Tĭng rnoh mrô kơp bah Ntŭk kan nkân njrăng srê ji n’gor Dak Lak, năm 2025, lam n’gor geh 29.364 kon se geh ngêt OPV tal 3, geh rnoh 72,8%. Ntơm bôk năm tât nrôk aơ, geh 6.656 kon se geh ngêt OPV tŏng 3 tŏ, geh rlau 16%. Kơt nê, hôm âk kon se ê geh ngêt tŏng vắc xin OPV, nau khuch mra hôm ơm. Ndri ma, nau kan ntrŭt dăng nkoch trêng, n’hao gĭt doei bah nŭih ƀon lan ndrel đăp mpăn ân kon se geh ngêt tŏng vắc xin, tâm di nar lah nau ƀư dŭt n’hâm khlay.

Nau geh kơp dơn tâm ntŭk chuh n’gang tâm Tân Lợi (Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak) tâm ăp nar chuh n’gang ƀa ƀơ, âk me mbŏ kon se ê geh nau nchrăp leo kon hăn ngêt dak si vắc xin OPV ndrel chuh ăp ntil vắc xin tâm Bôk nau kan chuh n’gang pơk hvi. Ta aơ, nau kan chuh n’gang hôm geh tâm di nau ƀư ntơm bah rnôk khám, mbơh ntĭm ân tât nau uănh n’ôi jêh rnôk chuh/ngêt. Êp nê, cán bộ nai dai si hôm ntơm uănh tay ăp mông nar tă chung bah kon se gay ma bah nau mô tŏng ăp dĭng vắc xin, ndrel nsôih nkoch trêng, mbơh đă ân me mbŏ gĭt kloh tât nau dơi tam bah vắc xin OPV tâm nau njrăng nau ji rven, bah nê kơl n’hao lơn tay nau dơi njrăng rdâng, ndrel nau nchrăp leo kon nơm ngêt vắc xin ân tŏng dĭng, tâm di nar. Yuh Tạ Vũ Lan Chi (Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak), mbơh:

“Kon gâp geh 8 khay. Tĭng nau ma gâp gĭt ri nau kan njrăng rdâng nau ji ân kon se lah nau khlay ngăn yor ăp nau mbơh nkah kŏ lah ân leo kon hăn tât ăp ngih dak si gay ma chuh vắc xin njrăng nau ji ân kon se tât lôch. Ndri ma, nar aơ gâp tât tâm ngih dak si gay ma ngêt cắn xin njrăng nau ji rven. Gâp s aơ ân kon se ngêt vắc xin aơ lah nau khlay yor tâm ăp bôk năp năm ri n’hâm dăng châl ma nau ji bah kon se mô tŏng, nau ân kon se ngêt vắc xin mra kơl an njrăng nau ji rven rvo mra ƀư kon se rve tât lôch nau rêh ri ma rnôk ndơn nau mbơh bah phường lah gâp nsrŭng rlu nau kan gay ma leo ngăn kon gâp hăn ngêt dak si ân tâm di nar”.

Geh âk ngăn me mbŏ kon se gĭt ndrel nchrăp leo kon ngăn ngêt vắc xin OPV tĭng nau đă bah nai dak si. Yơn hôm du đê̆ rnăk vâl yor geh nau ma mô năn ân kon hăn ngêt vắc xin. Ndri ma, cán bộ nai dak si bah phường tâm rgop ma n’gâng kan, nŭih kan dak si tâm thôn, ƀon, nsôih kơp nau chuh n’gang bah kon se tâm nkuăl gay ma năn mbơh ân rnăk vâl ntop, đăp mpăn ân ăp kon se kŏ geh mât ân nâp bah năp nau mra geh rven. Yuh Nguyễn Thị Hồng Hà (Phường Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak), mbơh:

‘Kon gâp 6 năm. Păng hŏ ngêt dak si geh 2 dĭng OPV yơn jêh nê păng ji kop duh ri ma rnăk vâl hên mô geh leo ân ngêt rnôk dĭng tal 3 mô năn ngêt. Nar aơ ngih dak si kơp ri mbơh lah kon gâp hôm du dĭng mô tŏng ri ma gâp ân kon gâp ngêt ntop tal 3. Gâp mĭn nau ân kon ngêt ân tŏng lah nau khlay tâm nau njrăng ji, ri ma rnăk hên ân kon ngêt ntop ân tŏng. Gâp saơ ngih dak si hŏ ƀư kloh ngăn, kơp uehj rjăp gay đăp mpăn nau ma ăp kon se kŏ geh ngêt vắc xin ân tŏng ăp”.

