Nklang nău rêh mhe aƀaơ, rnôk âk rnoh khlay văn hóa way ơm dâk bah năp geh ma nău roh hêng, n’gor Gia Lai mât ndray n’hanh rdâk tay ăp nău way ơm bah ƀon lan rnoi mpôl đê̆. Ntơm bah nău way nsĭt ba n’hao rhe, ôp brah mih Yang Pơtao Apui tât âk nău way êng ƀa ƀă nkre đah ôp brah lah yang, ăp nău way ơm huêng khlay nê dôl dơi “rlay kah”, jêng tu dak hoch luh ndăng mât rêh săk tơm văn hóa rnoi mpôl đê̆ ta ntŭk tâm nău rêh mhe aƀaơ.

Tâm nău way ƀư nsĭt ba n’hao rhe dơi rdâk ƀư tay ta ƀon Dun De, xã Ia Grai, ntŭk rdâk ƀư tay dơi mpơl saơ tay âk mpưm, ăp tŏng ntơm bah nău way ôp brah, ndơ pla way ơm tât nău chĭng gong n’hanh ndăch rvăch tâm râp jôn rbăn đah bu ur bu klô tâm ƀon.

Yuh Puih Gái, nuĭh ƀon Dun De an gĭt: Nău way nsĭt ba n’hao rhe bah nuĭh Jarai tă bah nău way ơm khlay, ƀư lor rnôk lăp năm tuch tăm mhe, rnôk ƀon lan ôp dăn huêng brah nta an mih lăng prăng uĕh, mbo ba jŭr geh hơm răm. Rlău âk năm khay, nău way dja geh rnôk roh hêng. Aƀaơ, bol nău kan tuch tăm mô nsing nơm tâm mih nar lĕ rngôch, nău way ôp brah tuch tăm nha hôm mât ntŭk gay nuĭh ƀon lan rgum mâp, buăt nthoi n’hanh mât ndray ăp rnoh khlay văn hóa way ơm đŏng.

“Ăp năm mpôl hên râng da dê đŏng. Ƀon lan rdâk ƀư tay nău way ơm gay mât ndray rup uĕh way ơm bah nuĭh Jarai, jêng gâp gĭt dơi nău tâm râp ndăch rvăch, chĭng gong. Mpôl hên nđơn trêng tay an rơh kơn bah kơi tay, gay jêh aơ tay mô chuêl văn hóa bah rnoi nuĭh he nơm”.

Đah nuĭh Jarai ta nkual Ayun Hạ, nău way ôp brah mih Yang Pơtao Apui an saơ nău rêh huêng brah n’hanh nău tâm rlai lăp nsum đah kon nuĭh n’hanh bri dak. Rlău mô gĭt dah âk rơh nuĭh, nău way dja nha hôm dơi mât ndray du rse têk huêng khlay buăt nthoi ƀon lan đah huêng brah yang, yôk bri, mih nar n’hanh mir ba đŏng. Nău way ƀư nklăp tâm khay 9 ăp năm, nău way ôp brah mih pơk geh ntŭk huêng khlay bah bri dak têh hvi, ntŭk nău nteh chĭng gong n’gloh lam, ăp groi kađăch ŭnh tâl 14 tĭng ƀư nău way đah nău chon mbah khlay ngăn. Tâm nău mĭn bah nuĭh Jarai, Kađăch ŭnh mô di lah nuĭh mât bôk, ma lah nuĭh “kađăch moh ntơ dơm”, ntơh măt an nău nsing nơm n’hanh chon mbah bah ƀon lan. ƀon lan dăn an mih lăng prăng uĕh, ƀon lan đăp mpăn, mbo ba ndơ tuch tăm nđĭr uĕh, bah nê njuăl nău mpŏng mpeh nău tŏng răm n’hanh nâp dăng bah nău rêh. Wa Rmah Yơi, nuĭh geh nsing nơm ta Plei Ơi, xã Chư A Thai, n’gor Gia Lai an gĭt:

“Mpôl hên n’hao êng săk yor hŏ geh lĕ rngôch 14 rơh kađăch ŭnh tâm nđơn nsum. Kađăch ŭnh mô di lah kađăch mât bôk mpeh nău dơi tam, ma lah nuĭh kađăch moh ntơ huêng khlay dơm, dơi kônh wa ăp ƀon lan dŭt n’hâm chon mbah n’hanh uănh khlay. Tâm nău rêh huêng khlay bah ƀon lan, Kađăch ŭnh ƀư tâm ban kơt nuĭh săm mbơh ngơi đah kon nuĭh tât huêng brah, ntơh măt ƀon lan gay dăn an mih lăng prăng uĕh, ndơ tuch tăm nđĭr uĕh, ƀon lan đăp mpăn, ngăch dăng”.

Ăp năm mhe aơ, n’gor Gia Lai uănh khlay pah kan mât ndray, rdâk tay ăp nău way ơm, nkre tĭng kơn nkre đah hun hao pâl nđaih. Âk nău way dơi rdâk tay tâm ăp nar ƀư văn hóa têh kơt pơh lễ kao tăng- yôk ŭnh Chư Đang Ya, Festival chĭng gong, Nar rgum văn hóa ăp rnoi mpôl đê̆, Pơh drăp ndơ ơm yău văn hóa ăp rnoi mpôl đê̆ n’gor Gia Lai … n’hanh mbrơi jêng nău kan way ăp năm, wăch rgum nău tât uănh khlay bah nuĭh ƀon lan n’hanh năch pâl nđaih. Ndrel đah nê, geh ăp trong ntĭt leo kơt chĭng gong kêng dŭt pơh – Rlong uănh n’hanh năl saơ ngăn” mô lah “Săk ntơr văn hóa Gia Lai – Mât ndray n’hanh hun hao”, ƀư tât leh ta Quảng trường Đại Đoàn Kết, hŏ rgop ndơ̆ văn hóa ƀon luh nkual ƀon têh.

Đah nău tât râng bah ăp bu hăr blău Bahnar, Jarai, ăp trong nchrăp mô dơn nchreng an uănh chĭng gong ma rdâk mpơl tay nău way, nău kan ma jâng ti, ndơ ngêt sa n’hanh nău pâl rlưn way ơm tâm ntŭk pơk hvi, n’grêh rêh. Wa Lê Thị Thu Hương, Groi Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao n’hanh Pâl nđaih n’gor Gia Lai, năm 2025, pah kan rdâk tay nău way ơm dơi an ƀư tay tĭng trong âk ntil, ăp tŏng rêng, êng uănh khlay tât săk tơm, bah ir ƀư jêng “sân khấu”, bah nê mât ndray ăp tŏng huêng tơm văn hóa bah ăp rnoi nuĭh ta nkual neh Gia Lai.

“He mbra dơi lah ma ăp bôk nău kan rdâk tay, kônh wa dŭt rhơn nđơr. Ntơm bah năm 2023 tât 2025, n’gor hŏ ƀư âk bôk nău kan rdâk ƀư tay. Aƀaơ, sở nsŏng kơl tay an UBND n’gor rdâk njêng tay đề án mât ndray chĭng gong lvang năm 2026-2030, tâm nê geh nkô̆ rdâk tay nău way ơm. Gâp mpŏng let năp tay văn hoá rnoi mpôl đê̆ ta Gia Lai mbra dơi âk nuĭh gĭt tât lơn".

Ăp nău way dơi rdâk tay mô dơn mât nău nkah nău way ơm văn hóa kăl e bah ƀon lan, ma hôm mât rêh nău n’hao êng săk bah ƀon lan mpeh văn hóa rnoi nuĭh he nơm, bah nê ƀư âk mpưm tay săk tơm n’hanh suan rêh an nkual neh Gia Lai nar aơ.