Ta ƀon Kon Sơ Lăng, xã Ia Khươl, n'gor Gia Lai, jay nhih mhe ta nklang ƀon kơt du nău ntĭt an nău dăng tâm rnglăp nsum mpôl. Gay dơi geh jay nhih nĕ, nuĭh Bahnar ntŭk aơ lĕ ndrel rlet rlău du nău tât mô dơi chuêl. Khay 8 năm 2024, jay nhih bah ƀon Kon Băh (aƀaơ lah ƀon Kon Sơ Lăng), geh ŭnh sa lĕ lĕ rngôch. Chor jay ơm lah ntŭk rgum bah nsum mpôl kanŭng hôm ƀơ̆ dơm. Yơn lôch nău roh hoach nĕ, nuĭh ƀon lan mô ntlơi. Ntơm bah bôk năm 2025, bu ranh ƀon ƀư rƀŭn, rgŏ jă kônh wa kăl si, nkar, rek ja, nchrăp ndơ ndâk ƀư tay jay nhih. Wa Mao - Kruanh ƀon Kon Sơ Lăng an gĭt, aơ lah nău kan nsum bah lĕ ƀon. "Ntĭt nsa 1 hê bu klô ntơm bah 18 tât 60 năm deh ân nchrăp tŏng 5 nchăp ja, ntop tay 1 nchăp n'hanh 300.000 prăk. Ntơm khay 3 ntơm rdâk, tât khay 6 lôch jêh. Ăp nar bôk năp, tâm pơh lĕ ƀon rgum ƀư tâm 2 nar tâm nar prao n'hanh nar pơh".

Lôch puăn khay, jay nhih way ơm bah nuĭh Bahnar ta ƀon Kon Sơ Lăng lôch jêh. Jay prêh tât 20 mét, jong 23 mét, hvi rlău 12 mét n'hanh dơi geh nklăp 600 nuĭh gŭ. Tâm trôm jay nhih, kônh wa ntêm an ntŭk têh uĕh gay yông rup nchih săk Kruanh Hồ Chí Minh, samƀŭt njuăl Wa Hồ njuăl Đại hội ăp Rnoi mpôl đê̆ miền Nam ta Pleiku năm 1946 gay nkah kônh wa mpeh nuih n'hâm tâm rnglăp. Nô Brưng, nuĭh ƀon Kon Sơ Lăng, an gĭt jay rot mô knŭng lah ntŭk ƀư ăp rơh hop, ma lah ntŭk gŭ rêh văn hóa, trêng nti chĭng gong, tanh tôk, cheh tanh bok brai, gay mât ndray nău way ơm, nău way ơm bah rnoi nuĭh he. Ƀon geh bar rmôt chĭng; rmôt chĭng nuĭh ranh n'hanh rmôt chĭng druh ndăm na nao pơk ăp jrô trêng nti. "Nklăp lĕ rngôch bu klô dơi nti tŭr chĭng. Du đêt nuĭh tŭr blău, săk nơm tŭr dơi đŏng. Nơm way hăn tât ta aơ gay ndrel 4 nuĭh mât uănh jay nhih. Rlău ma nê, mpôl hên hăn uănh nđôi wăr ƀon gay njrăng ăp nău tât ndal".

Nô Wat, nuĭh ƀon lan ƀon Kon Sơ Lăng dŭt rhơn yor lĕ rgop soan ƀư tay jay nhih way ơm bah ƀon. Tĭng nô, trôm jay nĕ lah ntŭk krêp dêh đah ăp nău kan nsum, ăp nău rêh bah nsum mpôl. N'hanh khlay lơn, ăp nău uĕh văn hóa way ơm bah nuĭh Bahnar hôm e dơi ndơn tay."Ăp ƀon nuĭh Bahnar ta aơ lĕ rngôch geh jay nhih. Jay nhih mô knŭng lah geh ntŭk gay rgum rƀŭn, tâm nchră nău ƀon ma lah gay mât ndray n'hanh mpư n'hao săk tơm văn hoá way ơm u che he n’glơi an tay, he dŭt n'hao êng săk. Ƀon nuĭh Bahnar an geh jay nhih".

 Ntơm bah nău tă ơm gĭt bah rơh ŭnh sa năm 2024, ƀon Kon Sơ Lăng rdâk njêng trong nchrăp tâm pă ăp rmôt tâm pleh mât uănh jay nhih. Aơ lah trong ƀon lan mât njrăng êng drăp ndơ n'hanh ntŭk ntô văn hóa bah nsum mpôl. Nuih n'hâm mât njrăng êng nê hôm dơi ăp ƀon Bahnar tâm nkual dŏng n'hanh rgâl di đah nău geh ngăn ngăn. Wa Khyut ta ƀon Kon Sơ Lăl, an gĭt ƀon geh máy pâr nsum, jêng rmôt mât uănh bah ƀon nkre mât uănh jay nhih, nkre dơn ăp nău kan nsum êng. "Ndrel đah nău kan tơm lah mât uănh jay nhih, rmôt mpôl hên hôm tâm pleh kâp njrăng máy pâr bah nsum mpôl ƀon gay rhŏ an kônh wa tâm ƀon. Ăp ƀon êng tât pâr ba, nkre ƀư hăn rsong uănh lam ăp trong tâm ƀon gay ngăch ban saơ, mât đăp mpăn rnă njrăng".

Ntơm bah du rơh ŭnh sa, nuĭh Bahnar ta Kon Sơ Lăng, xă Ia Khươl, n'gor Gia Lai lĕ rdâk tay du mblâm jay nhih mhe. Yơn nău dơi rdâk tay mô dơn lah du ntŭk ntô ndơ ƀư. Nê lah ntŭk rgum nsum mpôl. Lah ntŭk nuĭh ƀon lan tâm mâp, tâm nchră nău kan ƀon lan, ndrel mât njrăng nău rêh nsum. Lah ntŭk ăp nghệ nhân ndơ̆ an rơh druh ndăm trong tŭr chĭng, trong ƀư ăp ndơ dŏng way ơm n'hanh nău rŏng đah văn hóa bah rnoi nuĭh he.

 Ama Zứt