VOV4.M’nông: Bah rnôk aơ 60 năm, Kon Tum lah n’gor bôk năp rmôt tahen Mỹ srih dak si khih Đioxin. Nau tâm lơh hŏ bah oi, yơn lah nkuăl neh aơ, rnôk aơ geh nklăp 8000 nŭih hôm geh ntôn lah ntưp ma dak si khih. Tâm nê, bơi tât 900 nŭih dôl geh nau kơl an ân nŭih ntưp dak si khih Đioxin, bơi tât 550 nŭih lah rơh tal bar, tal pe geh nau khuch ndrel rven tă bah ndul me geh kơl an ăp khay. Tâm ăp năm rlau aơ, gay bah oi nau ji tă bah dak si khih Đioxin, Đảng, Ngih dak, N’gâng kan, ăp rmôt kan, nŭih geh nuih n’hâm lŏng hŏ geh âk nau kan kơl an n’ăp ma drăp ndơ ndrel nuih n’hâm gay ma mbơm oi nau ji bah ăp nŭih ntưp dak si, rlet rlau tâm nau rêh.

Ăp tŏ mih têh, tâm ngih geh bu kơl an tâm nkuăl têh Sa Thầy, nkuăl Sa Thầy, n’gor Kon Tum, tahen ơm Y Blỷ, 71 năm, nuĭh tă saơ ndeh mpăr bah tahen Mỹ srih dak si khih, mbơh: Jêh âk tŏ geh srih dak si khih, ăp yôk trong quốc lộ 14, jêh ri ăp xã Rờ Kơi, Sa Nhơn, Hơ Moong…tơm si hŏ kro lĕ tât rnôk aơ. Săk wa nơm mô năn joi ntŭk krap, geh dak si bu srih nglang n’ăp ma să, ri ma nau ji tĭng wa lôch âk jêt năm ma aơ. Sai păng lĕ khĭt tâm rnon tâm lơh, săk păng nơm lŏ ji yor tă bah rơh tâm lơh kăl e, ƀư wa Y Blỷ mô dơi chôt nê lah rnơm nau kơl an, mât chăm bah Đảng, Ngih dak, n’gâng kan, ăp rmôt kan tă bah nkuăl tât n’gor. Rnôk aơ, ăp khay wa Y Blỷ ndơn geh rnoh kơl an rlau 2 rkeh. Wa kŏ geh bu ndâk an ngih, kơl an nau rêh ueh lơn. Tâm ngih nê, tahen ơm Y Blỷ nkoch kơt aơ:

‘ Lah ueh Đảng, Ngih dak. Gâp mô geh Đảng, Ngih dak ri gâp sĭt tă bah jŏ hôm. Nkuăl kŏ kơl an gâp âk ngăn. Bí thư, Groi Bí thư, Kruanh nkuăl tât hăn khâl nkre. Kônh wa ƀon lan tâm nơm, tâm ăp ƀon lan êng kŏ mâp nau jêr, nơm Ngih dak kơl an kơt nê ri nơm kŏ mô geh ndơ ma đă bu kơt aơ, kơt êng ôh”.

Nkuăl Sa Thầy, n’gor Kon Tum rnôk aơ geh 31 nŭih ntưp dak si khih Đioxin, dôl geh nau kơl an bah Ngih dak. Tâm nê geh 17 nŭih tă râng nau tâm lơh geh ntưp dak si khih Điôxin, hôm e lah 14 nŭih lah kon bah ăp nŭih tă râng tâm lơh. Wa Lê Văn Phúc, Groi Kruanh jrâu kan Lao động, thương binh ndrel Xã hội nkuăl mbơh, ndrel ma nau ƀư tŏng ăp, năn nau kơl an đah nŭih geh ntưp dak si khih, rmôt kan kŏ geh âk tŏ kơl an ăp rnăk hun hao văng sa, n’hao nau rêh:

‘Jrâu kan hŏ kơl tâm nchră mbơh nau ân UBND nkuăl ntrŭnh ăp nau kan kơl an, ngăn lah nau ân manh prăk tă bah trong kan Ngân hàng chính sách xã hội gay ma n’huch oi ăp nau jêr tâm nau rêh gay hun hao văng sa. Bah nau ƀư nau kan kơl an manh prăk ndrel ƀư tâm ban ăp nau kan mpeh ngih gŭ, dak si, ngăn lah tât nrôk aơ, 17 nŭih lŏ geh râng tâm lơh geh ntưp dak si ri hŏ geh nau rêh đăp mpăn, geh ngih gŭ, mô geh nŭih hôm gŭ tâm ngih ơm, ngih truh sat”.

