VOV4.M’nông: N’gor Kon Tum lah mpông trong bah mpeh ba lơ bah nkuăl Tây Nguyên. Lôch ăp năm tâm lơh mprơh Mỹ, aơ lah ntu\k tâm lơh dăng janh ngăn đah nơm ndrel phung rlăng. 45 năm jêh rklaih đăp mpăn Miền Nam đăp mpăn neh dak, Kon Tum ăp nar rlet nau jêr gay hun hao.

            45 năm rklaih di\ng le\ Miền Nam đăp mpăn neh dak ndrel jêh 5 năm ndâk nkuăl Ia H’Drai bah n’gor Kon Tum ho\ geh nau rgâl mhe. Ntơm nkuăl tâm lơh đah bri kro\ng, yôk ngai, Ia H’drai a[aơ jêng nkuăl tăm cao su đah rnoh hvi rlau 24 rbăn ha. Bri duh nar kơt nkhu\t u\nh, măng lo\ n’ik tă lah nau klach rvê ngăn bah phung lrăng kăl e ho\ geh nu\ih [on lan nkra jêng mir, gu\ tât jo\ jong. Wa Trương Ly, Kruanh Hội đồng thành viên, Công ty TNHH du ntu\k kan Cao su Cư Mom Ray, nu\ih râng tăm cao su bôk năp tâm nkuăl neh aơ, ân gi\t:

            ‘Rnôk ma tơm cao su geh njur ta aơ ri a[aơ ho\ rlau 10 năm hôm tơm cao su jêng ngăn. Nau nâp jêng lơn rđil ma ntu\k êng bah n’gor, bah nkuăl Tây Nguyên ri kơt lah bôk năp ngăn. Geh âk đo\ng nau, ngoai lah yor bri n’ik ueh, tal 2 lah yor neh jêng. Tal pe lah yor ntu\k aơ yôk prêh. Du ntil đo\ng lah rnoh rtăk tâm âk năm rlau aơ lơn nar âk. Công ty geh ăp mir cao su kor rtăk tât năm tal pe, tal 4 lah ho\ 1,7 tấn tât 1,8 tấn rtăk/ha, nau geh nklăp 2 tấn”.

            Ntơm du nkuăl kro\ng ngai, đah rnoh neh rlau 98 rbăn ha, trong hăn jêr, lo\ tâm nkhah yor yôk yang, bro\ng jru, trong hăn tât Ia H’Drai [aơ ho\ nơih âk ngăn. Ndrel ma trong Quốc lộ 14C nchuăt njok trong n’har đah Campuchia, trong hăn tă bah nkuăl Sa Thầy hăn tât dôl ma geh ntuh kơl, ntơm Ia H’Drai hăn ndrel si\t ti\ng trong n’gor dak băl, ri n’gor Gia Lai nơih hăn ngăn. A[aơ nkuăl, trong hăn tata 3 xã : Ia Dom, Ia Tơi ndrel Ia Đal ho\ geh to\ chai, bê tông nthoi đah trong hăn mât njrăng nkuăl n’har bri nơih ân nau hăn ro, tuch tăm. Ndrel trong hăn ueh, trong điện, dak to\ kloh geh ntuh kơl nkra mhe ho\ nsru\ng ngăn nau tâm to\ng điện, dak tâm nkuăl jru, nkuăl ngai. Nô Hà Văn Yết, thôn 1, xã Ia Đal, geh trong dăch ma dak băl Campuchia ngơi:

            ‘Điện ntơm nơh 10 rnăk têk ri mô dăng ôh. Do\ng mpoh ang ko\ jêr đo\ng, đah ma ndơ do\ng lah điện mô dăng ri năch djơh. A[aơ geh đah điện lực têk tât ăp ngih du công tơ điện êng êng ri ueh lơn, đah ma do\ng điện ri bah oi nau djơh khuch”.

