VOV4.M’nông: Tây Nguyên ơm lah ntu\k geh âk dak me dak diăng, săk geh âk mpeh tơm dak gay rho\ do\ng an nău kan tuch tăm. Yơn lah, nău dăp rgum, mât do\ng ăp dak bât ta aơ dôl ntoh âk nău khoah, nchiăng khan, rbăn lhơ. Yor kơt nê|, ho\ geh du nău rlơ\, mir ba, lo\ sre geh kro phang bah meng dak bât têh d^l:
N’glău dak bât Ia Mơr, xã Ia Mơr, nkuâl Chư Prông geh rnoh âk n’gâr dak 180 rkeh mét khối, dăp rgum rho\ do\ng to\ an rlău 14.500ha an 2 n’gor Dak Lak n’hanh Gia Lai. Dak bât ho\ [ư lôch đah a[aơ 3 năm, yơn a[aơ mô ho\ dơi to\ an tơm tăm. Ta nklang khay wai, uănh dak bât têh, nô Kpuih Mlai, [on Klăh, xã Ia Mơr nter lah mô g^t dăp rgum [ư dak bât bêng yơn lo\ sre, mir ba bah kônh wa [on lan kro phang. Mô to\ng dak to\, tơm tăm kh^t têk nkre đah ji ngot ach o lah nău rgop bah nu^h Jarai gu\ bah meng dak bât têh dja:
“Ba lo\ ri a[aơ nsing tâm dak mih dơm, a[aơ ri du năm tăm du tơ\ dơm. Mih nar ue\h ri ba geh sa, ma kro phang ri ba kh^t le\, kônh wa roh mô geh ndơ sa. Du\t âk nău mpo\ng, dak bât Ia Mơr [ư lôch hôm yơn dak mô ho\ hoch tât lo\ sre, mô ho\ saơ geh dak đêt, kơt nê lah mô dơi. Kônh wa mpo\ng kâp ngăn, kơt săk gâp nơm, mpo\ng ơm geh dak gay tăm tay ăp ntil tơm sa play đo\ng”.
Trong nchrăp [ư dak bât Ia Mơr tă bah Bộ Nông nghiệp n’hanh Phát triển Nông thôn ntuh kơl đah tơm prăk bơi 3.000 rmen prăk. Dak bât ho\ [ư lôch jêh yơn mha êng lah mô geh dak to\ tă bah âk ko\ kol, rvăch rvêng tâm dăp rgum tât jêng mpu\ng lir têh mpeh tơm ndơ ntuh kơl tâm ban kơt nkru\l dơi tâm n’glău dak bât đo\ng. Wa Dương Văn Trang, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai an lah, nkô| nău dja lah ân gu\ m^n, [ư bah gay mhâm [ư an dak bât lăp do\ng kan tuch tăm, hun hao wăng sa rêh jêng kon nu^h ta nkual n’har bri du\t jêr jo\t:
“ Dak bât Ia Mơr 3.000 rmen prăk ho\ [ư lôch, dak bât bêng ler hôm, n’hong dak me tơm [ư ho\ bơi lôch hôm, yơn lah a[aơ mô geh neh to\. Ma nkual dja lah 3 xã n’har bri n’hanh rnoi mpôl đê| 100% ndrel đah Ea Suóp- Đăk Lăk lah n’har bri n’hanh rnoi mpôl đê| đo\ng, nkual dja nu^h [on lan du\t ach o, kâp nơm tâm dak bât dja ho\ [ư lôch ma mô dơi to\ ri mhâm dơi ma nkual dja klaih rlău ach o”.
Rlơ\ rlơt kro phang bah meng dak bât têh geh ta bah dâng dak bât sông Ba, bah dâng dak bât thủy điện An Khê-Ka Nak đo\ng. Dak bât geh rnoh âk n’gâr rlău 300 rkeh mét khối dak dja dơi kuăl lah dak bât tih bah rach năm”, yor ăp nău tât khuch têh ma păng lơh an hang rbăn rnăk [on lan bah nkual bah dâng dak me. Tih ta aơ lah dak bât nkru\l dak me sông Ba ta Gia Lai hôm r[o\ng trong hoch mpeh nkuâl Tây Sơn, n’gor Bình Định gay nchuăt điện n’hanh chruh lăp tâm dak me Kôn. Rlău 10 năm kơp ntơm bah rnôk dak bât bât nking n’hong n’hanh lăp do\ng lah rlău 10 năm nu^h [on lan krit nji yor dak me sông Ba kro phang. Wa Lương Bá Khánh, ta thị trấn Kông Chro, nkuâl Kông Chro, an lah:
“Báo chí hôm nu^h [on lan ta ntu\k, n’gâng kan ta n’gor ăp ntu\k dăn đă âk hôm. Yơn ma nău geh bah doanh nghiệp khân păng u\ch t^ng lah mô dơm. Rnôk ma khân păng nchuăt do\ng nhih máy, khân păng nde tâm n’hong hoch tât a[aơ dak me kro phang, n’hong hoch nê mô hôm đo\ng, jêng dak tu, dak ngâr dơm”.