Tahen ơm Nguyễn Thanh Bình, ngih tâm thôn 2, nkuăl têh Sa Thầy, nkuăl Sa Thầy n’gor Kon Tum lah rjăp, nau kơl an bah Đảng, Ngih dak, bah n’gâng kan, ăp rmôt kan ndrel ntŭk kan ăp gưl hŏ kơl an nŭih ntưp dak si khih đioxin kơt wa geh bah oi ăp nau ji gay ma rlet rlau tâm nau rêh:

‘Nau kơl an bah Ngih dak kơl an đah nŭih geh n’hâm, tahen ơm, tahen sôt rmanh, nŭih ntưp dak si khih ri âk ngăn. Kơl an mpeh ntĭm nti, ngih gŭ, rgâl mhe mpeh nau rêh jêh ri ngih gŭ. Ăp nau kan kơl an bah Bảo hiểm y tế, jêh ri nau kơl an ăp khay, âk ngăn nau kơl an săk tam. Gâp geh 3 nŭih kon ri rnôk aơ hăn nti geh Ngih dak kơl an tâm rnôk thi Đại học jêh ri tâm nau ntĭm nti geh bu kơl an đŏng, kơl an ân ăp kon tệh jêng”.

Đah nau kan ngăn, tam, tâm ăp năm rlau aơ, tơm prăk kơl an ăp nŭih kon se ntưp dak si khih Đioxin ta n’gor Kon Tum hŏ ndơn geh rlau 2.500 tŏ nŭih, rmôt kan kơl an đah rnoh prăk rlau 9 rmen prăk. Tă bah tơm prăk aơ, rmôt kan dak si khih đioxin ăp gưl bah n’gor Kon Tum năn ôp khâl, bonh đă ăp nŭih ndrel ăp rnăk geh ntưp dak si khih Đioxin. Wa Nguyễn Thị Bình, Groi Kruanh rmôt kơl an nŭih ntưp dak si khih Dioxin n’gor Kon Tum, mbơh:

‘Phung hên kŏ lah ntung njŏ đah ăp ntŭk kan, rmôt ƀư nau kan tăch rgâl, ăp nŭih geh nuih n’hâm lŏng tât đah ăp ntŭk nŭih geh ntưp dak si khih đah nau kan ngăn, kơt lah ôp khâl, bonh đă ăp nŭih geh ntưp dạk si khih. Êng nê, ăp nau kan êng kơt kơl an ngih gŭ ân ăp nŭih geh ntưp dak si khih mô geh ngih gŭ. Kơl an ăp tơm prăk ân manh mô geh sŏk prăk kon gay ma hun hao văng sa ân ăp nŭih geh nau rêh jêr jŏt. Nê lah ăp nau kan ma phung hên geh ân lah geh rnê ngăn ndrel ueh tam ngăn đah ăp nŭih geh ntưp dak si khih”.

Ta n’gor Kon Tum, nar lơn ma geh âk âk rnăk vâl geh ntưp dak si khih Dioxin rlet rlau tâm nau pah kan jan sa, rlet ma nau ji, nau ach o. Ntoh ngăn kơt rnăk wa Lê Hồng Chấm, tâm xã Diên Bình, nkuăl Đăk Tô, wa Trần Thị Cảnh, xã Sa Nghĩa, nkuăl Sa Thầy, wa A Đầng, xã Đăk Tơ Lung, nkuăl Kon Rẫy, wa Lý Quanh Sận, wa Trịnh Quang Thạo, xã Đăk Blà, nkuăl ƀon têh Kon Tum…Nar 10/8 năm aơ, di nkah 60 năm nar kơl an nŭih ntưp dak si khih đioxin Việt Nam, 41 nŭih ndrel rnăk vâl geh ntưp dak si khih tâm n’gor Kon Tum geh UBND n’gor pă bằng khen hŏ rlet nau jêr geh jêng tâm nau reh. Aơ lah nau kơp dơn, nau bonh đă năn ân ăp nŭih ndrel ăp rnăk hŏ rlet rlau nau ji Dioxin./.

Nŭih rblang: H’Thi