            Lah nkuăl tăm âk cao su, bah năp nau rtăk jur thuk, gay đăp mpăn nau rêh, nu\ih [on lan nkuăl Ia Hdrai ho\ tăm geh bơi tât 4000 ha tơm tăm geh rnoh văng sa khlay, hun hao ndrôk rong, kik djăr rlau 41 rbăn mlâm, hun hao nau rong tui ka tâm nglau thuỷ điện, njêng 20 ntu\k ê nkra, tâp boh nau kan tăch rgâl âk ntil…Rnơm ma nê, âk năm nkuăl geh ntơm 5-6% rnoh rnăk ach o, prêh lơn rnoh n’huch ach o nsum bah n’gor Kon Tum. Lah ngoai tâm 29 rnăk tâm ntu\k rong ka tă bah âk nkuăl êng tât, ntơm bah mô geh hộ khẩu, mô geh neh, gu\ tâm nglau thuỷ điện Sê San 4 a[aơ geh dăp mpăn, uănh neh Ia Hrai lah [on tơm tal 2 bah nơm, nô Nguyễn Văn Triều, tâm xã Ia Tơi, ngơi:

            ‘Saơ nau rêh bah kônh wa hun hao lơn rđil tâm [on hên ơm. Ko\ rnơm Đảng, n’gâng kan bah n;gor Kon Tum lah nsum, nkuăl kơl an âk ngăn ân ma hên, gâp geh du mhâm ngih. Saơ nau rêh bah kônh wa ko\ đăp mpăn, rhơn m’ak. Du\t n’hâm ueh ngăn đah kônh wa, Aơ kơt lah [on tơm tal bar hôm”

            Ndrel ma nau pơk trong nơih gay văng sa, rêh jêng hun hao, Đảng bộ ndrel n’gâng kan nkuăl Ia H’drai ko\ uănh khlay ngăn tât nau đăp mpăn, rnă njrăng bah nau ndâk rmôt tahen nâp nâl geh nsum đah nuih n’hâm nâp rjăp bah đăp mpăn [on lan. Tâm nkuăl Ia Hdrai, ăp nu\ih pah kan tâm ăp nông, lâm trường ăp năm geh mbơh nkoch tât nau mât rnă njrăng neh dak ndrel lah nu\ih kơl an njrăng mbơh ân tahen biên phòng, công an.

            Mbơh rjăp ngăn nau mi\n tâm nau ndâk njêng Đảng lah nau kan tơm, tă bah 3 chi bộ đah 65 đảng viên, đảng bôk nkuăl Ia H’Drai ho\ geh 23 ntu\k đảng đah 510 nu\ih đảng viên ndrel lam nkuăl mô geh thôn, [on ê geh ntu\k đảng. Wa Nguyễn Hữu Thạnh, Bí thư nkuăl, Kruanh UBND nkuăl Ia H’Drai, nkoch nau r[o\ng têh bah nkuăl tâm rơh tât gay lo\ n’hao nau rêh ân [on lan:

            ‘ Phung hên năl lah nau kan bôk năp khlay ngăn lah nau ndâk njêng rmôt cán bộ công chức, viên chức geh nau blau rđau kan, nau blau ntru\nh [ư, nau gơih nsôih tâm ăp nau kan gay ma kơl an ân nau rêh bah [on lan nar lơn hun hao prêh lơn. Tal bar đong lah nkuăl mra tâm rgop nsum dadh ntu\k kan bah n’gor gay joi nu\ih ntuh kơl mi\n njêng nau ê nkra cao su. Jêh ri mra rgum ntuh kơl hun hao nau geh jêng tâm nglau thuỷ điện Sê San 4. Rong tui ka, jêh ri ntơm [ư nau kan pâl n’aih”.

            45 năm jêh rklaih đăp mpăn miền Nam đăp mpăn neh dak ndrel jêh 5 năm ndâk nkuăl, nkuăl neh n’har bri H’Drai đah ndrak nsiu ndrel bri kro\ng ngai kăl e nơh ho\ nku\m klơ nơm màu ndrih bah tơm si, play do. Ntu\k kan tơm khlay bah nkuăl Ia H’Drai geh ntuh kơl ndâk nkra ueh nâp ho\ jêng nau ueh bah du nkuăl êp n’har bri. Ryơk ăp nau geh khlay jêh lôch đăp mpăn, Đảng bộ, n’gâng kan ndrel [on lan nkuăl Ia H’Drai dôl ma nsôih ăp nar lo\ hun hao văng sa rêh jêng ndrel mât rnă njrăng đăp mpăn nkuăl n’har bri bah neh dak./.

                        Nu\ih rblang: H’Thi