VOV4.M’nông: Wa Y Tai Jun Yuh (rnoi Bunong), ta thôn Phú Lợi, xă Quảng Phú, n’gor Dak Nông lah nghệ nhân ưu tú tâm nău cheh tanh. Aơ lah nău kan way ơm, gŭ tâm nău rêh bah kăl e, jêng nău uĕh bah nuĭh Bunong. Nar aơ, ăp ndơ dŏng dơi ƀư đah ăp công nghiệp, nghệ nhân Y Tai Jun Yuh hôm e mât đah nău cheh tanh đah ndơ geh ơm tâm  bri kơt reh, ngâr nkar. Tă bah nĕ, nkre geh ndơ dŏng, nkre geh prăk, nkre mât ndray nău kan way ơm bah nuĭh Bunong.

Năm aơ lĕ rlău 75 năm deh, Nghệ nhân ưu tú Y Tai Yun Yuh (ta xă Quảng Phú, nkuăl Krông Nô, n’gor Dak Nông) hôm e ŭch đah  nău kan cheh tanh way ơm. Ăp ndơ wa ƀư lah ăp ndơ way dŏng tâm nău rêh bah nuĭh Bunong, kơt ăp ntil sah, dông, siău, yul, kruh njơ, nĭr...

Nghệ nhân Y Tai Jun Yuh nkoch, pơng gĭt tât đah nău tanh bah ơm, rnôk ntơm 12-13 năm deh, đah  nău ŭch tanh hô ngăn. Tâm âk tơ̆ uănh bơ̆ nơm tanh ăp ndơ bah ngâr nkar, wa saơ dŭt ŭch. Bah nĕ, wa way ƀa ƀơ uănh n’hanh tĭng kơt bơ̆ nơm ăp ntil n’hanh nău ƀư bah nơih, bah săch dĭng ngâr, tơm nkar tât joi reh jêh nĕ nti kô̆i nglăk, m’hâm ƀư an uĕh. Nghệ nhân Y Tai Yun Yuh nkoch:

“Nău kan cheh tanh way ơm gâp gĭt bah jêt, gâp dơi tanh ăp ntil bah jêt tât têh, ăp ntil ndơ dŏng kơt, dông, nĭr, sah waih, siău, yŭl, kruh njơ, yơn ma gâp knŭng tanh ngăn hôm tanh wêl kăl e gâp mô hŏ dơi nti. Yor kăl e gâp hăn nti sam ƀŭt jêh nĕ mư nti cheh tanh, jêh rnôk gâp sĭt nti ri nti cheh tanh bah u che ntĭm ăp ntil mpeh văn hóa way ơm bah rnoi nơm”.

Nghệ nhân Y Tai Jun Yuh.

Tâm jay jêt, nghệ nhân Y Tai Jun Yuh tŏng ăp ntil ndơ dŏng kơt dông nĭr, sah waih, kruh njơ,... tă bah wa tanh gay dŏng. Aƀaơ wa hôm e mât nău kan cheh tanh way ơm gay rhŏ dŏng bah ăp nuĭh tâm ƀon dăch ngai. Wa Y Tai Yuh Yuh an gĭt, gay dơi geh du ndơ way dŏng tĭng tâm âk ntil. Bôl tâm ăp ndơ dŏng, tĭng têh jêt; dơh mô lah jêr n’hanh tĭng tâm ndơ gay ƀư pơng. Gay geh du ndơ uĕh n’hanh nâp, an rlău âk gưl ƀư kơt nchrăp ngâr reh; lơn lah plah kôih nglak an rbân uĕh, gay dơh tâm rnôk tanh du ndơ uĕh măt uănh.

Aƀaơ, ăp ndơ tanh way ơm bah Nghệ nhân Y Tai Jun Yuh lĕ dơi âk nuĭh gĭt. Nĕ lah ăp ndơ way bên kơt: ăp ntil sah waih, dông nĭr, kruh njơ, n’hanh ăp ndơ dŏng gay gĭr tui ka. Ăp ndơ aơ lĕ bên đah nău rêh bah kăl e, jêng geh âk nuĭh ta ăp ƀon lan gĭt tât nchăm rwăt n’hanh ndơ an kon sau. Wa Y Nai Yôk Se, mon bah Y Tai Jun Yuh (thôn Phú Lợi, xă Quảng Phú, nkuăl Krông Nô, n’gor Dak Nông) dŭt rhơn đah nău blău bah wa Y Tai lĕ ƀư ăp ndơ dŏng way ơm bah nuĭh Bunong dŭt uĕh.

“Nghệ nhân Y Tai dŭt ŭch nău kan way ơm bah rnoi nơm. Pơng lĕ blău ăp ntil ndơ dŏng kơt, dông, nĭr, sah waih, ăp ntil... Pơng săk lĕ ranh mô hôm dăng pah kan jâk, yơn pơng hôm e ŭch đah nău cheh tanh. Nkre, aƀaơ wa hôm ŭch ntĭm an kon sau, an druh ndăm n’hanh du đêt nuĭh êng n’hanh kơt gâp nti bah pơng gĭt âk đah nău tanh way ơm. Nău aơ du gâl gay mât ndrăy nău kan way ơm du gâl ntop tay geh prăk an rnăk wâl”.

Ăp ndơ Y Tai Jun Juh ƀư.

Gay mât ndray nău kan cheh tanh bah rnoi nơm, Nghệ nhân Y Tai Jun Yuh an âk mông nar n’hanh n’hâm soan ntĭmn nti an kon sau đah nău kan way ơm, tâm nĕ geh nău tanh sah waih. Ăp rnôk ru, nghệ nhân Y Tai Jun Yuh way kuăl kon sau tâm ƀon tât rgum djiăt uănh wa nkoch bri, nkre ntĭm ăp nău kôih n’hanh tanh; tă bah nĕ gay mât nău kan way ơm bah rnoi nơm. Nghệ nhân Y Tai Jun Yuh nkoch tay:

“Aƀaơ gâp dŭt ŭch mât nău kan way ơm bah rnoi he nơm, kăl e dơi u che n’glơi an, yor nău rêh aƀaơ kơt kăl e nău uĕh way ơm bah nuĭh Bunong hăn ndrel đah nău kan lŏ, mir hăn tâm bri tâm dak, n’hanh ăp ndơ dŏng pah kan, gŭ âm ăp nar mô dơi mô geh. N’hanh aƀaơ gâp dŭt ŭch ntĭm ăp ntil nău cheh tanh an ăp kon sau, druh ndăm, yor ta aơ knŭng đêt nuĭh gĭt tanh ăp ntil ndơ dŏng sah waih dông nĭr, bah kơi aơ mbra roh, lah druh ndăm ŭch nti ri gâp mbra ntĭm nti an druh ndăm”.

Đah nău blău, nău ŭch n’hanh geh âk nău rgop tâm nău mât ndrăy n’hanh ƀư uĕh nău tanh dông nĭr bah nuĭh Bunong, wa Y Tai Jun Yuh lĕ dơi UBND n’gor Dak Nông kơp dơn lah Nghệ Nhân ưu tú.

          Nuĭh rblang: Y Sưng Phê Ja