Nău an nhiăl tay mpeh nău tih bah dak bât thủy điện An Khê- Ka Nak mô ho\ dơi [ư bah, ri tâm rnôk dôl ma khay kro phang dja, ta n’gor Kon Tum, Thủy điện Thượng Kon Tum [ư nking bât dak me do\ng, n’glău n’gâr dak Đăk Snghé gay rho\ do\ng an bôk rgum nthoi. Dak bât dja plơ\ tih tay lah nkru\l dak, r[o\ng n’hong hoch bah dak me Đăk Snghé ta Kon Tum chruh tât dak me Đắk Lô, n’gor Quảng Ngãi. N’gâng kan n’hanh [on lan gu\ bah dâng dak bât du\t nuih ăl rnôk nô nău duh phang ơm ho\ krit nji, hôm lơn ma krit nji tay đo\ng, lôch rnôk dak bât dja [ư nkru\l dak ho\ [ư suăt kro ta dak me mpeh bah dâng nar lơn ma hô. Du njăr dak me kh^t kro jong bar pe jât km tă bah du dak bât têh lơh. Nô Vũ Văn Luân, thôn 3, xã Tân Lập, nkuâl Kon Braih geh 2ha tiêu n’hanh 3 ha cà phê bah meng dak me Đăk Snghé, ngai đah dak bât tu thủy điện Thượng Kon Tum nklăp 30km mpeh bah dâng. Ăp nar rlău aơ, nô Luân kâp ndăng ma măng nar yơn mô to\ng dak to\ an tơm tăm đo\ng:
“Du\t kro phang ngăn lah ăp năm dak me dja dak bêng ler ngăn yơn nar bât nking dak me bah lơ nê [on lan nter ngăn. Bu hôm lăp ta aơ bu so\k t^ng mbâr dak ngoăy”.
“So\k ntu\ng” tơm dak bah dak me lah du nău lah mhe dơi ăp nu^h khoa học ndơ\ luh đah ăp nău mbơh njrăng lor ta rnoh tât khuch an tay bah kơi bah nău rdâk njêng du rut âk dak bât thủy điện n’hanh r[o\ng n’hong hoch bah dak me dja chruh tât dak me êng [a [a\. Tơm dak n’hanh nău hun hao jo\ jong bah Tây Nguyên geh nt^t nkri yor ăp nău tih jêr [ư bah. Tâm ăp khay kro phang, le\ poăn dak me têh bah Tây Nguyên lah: Srêpok, Sê San, Đồng Nai n’hanh dak me sông Ba dơi năl lah mô hôm di lah dak me ma jêng dak bât dak n’glău. Tiến sĩ Đào Trọng Tứ, Ntu\k rgum hun hao jo\ jong bah tơm dak n’hanh bên di đah rgâl duh nđik trôk nar, ndơ\ luh nău mbơh njrăng lor:
“Nău mât do\ng dak bât thuỷ điện ma mô ndjoh tay dak an n’hong hoch ơm jêng lah so\k ntu\k tơm dak bah nău rêh ngăn bah du nkual gay an du nkual êng [a [a\. Dak me Sê San ri geh dak bât thủy điện Thượng Kon Tum r[o\ng n’hong hoch chruh mpeh Quảng Ngãi. Dak me sông Ba geh dak bât thủy điện An Khê Ka Nak n’hoch dak s^t chruh mpeh Bình Định. Ju\r Đăk Lăk, mô n’hoch dak bah dâng bing yơn n’hoch luh bah dih dak me, bah dak me Sêrêpôk 4 ju\r Srêpok 4A. N’hanh dak me Đồng Nai r[o\ng trong hoch dak đo\ng nê lah n’hoch bah dâk bât Thủy điện Đa Nhim. Nê|, rgâl trong hoch kơt nê ri he saơ du\t tât khuch. A[aơ, gâp dăn lah rjăp tay, le\ rngôch ăp trong nchrăp kan rgâl trong hoch n’hong dak me n’hanh ân der [ư”.
Tây Nguyên đah hang rbăn dak bât, n’glău thuỷ điện, yơn lah, I ngăn an saơ, âk trong nchrăp kan, ăp dak bât uănh saơ geh ta năp măt dơm lôch nê ntoh ăp nău khoah têh tâm dăp rgum, rdâk njêng n’hanh mât do\ng ma mô saơ geh nău tam, lôch nê [ư jêng nău rlơ\ rlơt mô dơi dơn kơt du đêt dak bât a[aơ [ư nu^h [on lan tu\p tâm nău rêh jêr jo\t “Kroh kro n’glău dak bât”./.
Nu^h nchih rblang: Điểu Thân
Viết bình luận