnglăp tâm EU jêh nău Brexit gay mkra duh jêr rnon nsum mô lah tâm boh mô ue\h đah Mỹ. Bôl trong hăn [on lan u\ch n’hanh nău mô ue\h ntơm ru\ch, yơn trong nkhah êng ta châu Âu bah kơi Brexit plơ\ duh tay. Nkual Catalonia (Tây Ban Nha) mbơh nkah êng, jêh ne\ lah Venice n’hanh Lombardy mpeh tâm Italia [ư ôp nu\ih [on lan an tay nău dơi mât uănh êng. Ăp dak châu Âu le\ m^n tât âk trong mkra gay n’hu\ch oi nău nkhah êng lam hvi, nkri nău tâm ban u\ch n’hanh [ư tơm neh dak./.

Ntu\k kan ngih dak t^ng chroh Islam ntơ êng IS geh lơh rlơt tup luh du Syria n’hanh Iraq.

          Đah nău kơl kan bâh Nga, lôch 6 năm geh nău tâm lơh hô, tahen Syria le\ lơh rlơt tup IS, rklaih đăp mpăn n’hanh pă tay nău mât ua\nh le\ rngôch nkual neh ngih dak an n’gâng kan tâm kơl kan. Iraq le\ mbơh lôch rơh tâm lơh jo\ tâm 3 năm lơh rlơt tup le\ rngôch ngih dak t^ng chroh Islam ntơ êng IS luh nkual neh aơ. Bôl ma kơt ne\, nău m^n kan “tâmlơh” t^ng êng nău m^n nơm bâh IS ê ho\ geh jut jăng tât tu tơm. Nău u\ch [ư rlăng n’hanh ăp rơh tâm lơh “T^ng êng nău kan nơm” ăp nar lơ ma hao, du\t âk ta châu âu, nău m^n rbvê IS pă jêng ăp rmôt kan jê| ntoh ta âk ntu\k ta lam ntur neh, tâm ne\ geh Đông Nam Á, dôl ntơm jêng [ư ngăn.

Ntul rlong mpeh rgâl trôk nar nar lơ na nê|

Năm bah năp uănh saơ nău lôch ue\h bah trôk nar ta ăp ntu\k ta lam ntur neh: ăp rơh phu\t têh phah nkual Caribe n’hanh Mỹ; dak lip rchoh, p^ch rlâm neh ta Peru, Siera Leone, Colombia, Sri Lanka; n’gơ neh ta Mexico n’hanh ta Iran êp đah Iraq; yôk u\nh ta Indonesia bruh tay jêh 50 năm đăp mpăn. Trôk nar [ư lam ntur neh khuch khat kơp tât rlău 300 rmen đôlar./.

Nău mbơh săm [u\t Paradise.

          Lôch săm [u\t mbơh Panama năm e nơh, lam ntur neh geh ntoh lư tay rnôk ăp nu^h nchih báo ua\nh nđôi lam ntur neh mbơh s[ Paradise đah rlău 13 rkeh săm [u\t mbơh, an sap ăp ntrong kan der thuế bâh rlău 120 nu^h kan chính trị, nu^h têh ndro\ng ta lam ntur neh “kơp săk” du đê| cty kan têh kơt Apple, Nike n’hanh Uber mpeh nău kan der ndơ\ thuế.

Nu^h rblang: Thị Đoắt- Y Sưng