Nô Nguyễn Lê Thành (24 năm) tâm Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak nchrăp gŭ ur. Âk năm ma aơ, bah ăp ntŭk bu nkoch mbơh nau, nô Thnahf gĭt lah nau khám n’hâm soan lor ma gŭ ur lah nau khlay ân săk nơm ndrel ngăn lah ăp kon se jêh aơ geh deh luh jêh aơ, ri ma nô hăn tât ngih dak si Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột gay ma ôp nau. Ta aơ, nô geh ăp nai dak si khám, mbơh, ntĭm tâm nau khám ndrel ƀư ăp xét nghiệm khlay. Nô Nguyễn Lê Thành, mbơh:

Gâp mĭn ăp băl mom ân geh hăn mêt uănh n’hâm soan lor ma tâm gŭ ur mô lah sai gay gĭt n’hâm soan săk nơm ndrel ur, sai nơm gay ndâk njêng du rnăk vala ueh lăng.

Kŏ ndrel ma nau mĭn kơt nô Thành, yuh Lê Thị Uyên Thảo (22 năm) tâm Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak hoư hăn joi uănh tât nau khám n’hâm soan lor tâm gŭ ndrel ntrŭnh nau ndrel ma sai nơm hăn khám. Tĭng yuh Thảo, ntơm bah nau saơ kon se mhe deh geh nau ji Thalassemia (nau ji hoch mham tă bah ndul me). Rnôk hăn uănh, joi mpeh nau aơ, Yuh Thảo gĭt, aơ lah nau ji ntưp tă bah trong mham. Kon se geh nau ji ntơm bah me mô lah mbŏ geh nau ji nê. Nau ji aơ ƀư nŭih ji hăn tât ngih dak si săm, mô lah uănh ngih dak si lah ngih tal 2 bah nơm. Âk kon se mô geh hăn nri, mô geh pâl kơt kon se êng. Ma ngăn lah ăp kon se geh nau ji thalasemia geh dơi njrăng lah me mbŏ hăn khám, săm tă bah ơm lor ma rnôk bŭn ndrel deh kon. Yuh Lê Thị Uyên Thảo, mbơh:

Rnôk hăn khám n’hâm soan lor ma gŭ ur, sai, gâp saơ nai dak si mbơh âk ngăn nau mpeh ăp nau geh tât n’hâm soan geh tât nau ma nơm lor ntơm gŭ ur sai, nau njrăng rdâng ma nau ji kơl an nơm saơ ăp nau geh tâm ntưp bah tâm bĭch ur sai mô lah n’hâm soan ur sai geh nau dơi rƀŏng jêh aơ kŏ kơt lah nau nchrăp jêh aơ đŏng.

Tĭng ăp nai dak si chuyên khoa deh nse, nau khám n’hâm soan lor ma gŭ ur sai lah ngoai tâm ăp nau kan khlay, pơk trong ân nau rêh ur sau ueh lăng jêh aơ. Aơ lah nau gay saơ ơm ăp nau khuch ji bah bu ur ndrel bu klô gay geh nau rƀŏng săm năn, săk tam. Du đê̆ xét nghiệm hôm mbơh saơ ăp nau ji geh tât tâm ntưp, tă bah nê ur sai mra geh nau nchrăp săm ndrel deh kon ân tâm di, der nau khuch tât kon se lah mô lap khân păng ntưp tă bah me mbŏ. Yơn lah, rnôk aơ, âk băl mom ê dĭt, ê tŏng nau gĭt bah nau khám n’hâm soan lor ma tâm gŭ ur sai đah nau mĭn thơ tha ân lah nơm dăng săk hăn ri ma mô hăn khám. Nau ngăn hĭ geh du đê̆ nŭih me mbŏ geh nau ji yơn mô gĭt ri ma deh kon geh nau ji. Du hê kon se geh nau ji tâm ntưp tâm nŭih mra jêng mbăk jâk mpeh nuih n’hâm ndrel nau văng sa ân rnăk vâl,tă bah nê geh âk nau khuch tât nau rêh.

Tĭng thạc sĩ, nai dak si CKII Hà Văn Tuấn, Groi Giám đốc Ngih dak si Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, ăp nŭih geh nau gĭt, nau kan đăp mpăn ri vay geh nau blau mĭn lơn mpeh nau khám n’hâm soan lor ma gŭ ur sai ndrel n’hao rnoh nŭih tâm ƀon lan ntô̆ n’hao lơn tât nau kan aơ ri êng nau kan nkoch mbơh nau, yor aơ lah nau kan geh tât nau n’hao nau nâp nâl rnoh nŭih tâm jêh aơ. Thạc sĩ, nai dak si CKII Hà Văn Tuấn, nkoch:

Tâm rơh aơ, gâp saơ nau gĭt rbăng bah ăp ur sai ngăn lah ăp ur sai mon ri geh nau rgâl âk ngăn. Du đê̆ ur sai tâm nkuăl têh ri geh nau kan đăp mpăn ri bu uănh khlay lơn, hôm ăp ur sai tâm nkuăl jru ngai, nau văng sa jêr jŏt mô lah tâm nkuăl rnoi mpôl đê̆ ri mô geh gĭt âk. Êng nê, ân geh nkoch tât nau gĭt bah nŭih kan dak si mpeh nau aơ, âk ngăn jrâu khám, nŭih kan dak si mô lah ăp nai dak si rnôk ăp ur sai hăn khám kŏ geh mbơh ê tŏng ăp, khám kŏ geh nau khám mô nâp, ê geh jru mpeh nau kan aơ.