Nau ngăn rnôk aơ, âk rnăk vâl hŏ săch nau čhuh êng bah dih rgâl ma hăn leo kon nơm tât Ngih dak si tĭng nau mbơh đă ăp khlay. Yơn lah, vắc xin OPV vay mô geh ơm tâm ăp ntŭk ƀư chuh njrăng êng, ri ma âk me mbŏ lơi mô tŏng. Gay đăp mpăn ăp kon se kŏ geh chuh vắc xin tâm lam nkuăl geh ngêt vắc xin OPV tŏng, tâm di nar, êng nau kan mât njrăng nau chuh, kơp ƀa ƀơ ăp kon se hôm tâm năm ngêt dak si vắc xin OPV, ntŭk chuh tâm Tân Lợi hôm ƀư ueh nau kan nkoch trêng tâm ƀon lan, nchrăp nkah nar chuh ân me mbŏ bah ăp nau ƀư, tâm rgop ma mbơh nkre gay năn saơ ndrel kơl an ăp nŭih ê geh chuh njrăng mô lah ê tŏng dĭng. Ăp nau kan aơ rgop nau n’hao nau geh chuh, ngêt tŏng ăp vắc xin, n’hao n’hâm dăng châl ma nau ji tâm ƀon lan ndrel huch ngăn nau rven plŏ tay.  Wa Trương Thị Thoa, cán bộ ƀư nau chuh n’gang tâm Tân Lợi (Phường Buôn Ma Thuột) mbơh:

‘Âk ngăn nŭih ƀon lan tâm nkuăl kŏ geh bu ntĭm mbơh nau chuh n’gang pơk hvi, yơn lah, êp nê hôm du đê̆ nau ê geh dơi bah ƀon lan bu mô ŭch kơt. Bah năp nau geh kơt aơ ngih dak si hăn tât ăp ngih ƀon lan ndrel nkoch trêng mpeh nau geh dơi bah vắc xin gay khân păng leo kon hăn chuh ân tŏng. Mpeh văc xin OPV, yor tâm nkuăl kon se hăn chuh nglai 6 tâm 2 âk ri ma rnoh kon se ngêt OPV ê âk. Ndri ma, ngih dak si hôm nsôih nkoch trêng, jă mbơh gay ƀon lan leo kon nơm hăn tât ngih dak si ngêt ân tŏng ăp vắc xin”.

Rnok aơ, nau ji rven ê geh dak si săm bah, ndri ma mra lơi ân nau khuch jâk ngăn kơt lah rven rvo tât lôch nau rêh mô lah khĭt. Ndri ma, nau kan njrăng ma vắc xin hôm lah nau ueh ngăn ndrel khlay ngăn, nê lah nau tơm gay mât ân rơh ba kơi, nkre mât nâp nau tă geh dơi bah nau rdâng lĕ nau ji rven ma n’gâng kan dak si hŏ tă geh./.

Knơm bôk nău kan chuh pơk hvi yơn nău hôm e geh plơ̆ tay lah e thơ tha mô chuhg njrăng n’gang an kon se. Gay kônh wa wât kloh lơn mpeh vaccine njrăng n’gang ji rven rvo yơn ăp nău njrăng rnôk an kon se ngêt vaccine, Thạc sĩ, Nai dak si CKII Lê Phúc-Groi Giám đốc Ntŭk uănh nđôi kop ji n’gor Dak Lak mbơh kloh lơn. Jă kônh wa n’hanh lĕ băl mpôl kâp djăt.

- Dăn nai dak si an gĭt ji rven rvot moh ndơ, nkô̆ nău ƀư ji n’hanh ăp nău khuch bah ji đah săk soan bah kon se ?

Nai dak si Lê Phúc: Ji rven rvo lah ji tâm ntưp rmôt A yor kaman Polio ƀư. Ji tâm ntưp rêng tĭng trong proch, mô lah trong mlông dơ̆ n’hanh ntưp rêng bah nuĭh tât nuĭh yor kaman rven rvo geh tâm tu dak, ndơ sông sa ƀô r’iu, bah ăch nuĭh ji mô lah nuĭh ngăn djôt kaman rven rvo. Jêh rnôk kaman lăp tâm săk, dơi hao ta proch n’hanh rdôl lăp tâm trong thần kinh trung ương, ƀư khuch ăp tế bào thần kinh tă bah nĕ ƀư rven rvo rbân ngăch, rven rvo nkre re mô dơi bah, đê̆ đŏng ƀư khĭt yor djuôr n’hâm. Way mâp ta kon se bah dâng 15 năm deh, lơn lah kon se bah dâng 5 năm mô hŏ dơi chuh, ngêt tŏng ăp ntil vaccine njrăng n’gang rven rvo, way dơi saơ tă bah ntoh rven rbân ngăch. Ji rven rvo aƀaơ mô geh dak si săm tam, dơi n’glơi an âk khuch khat hô đah săk soan kơt rven nkre re mô lah khĭt.

