VOV4.M’nông: Nkoch tât Tây Nguyên, kônh wa n’hanh lĕ băl mpôl mbra mĭn tât dâl nsum mpôl ăp rnoi Êđê, Bahnar mô lah Sêdang, Jrai đah ntoh lư êng văn hóa kơt chĭng gông, tơ-rưng mô lah gông lŭ ndrel ăp nău njroh xoang lăp tâm săk nuĭh. Yơn, băl gĭt đŏng nkual neh Tây Nguyên lah ntŭk gŭ bah du rnoi nuĭh ndrel geh âk nău uĕh văn hóa bah ăp rnoi nuĭh êng tâm nkual, nĕ lah nuĭh Chu Ru. phóng viên VOV4 geh nău nchih nkoch ăp nău uĕh tâm nău njroh bah nuĭh Chu Ru, ntoh lư lah nău njroh Ariya hăn ndrel đah nău rêh ăp nar.

Nuĭh Chu Ru gŭ rêh dŭt âk ta n’gor Lâm Đồng, tâm nĕ rgum âk ngăn ta nkuăl Đức Trọng n’hanh nkuăl Đơn Dương, ntŭk kâng n’har đah n’gor Ninh Thuận-lah n’gor geh dŭt âk nuĭh Chăm gŭ rêh n’hanh jŏ ngăn. Aƀaơ, nuĭh Chu Ru geh rnoh nuĭh rlău 23 rbăn nuĭh. Tĭng ăp nuĭh mĭn njêng dân tộc học, kăl i kăl e u che bah nuĭh Chu Ru lah du gâl tâm rmôt nuĭh Chăm. Nău ngơi bah khân pơng tâm rmôt nău ngơi Malay-Polynesia-rplay sam ƀŭt nam đảo êp đah nău ngơi Chăm. Yơn lah, geh du gâl nuĭh Chu Ru rêh êng đah K’Ho, jêng nău ngơi K’Ho tâm rmôt nău ngơi Môn Khmer. Wa Ya Thi ta xă Phú Hội, nkuăl Đức Trọng, n’gor Lâm Đồng an gĭt: Văn hóa bah nuĭh Chu Ru nar aơ geh nău tâm rlŭk đah ăp văn hóa tâm nkual:

“Mpôl hên lah nuĭh Chu Ru, bah năp đaơ dơi kuăl lah nuĭh K’Chu, ri lah tât tu tơm mpôl hên nkhah êng bah nuĭh Chăm hăn rêh ta Lâm Đồng tă aơ 300 tât 400 năm hôm. Tât aƀaơ hôm e dơi mât nău way ơm nĕ, hôm e dơi mât văn hóa nĕ, yơn pơng roh du gâl tâm văn hóa bah nuĭh Chăm, yor mpôl hên rêh đah K’ho. Yơn ma geh rnôk mô di lah văn hóa bah nuĭh K’ho, ngăn lah pơng tâm rlŭk, mpôl hên mât tay du đêt yơn lĕ rngôch ƀon lan mpôl hên hôm e ŭch rŏng văn hóa tơm bah nơm”.

Tamya Ariya-nău njroh way ơm bah nuĭh Chu Ru

Dơi lah ntĭt mpơl văn hóa na nê̆ ngăn bah nuĭh Chu Ru aƀaơ lah ăp ntil ndơ chĭng gông ndrel nău njroh. Ta nĕ, dân vũ bah nuĭh Chu Ru geh dŭt âk ntil, geh kơt ăp nău kan bah nău rêh. Tâm nău ƀư kuăl brah, ôp yang geh nău njroh Trum-pô, dơi uănh lah nău njroh uĕh tam an ăp brah yang. Tâm nău rêh ăp nar khân pơng geh nău njroh tâm rŏng Damdra-nău njroh an êng bu ur bu klô tâm ƀon lan.

Rlău ma nĕ, nuĭh Chu Ru hôm geh nău njroh Pawhgơnăng lah nău njroh tâm mbah rhơn n’hanh njŭn năch ăp nuĭh năch râng lễ hội. Yơn lah, dăch dêh n’hanh way dŏng lơn đah nuĭh Chu Ru nĕ lah nău njroh Ariya. Aơ lah nău njroh ntoh măt an nuih n’hâm tâm rnglăp, an nău dăch dêh nsum mpôl dơi njroh tâm ăp nău ƀư têh jêt bah ƀon lan. Tĭng wa Ma Quan ta xă Tà Năng, nkuăl Đức Trọng, n’gor Lâm Đồng ri ăp nău njroh bah nuĭh Chu Ru geh tu tơm kăl e n’hanh ăp nău tâm ban đah ăp nău njroh bah du đêt rnoi nuĭh tâm nkuăl, yor nău uĕh, rbân ta nuĭh njroh.

“Nău njroh nkre n’gơ ty, nkre nsŭn jâng; nkre djăt nteh chĭng tĭng tâm hui kơt nău njroh đah Ê dê geh tâm rlŭk đah nău njroh, du gâl tâm rlŭk đah Chăm”.

Lah nău njroh Ariya n’hanh damdra lah nău njroh hăn tĭng rwăch uĕh rbân kơt njroh xoang ri ta nău njroh Pawhgơnăng bah nuĭh Chu Ru rmôt njroh mbra jêng rot nuĭh rgăn, nsŭn jâng, nsơr 2 ty bah năp nuĭh njroh sĭt bah năp bah kơi rĭng hvi ndrel. Rblang mpeh nău tâm ban tâm nău njroh bah nuĭh Chu Ru đah du đêt rnoi nuĭh tâm nkual, lơn lah nuĭh Chăm, wa Ya Thi ta xă Phú Hội, nkuăl Đức Trọng lah: Rnôk hăn mĭn joi jru mpeh văn hóa rnoi nuĭh, gâp lơ saơ đah nuĭh Chu Ru n’hanh Chăm geh âk nău tâm rgop dăch dêh ngăn n’hanh nâp nâl. Nău njroh Ariya way ơm geh tu tơm bah văn hóa Chăm. Tă bah tâm nđŭr văn hóa, nuĭh Chu Ru lĕ djăt geh săk âk nău khlay gay tâm di đah nău way ơm kơt ntŭk ntô rêh bah khân pơng. Yor hăn ndrel đah bri lĕ jêng âk nău njroh uĕh n’hanh ntoh lư an nuĭh Chu Ru. Lĕ rngôch dŭt uĕh n’hanh nău rêh ngăn ƀư ăp nuĭh mô jêr gay dơi njroh. Wa Ya Thi an gĭt:

“Đah njroh nĕ, ariya dơi uănh lah nău njroh nơih, bah ariya lah bah nơih n’hanh bah way dŏng, ăp nuĭh blău da dê. Njroh ri pơng dơh dơm, pơng lah bah năp đaơ nău njroh bah nuĭh Chăm, pơng njroh tĭng hvi bah pơng, tĭng mboăt n’hôm njroh kơt nĕ, njroh mô geh ndơ joi kỹ thuật âk đŏng”.

Khlay n’hanh uĕh ngăn tâm nău njroh bah nuĭh Chu Ru lah nău njroh tâm rnglăp, hăn ndrel nsum mpôl nău njroh Ariya way ơm.

          Nuĭh rblang: Y Sưng Phê Ja