Đah nuĭh Rđe, jay rot way ơm mô dơn lah ntŭk gŭ nde ma hôm lah ntŭk rgum nău rêh văn hóa, tĭng nău way ôp brah lah yang. Rnôk du jay mhe dơi rdâk, nău way lăp jay mhe dơi tĭng ƀư kơt du nău năl geh ngăn ntŭk gŭ rêh mhe, nkre đah nău nsing nơm brah yang n’hanh nău mpŏng mpeh nău rêh jŏ jong bah rnăk wâl, rnoi deh keh na.

Rnôk jay rot hŏ ƀư lôch jêh, ndrănh yăng dơi ndum kah, ndơ ôp răch nchrăp ăp tŏng, tât nar uĕh khay lăng, oh nô băl mpôl dăch ngai rgum sĭt, nuĭh Rđe ƀư lăp jay mhe tĭng nău way ơm.

Tâm nău nteh chĭng gong khuh n’gôr, nău way lăp jay mhe bah nuĭh Rđe ta mpeh nhâp nar bah n’gor Dak Lak dơi ƀư bar gâl: ôp brah n’hanh mpih ngăch dăng n’hâm suan an nuĭh tơm rnăk. Tĭng wa Y Min Kbuôr (Aê Lương), ta buôn Čuôr Kăp, phường Tân An, nău way lăp jay mhe lah nău way kơp dơn jay hŏ lôch jêh n’hanh dăn nău jăt tĭng nkrum kơl bah brah yang.

“Jay hŏ rdâk jêng ri bu mbra ƀư ôp răch gay dăn an huêng brah jăt tĭng an rnăk wâl dơi đăp mpăn, ngăch dăng, wăng sa geh hao, nău rêh nâp dăng ăp tŏng”.

Nău ôp răch dơi ƀư ta mpông jê̆ mpeh luh nar bah jay mhe. Tĭng nău mĭn bah nuĭh Rđe, aơ lah rƀŏng mpeh luh nar, ntĭt an nău rêh n’hanh nău ntơm bôk năp. Rnôk ndơ ôp răch dơi dăp pla, nău nteh chĭng gong n’gôr gră, nuĭh răch ntơm jă ăp huêng brah mât bri dak neh ntu, ndrel u che yău ye tât râng, kơp dơn jay mhe n’hanh n’grŏ tĭng rnăk wâl. Tâm nău răch dăn geh gâl:

“…phŭch brah, mpôl hên mbơh đah yău ye drô phan lah kon său hŏ sĭt tât ntŭk gŭ mhe, hŏ geh jay, geh năk ŭnh. Jă drô phan jăt râng, nkrum kơl an kon său ngăch dăng, wăng sa  geh hao ăp tŏng, ƀon lan tâm rnglăp, rhơn mƀak…”

Lôch nê lah nău mpih n’hâm suan an nuĭh tơm rnăk wâl, aơ dơi uănh lah rgum tơm tâm nău way lăp jay mhe. Ur sai nuĭh tơm jay gŭ bah năp dông pla ndơ ôp brah, rƀŏng mpeh luh nar. Nuĭh tơm mpih răch dăn, lôch nê rle mpeh yăng ndrănh ôp răch tay đŏng, chŭt tong, răch dăn n’hanh nkăp kông koh, dăn an n’hâm suan ngăch dăng, nău rêh uĕh lăng, mbo ba bêng sah bêng drŏng, rlung yăng ăp tŏng. Wa Y Siong Êban, ta buôn Kŏ Tam, phường Tân An an gĭt:

“Rnôk lăp jay mhe ri tĭng nău way ân mpih n’hâm suan gay dăn an n’hâm suan nơm n’hanh rnăk wâl ngăch dăng, rhơn mƀak, way geh n’hâm suan uĕh. Nău way bah nuĭh Rđe lah kơt nê, geh jay mhe ri ân geh mpih n’hâm suan an nuĭh tơm jay”.

Du nău way mô dơi lah mô geh ôp răch an ăp ndơ dŏng tâm jay. Bah ntung gung, năk ŭnh tât nsưng, mpan, yăng ndrănh ƀư ôp brah da dê, njuăl nău nsing nơm an lah ăp ndơ dŏng mbra ndrel hăn, nkrum kơl an rnăk wâl tâm nău rêh ăp nar. Nău dja mpơl jay mô dơn lah ntŭk gŭ rêh drăp ndơ êng ma geh huêng, dơi ƀon lan n’hanh huêng brah ndrel uănh saơ kơp dơn.