- Dăn nai dak si an gĭt ăp nuĭh ân ngêt vaccine OPV n’hanh ngêt tâm moh khay ?

Nai dak si Lê Phúc: Tĭng nar chuh tâm bôk nău kan chuh pơk hvi, lĕ rngôch kon se an dơi ngêt 3 dĭng vaccine OPV rnôk oh bê tŏng 2,3,4 khay deh. Yơn lah nuĭh oh bê yor moh nkô̆ nău ma mô tĭng nar bah lơ ri an dơi ngêt ntop lơ ơm lơ uĕh. Gay n’hao dơi chŏl nău ji nsum mpôl, bôk nău kan chuh pơk hvi dôl mbơh ƀư ăp nău ƀư chuh ƀa ƀơ an kon se tâm rnoh năm chuh ; chuh ntop, chuh vét an ăp kon se lĕ rlău năm chuh yơn mô dơi chuh tŏng ăp n’hanh nău ƀư chuh ngih samƀŭt ăp kon se mhe lăp nti tâm ăp ngih samƀŭt mầm non, tiểu học (jrô 1) kơl ăp oh geh ntŭk nti đăp mpăn đah ji rven rvo. Vaccine OPV dŭt đăp mpăn n’hanh săk rnglăy an kon se n’hanh lĕ dơi ndơ̆ tâm Bôk nău kan chuh pơk hvi bah năm 1985. Đah du dĭng kon se dơi ngêt 2 ntruh vaccine OPV. Yơn lah du đêt nuĭh kơt kon se geh n’hŭch dơi chol nău ji bah ndŭl me mô lah chiăt đah ngoăy tâm ăp ntil ndơ bah vaccine aơ ri mô an dŏng ntil vaccine aơ.

- Aƀaơ geh mê̆ bơ̆ an lah kon se lĕ dơi chuh vaccine 6 tâm 1 hôm ri mô kâp ngêt OPV, nai dak si geh nău ntĭm m’hâm mpeh nău aơ?

Nai dak si Lê Phúc: Aƀaơ tĭng nău đă bah N’gâng kan dak si ri gay njrăng ji rven rvo kon se an dơi ngêt 3 dĭng vaccine OPV n’hanh chuh 2 dĭng vaccine IPV. Lah kon se lĕ chuh vaccine 6 tâm 1, tâm nĕ geh dak si rven rvo chuh, tâm ban kơt vaccine IPV tâm chuh pơk hvi ri hôm e dơi ngêt tay vaccine OPV. Vaccine rven rvo chuh tŏng 3 tuýp jêng nking n’gang mô an kaman rdôl lăp tâm trong thần kinh trung ương ƀư rven rvo an kon se. Yơn lah rnôk chuh IPV ma mô ngêt OPV ri mbra mô jêng chŏl nău ji ta proch. Chuh IPV mât njrăng an kon se mô geh ven rvo yơn mô mât njrăng nsum mpôl yor mô geh soan nking n’gang ta proch rnôk geh kaman ta trong proch mbra tĭng ăch luh bah dih, nău tâm rgop đah IPV n’hanh OPV dŭt khlay n’hanh hăn ndrel mô dơi ndơn vaccine an vaccine ngêt, an hăn ndrel lĕ 2 ntil gay nkre mât njrăng an kon se nkre mât njrăng an nsum mpôl đŏng.

-Gay njrăng n’gang rven rvo, bah meng nău an kon se ngêt vaccine, nai dak si hôm geh ăp nău ntĭm đah nuĭh ƀon lan đŏng ?

Nai dak si Lê Phúc: Bah meng nău ngêt OPV, he an ƀư tĭng ăp trong njrăng n’gang mpeh răk rao săk nơm, ntŭk ntô gŭ âm kơt : Ƀa ƀơ rao ty đah dak kloh, ƀư tĭng  "ngêt duh sa sĭn" , puh rao kaman, n’hŭch mâp đah ăp nuĭh rven rbân ngăch ntôn rven rvo. Nkre rnôk geh ăp nău ntoh kơt duh, jâng ty rbân, ji soan, dăng chăng klôt,... an tât dâl ăp ngih dak si gay dơi but uănh, nchroh n’hanh ntop kơl ngăch.

- Dăn lah uĕh nai dak si !