Khám n’hâm soan lor ma tâm gŭ ur sai vay geh khám dĭng lĕ lam săk jăn, dak mham ndrel nau deh nsrl xểt nghiệm: ntil mham, nau ji mpeh mham, nau nalư mpeh klơm play leh, viêm gan kman, ăp nau ji tâm ntưp bah trong tâm bĭch; siêu âm tâm ndul...saơ ăp nau ji ơm, xét nghiệm joi nau ji tâm ntưp, tă bah nê mbơh luh nau săm ân tâm di gay ma n’huch nau tât mô  geh kon, mô lah jêr deh kon./.

Nău geh n’hanh trong khlay rnôk but uănh săk soan bah năp tâm nsông

But uănh săk soan lor tâm nsông lah gưl nchrăp dŭt n’hâm khlay đah ăp kôp lor rnôk lăp tâm nău rêh rnăk wâl, kơl he nchrăp n’hŭch mâp kop ji, trong gay ndâk njêng du rnăk wâl uĕh lăng. Gay wât kloh lơn mpeh but uănh săk soan lor tâm nsông, thạc sĩ, nai dak si Lê Huy Khải-Kruanh ntŭk kan thụ tinh ống nghiệm Ngih dak si Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột mbra geh ăp nău nkoch na nê̆. Jă kônh wa kâp gŭ djăt.

- Ơi nai dak si, but uănh săk soan bôk năp tâm nsông moh geh âk ntil ƀư mêh?

Nai dak si Lê Huy Khải: But uănh lor rnôk tâm nsông mô lah but uănh săk soan bôk năp tâm nsông ri uănh lah lĕ rngôch mpeh săk soan deh nse kơt saơ ơm ăp nău ji ndal geh mpôn dơi khuch tât nău dơi deh nse mô lah săk soan rơh bŭn. Nkre dơi mbơh ntĭm nău rêng mô lah ăp nău njrăng n’gang lor ăp năuy ji geh tât rêng, ăp nău ntưp an oh bê jêh deh bah kơi. Kơt nĕ he hăn but uănh lor gay nchrăp săk soan uĕh ngăn gay nchrăp geh bŭn, deh kon. But uănh lor tâm nsông dŭt âk but uănh lĕ rngôch chuyên khoa bŭn khoa deh n’hanh aƀaơ nău bu klô dŭt khlay đŏng, na nê̆ he dơi uănh nđôi mham, ji tâm ntưp, ăp ji tâm ntưp HIV, viêm gan B, giang mai, rbella.... Uănh nđôi mpeh ji tâm ntưp lah geh tât mô lah geh ơm rnăk wâl, jay rnăk wâl bah kôp ur sai nĕ, kôp ur sai rgŏ năp geh nău ntưp rêng ri an uănh nđôi dâl. Uănh lah mpeh săk soan deh nse geh ndâng âk: đah  bu ur ri uănh lah mpeh nău nchrăp rnăn kon, siêu âm rnăn kon uănh geh nău tât ndal đŏng lah mô; đah bu klô ri way uănh năl mpeh tinh dịch đồ (lah dak tăp).

- Nai dak si geh nău ntĭm đŏng an ăp băl mom nchrăp tâm nsông lah?

Nai dak si Lê Huy Khải: Ta năp lor hăn tât trong tâm nsông ri ăp băl mom an nchrăp hăn but uănh săk soan lor tâm nsông yor ta n’hêl na nê̆ lĕ geh âk nuĭh but uănh lĕ saơ âk nău ji mô tŏng mham, nău ji mô uĕh trong nội tiết, viêm nhiễm phụ khoa mô lah nău mpeh tinh dịch đồ mô dăng... n’hanh âk nău ji êng. Tă bah nău but uănh, he saơ ơm jêng geh ăp trong mkra mô lah ntĭm săm ngăch kơl an rnôk geh bŭn bah kơi aơ dơh lơn. Nău đă bah năp lor rnôk tâm nsông bah 3 tât 6 khay, ăp kop an but uănh săk soan lor tâm nsong gay đăp mpăn tŏng nar nchrăp nău rêh rgŏ năp mô lah chuh njrăng n’gang ăp nău kop ji khlay.

- Ơ, dăn lah uĕh nai dak si.