Du bông ƀư ôp brah, nău nteh chĭng knah n’gloh tĭng nău tâm râp êng êng, tâm di đah tĭng gâl ôp brah. Ăp bu hăr blău tâm ƀon geh nău ƀư khlay, đăp mpăn nău way ôp brah dơi ƀư di nău way, mât săk tơm nău way ơm. Wa Y Nhut Kbuôr (Aê Dăm Săn), ta buôn Čuôr Kăp, phường Tân An an gĭt:

“Tĭng nău way bah nuĭh Rđe lor rnôk ƀư ôp brah mbra tŭr chĭng lor. Ăp bor chĭng gong dơi rgum tay n’hanh dơi tŭr goh tĭng rêng. Lôch nê manh rlu kâp lôch ôp brah ri tŭr goh tay. Rơh tŭr goh bôk năp mbra tŭr goh mbrơi, lôch nê ri tâm tĭng tŭr goh rsănh dănh. Rnôk bu răch bơi lôch mbra manh rlu tŭr goh chĭng gong. Tâm rnôk nkăp kông ƀư ôp brah mbra mô tŭr goh chĭng gong, lôch nkăp kông n’hanh ngêt ndrănh yăng ri ân tŭr goh tay an tât rnôk lĕ rơh ôp brah”

Dŭt jêh gâl ôp brah, nuĭh tơm jay, rnoi deh n’hanh năch jă njôm wăr bah meng ndrănh yăng, ndrel ngêt ndrănh tĭng nău way jă ngêt way ơm. Nău nteh chĭng gong n’gloh lam tay, rlai lăp ndrel nău nteh gơm ngơi, njêng mông nar rhơn mƀak, krêp dêh ƀon lan. Tĭng wa Y Thái Êban, ta buôn Kmrơ̆ng Prŏng A, phường Tân An, đah nuĭh Rđe, jay mô dơn lah ntŭk gŭ ma hôm lah ntŭk huêng khlay krêp dêh đah kon nuĭh đah ăp yău ye drô phan n’hanh ăp rơh kơn.

“Lôch ôp brah lăp jay mhe n’hanh mpih n’hâm suan, ăp oh yuh ruh klău mpôl hên dŭt rhơn mƀak. Nău way ơm khlay nê lah bah kăl e tĭng ƀư nău way ôp brah gay nkre geh n’hâm suan ngăch dăng an ƀon lan n’hanh lĕ rngôch ăp nuĭh. Uănh khlay tât nău way nkre nkơnh n’hơ an ăp nuĭh dơi uănh saơ nău way ơm bah he n’hanh ăp rơh kơn kon său jêh aơ tay mbra gĭt dơi mhâm ăp nău way ơm bah nuĭh Rđe n’hanh mât ndray tay, yor ăp nău way ơm ri geh êng êng”.

Lah du nău way ơm, tât aƀaơ ôp brah lăp jay mhe nha hôm geh nuĭh Rđe mât tâm nău rêh mhe aƀaơ đŏng. Bol geh ăp nău rgâl tâm di đah nău rêh mhe aƀaơ, ăp nău way n’gâng tơm nha hôm dơi mât ndray, mpơl nău uănh khlay tu tơm n’hanh nău khlay buăt nthoi văn hóa ƀon lan đŏng.

Tâm rnôk jêng ƀon gŭ rgum ngăch n’hanh tâm rlai lăp văn hóa nar lơn ma ngăch, nău mât kơt ơm nău way ôp brah lăp jay mhe mô dơn rgop mât ndray săk tơm bah nuĭh Rđe, ma hôm pơk luh trong rƀŏng mât dŏng ăp rnoh khlay văn hóa way ơm nkre đah pâl nđaih nsum mpôl lam ƀon lan, pâl nđaih rlong uănh saơ. Bah nê, ăp jay rot jay jong mô dơn mpơl tâm nău nkah kăl e, ma hôm n’grêh rêh tay tâm nău rêh aƀaơ ta nkual neh Tây Nguyên.