Âk nau ê gĭt tât môch jŏ năm tâm yôk A Man
Thứ bảy, 07:00, 10/10/2026 VOVTây Nguyên/Nuĭh rblang:H'Thi Rơya VOVTây Nguyên/Nuĭh rblang:H'Thi Rơya
VOV.M'nông: Tâm mpeh ba lơ bah n’gor Dak Lak geh ngăn âk môch tă bah jŏ tâm êp jrăng yôk A Man, êp ma nglah pe dak me Sông Cái, xã Tuy An Đông. Bah ma rhiăng năm, môch ơm aơ geh âk rup êng ngăn, geh tâm nê âk nau nkoch mbơh mpeh nau ơm yau tă bah ơm khlay bah nkuăl neh.

Ta yôk mpeh bah lơ Tây Nam bah yôk A Man (mpeh xã Tuy An Đông, n'gor Dak Lak) geh du ntŭk môch ơm yau đah bơi 200 môch, dơi tâm pă ta nkual têh hvi nklăp 1,5 héc-ta. Ntơm bah nkual môch kăl e aơ dơi uănh jŭr lĕ du nkual ƀon lan gŭ âk mpưm nkuăl rđŭng n'hanh nkual yôk prêh văr jâng yôk A Man. Nuĭh gŭ mĭn nau ơm yau kăl e Nguyễn Danh Hạnh an gĭt: “Rnôk mĭn uănh ntŭk ntô nkual aơ, mpôl hên saơ aơ lah mpeh bah lơ yôk A Man, uănh jŭr du nkual neh dŭt uĕh n’ĭr n'hanh mpeh bah năp geh du dak me. Ntŭk aơ bah lơ uănh dŭt uĕh. Tĭng nău way nkô̆ nău bah nŭih kăl e, ntŭk aơ geh neh ntu uĕh, hôm ntơ lah ntŭk gŭ rêh uĕh, jêng bu mư săch ƀư ntŭk gŭ nde”.

 Nkual môch ơm kăl e ta yôk A Man geh 4 ntil tơm, lah môch ndjơng rseh, môch kao chup, môch kop n'hanh môch mpir ngih. Du đê̆ môch hôm e mât dơi rup ndah, kao nkra yơn dŭt âk lĕ geh ƀô djơh tĭng năm khay. Du nău nchih bah nuĭh gŭ mĭn kơl nuĭh Pháp lah Anbert Laborde geh bah bôk rach năm 20 an lah, ăp n'gâng ntăm djơng rseh n'hanh ăp nău mprĭng kơt mlom kao chup geh nkô̆ nău Phật giáo.

Tâm nê, môch kao chup lah rup ndah bah jay Phật. Môch rup djơng rseh geh nkô̆ nău lah sreh ndơ̆ huêng nuĭh khĭt sĭt ntŭk bri phan.

Ăp nuĭh mĭn njêng an lah, geh đêt ngăn 5 nkô̆ nău dơi uănh khlay mpeh nkô̆ nău khlay ta ntŭk môch ơm yău A Man, nĕ lah ntŭk ntô uĕh, rup gui bah ăp môch, ndơ nău ndâk ƀư n'hanh moh nŭh dơi an ƀư, geh năm khay ƀư… Groi giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Liêm, Groi kruanh ơm Viện Khảo cổ học Việt Nam nkoch mpeh ăp ntŭk môch ơm aơ:“Khảo cổ học mpôl hên kuăl aơ lah ntil môch rgum du ntŭk. Ntil môch ntil ndơ aơ vay gŭ tâm rnoh năm ntơm bah rơh năm XVII tât rơh năm XIX. Aơ lah ăp drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay nău vay ơm, nău vay n'hanh lơn lah nău rêh jêng kon nuĭh, văng sa, drăp ndơ, văn hoá, nuih n'hâm, tâm nê geh nuih n'hâm bah ƀon lan Việt ta miền Trung, Việt Nam”.

 Joi gĭt mpeh lịch sử văn hóa nkual neh an saơ: nkual bah dâng dak me Sông Cái tâm du rơh jŏ jong tă lah ntŭk kan hành chính bah nkual neh Phú Yên ntơm bah bôk năp rơh 17 tât dŭt rơh 19. Tâm rơh rlau aơ, tâm nkuăl aơ hŏ geh du gưl nŭih ƀư nau kan. nuĭh geh nău dơi tâm ntŭk rêh jêng; nuĭh tăch rgâl, nuĭh blău ti kan geh ndrŏng.

Dơi lah khân păng lah nuĭh tơm bah ăp nglău n'gâr ơm ta yôk A Man. Groi giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Liêm, an lah nău gŭ mĭn nkual môch mra an tay ăp nău ntĭt mpeh trong rƀŏng nau ơm kăl e, nău rêh wăng sa văn hóa drăp ndơ, rnôk tâm n’ŭr văn hóa bah du nkual neh: “Bôk năp, he ân ƀư mĭn njêng du trong rƀŏng na nê̆ rlau mpeh nkual môch aơ, bâh nău têh, ntil môch, ndơ ndâk ƀư môch an tât rnoh năm deh bah nuĭh tơm; tĭng kơn ƀư săm ƀŭt dăp rgum ăp gưl gay mât njrăng, mât ndray, n'hao lơn tay rnoh khlay n'hanh dŏng ăp nău dơi bah drăp ndơ ơm yău lơi an tay nau ơm yau ueh êng”./.

VOVTây Nguyên/Nuĭh rblang:H'Thi Rơya

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC