Ăp nar aơ, Khoa Nhi tổng hợp, Ngih dak si Đa khoa nkual Tây Nguyên (Dak Lak) tâm nu nău rlău ir, đah dŭt âk nuĭh ji ntưp duh rtoh luh mham rih. Dôl mât sau 6 năm deh săm duh rtoh luh mham ri ta aơ, wa Y Noel Byă, gŭ xă Ea K’tur, an gĭt mon duh hô na nao rlău du pơh aơ. Bôk năp, rnăk wâl rwăt êng dak si bah duh an mon ngêt yơn mô tam. Knŭng tât rnôk ji jŏ nar n’hanh geh nău mbăn lơn, rnăk wâl mư ndơ̆ mon lăp ngih dak si săm.  “Mon duh âk, vêh duh hao tât 40 độ C. Tât nklăp 2 mông ôi ndrel nar vêh hôm e 40 độ, mon hôm e duh hô jêng rnăk wâl ndơ̆ ngih dak si săm jêh nĕ bĭch ngih dak si nkre”.

Tâm ban ma nĕ, mon Phùng Lê Gia Phú lăp ngih dak bơi du pơh duh hô. Mon an gĭt lor rnôk ntưp ji way bĭch mô kăt mŭng, jrô nti geh âk măch. “Kon bĭch mô kăt mŭng, jêh nĕ ntŭk nti yan mih bah kon geh âk măch. Nar poăn pơh bah năp, jêh rnôk nti sĭt kon geh măch kăp jêh nĕ duh hô hao tât 40 độ”.

Nai dak si Trần Thị Thúy Minh, Kruanh khoa Nhi Tổng hợp, Ngih dak si Đa khoa nkual Tây Nguyên an gĭt, du nar khoa wơt dơn rlău 40 kon se geh duh rtoh luh mham rih, hao nklăp 15% nkôp đah rơh aơ năm e. Dŭt âk nuĭh ji bah 1 tât bah dâng 15 năm, tâm nĕ mô đêt nuĭh lăp ngih dak si mbrơi đah nău geh duh hô jŏ jong, rhoăt soan mô lah geh nău mbơh n’glơi nău ji. Tĭng nai dak si Minh, gay njrăng n’gang duh rtoh luh mham rih săk rnglăy, nuĭh ƀon lan an jăng lơi măch luh ntŭk gŭ rêh n’hanh nchrăp chuh vaccine an kon se, đê̆ đŏng n’ăp nuĭh têh. “Trong njrăng n’gang ji nchrăp lor ngăn lah chuh vaccine. Aƀaơ he lĕ geh vaccine njrăng, n’gang duh rtoh luh mham rih dŭt đăp mpăn n’hanh săk rnglăy an kon se n’hanh n’ăp nuĭh têh. Nuĭh mô chuh vaccine ri an ntĭm nti kon se dêr gŭ âm, pah kan mô lah pâl rlưn ta ăp ntŭk geh âk măch chuh. N’hanh lah kon se mô lap geh ntưp ri an ơm ndơ̆ tât ngih dak si êp ngăn gay dơi but uănh, nchroh, pă uănh n’hanh săm ngăch”.

Bah bôk năm tât aƀaơ, n’gor Dak Lak djôt dơn bơi 2.500 nuĭh ntưp duh rtoh luh mham rih ta 102 xă, phường, hao nklăp 10% nkôp đah rơh aơ năm e. Ăp ntŭk srê têh rgum ta xă Ea Na, Ea Drăng, Ea Súp, Phú Hòa 1 n’hanh phường Buôn Ma Thuột. Nai dak si Hoàng Hải Phúc, Giám đốc Ntŭk njrăng n’gang kop ji n’gor Dak Lak, an gĭt rnoh ntưp hao geh bah âk nkô̆ nău, tâm nĕ dôl klach rvê ngăn lah nău thơ tha bah du đêt nuĭh ƀon lan. Âk rnăk mô hŏ mât nău răk ntŭk ntô gŭ âm, jăng ndơ n’gâr dak mô lah tâm rgop đah nău kan dak si tâm trong mkra ntŭk srê. Bah meng nĕ, trong kan njrăng n’gang srê ta bah dâng mâp mô đêt jêr jŏt. Trôk nar mih duh ndal ƀư n’hŭch săk rnglăy puh dak si; âk ngih dak si mô tŏng măy puh way dŏng, an kâp ntop kơl bah n’gor; tơm prăk rwăt dak si n’hanh năp ndoh ndơ hôm e đêt.

Tĭng nai dak si Phúc, nău kan dak si lĕ đă ăp ngih dak si xă, phường nchrăp tŏng ăp rmôt kan, ndoh ndơ dak si tĭng way “4 ta ntŭk”; nkre ntreôl dăng nkoch trêng rgŏ jă nuĭh ƀon lan răk rao lĕ rngôch ntŭk ntô gŭ âm, nkhĭt măch rhai dak n’hanh nchrăp tâm ôp ƀon lan ntop prăk gay mât na nao nău kan njrăng n’gang srê. “Mpôl hên lĕ ntĭm rđău Ngih dak si ăp xă, phường an nchrăp đah trong way ƀư 4 ta ntŭk. Rnôk geh rlău ir ri mbơh N’gâng kan dak si n’gor, ăp Ngih dak si bah dâng gay ntop kơl dâl. Nkoch trêng, rgŏ jă nuĭh ƀon lan răk êng ngih wâl n’hanh ntŭk ntô rêh kiău ma”.

Duh rtoh luh mham rih lah kop ji tâm ntưp rêng dơi njrăng n’gang tam, yơn knŭng ăp nuĭh ƀon lan rgâl nău wât n’hanh trong ƀư. Tâm rnôk rnoh nuĭh ntưp hao tay ta Dak Lak, nău nchrăp nkhĭt măch rhai dak, jăng lơi ntŭk deh bah măch, njrăng dêr măch kăp, chuh vaccine tĭng nău đă n’hanh tât ngih dak si dâl rnôk geh nău ntôn mô knŭng mât njrăng săk nơm ma hôm rgop nking n’gang kop srê ntưp rêng tâm ntŭk gŭ rêh./.