VOV4.M’nông –  Ăp năm dăch aơ, Tây Nguyên na nao rlet rlău ăp yan wai hô ngăn, hăng rhiăng rbăn ha tơm tăm geh khuch, hăng rmưn rnăk jêr yor duh phang. Nău to\ng ăp tu dak gay hun hao nâp nâl tơm tăm ta Tây Nguyên lơ jêng khlay rnôk ma rgâl trôk nar dôl lơ khuch mô ue\h nkra njêng lo\ mir, nău kan wa\ng sa khlay ta nkual.

Đah nău duh rôl hô bah yan wai, 3 nu^h tâm rnăk wâl nô Lương Văn Dục, thôn Giang Xuân, xă Ea Đăh, nkuăl Krông Năng, n’gor Dak Lak kuih ntu, koaih rbông gay dơi do\ng tu dak n’gle\ du\t ta dak diăng tă jay rlău 1,5km, kơl mir cà phê rlău 600 tơm dôl mbrơi mbrơi kh^t kro yor duh phang. Tâm rnôk ntu kuih, ntu koar tâm mir le\ dak da dê, nău joi dak ta dak diăng lah trong mkra n’gle\ du\t. N’hanh lah mô to\ng dak to\, mir cà phê jay nô Dục an ntlơi ma trôk ma nar.

Tu\ng ntu, do\ng tu dak n’gle\ du\t kơl an tơm cà phê

 “Jêng an rvê ngăn hôm, yor dak nar lơ kroh soăt. Âk rnăk a[aơ dôl mô to\ng, đêt nu^h geh ntu koar. Ma a[aơ geh ntu koar ri le\ kroh n’ăp ntu koar hôm. Nu nău aơ hôm e duh phang rlău năm e tay. A[aơ mô g^t an moh tơm tăm gay tâm di đah neh aơ”.

Tă bah xă Ea Đăh nklăp 100km, kônh wa ta xă Đăk Wil, nkuăl Cư Jut, n’gor Dak Nông dôl njê jôi trong kơl duh phang an tơm tăm. Wa Đinh Văn Dũng, ta thôn 1, xă Dak wil an g^t, mir cà phê n’hanh tiêu 1,5 ha bah rnăk wâl wa mhe knu\ng to\ geh 2 rơh ri ntu le\ kroh dak. Wa dôl manh nu^h tu\ng tay du ntu êng, jru tât rlău 15 mét, hoach âk rkeh prăk ma mô saơ geh dak. Tâm rnôk wâl wa nsrôih tu\ng ntu, joi dak ri mir cà phê, tiêu dôl mbrơi mbrơi kro hoanh. Ntuh kơl joi dak kơt pâl in jin ma nu^h [on lan kơt wa Dũng an dơn nău roh rui, prăk hôm e roh ma tơm hôm e kh^t kro:

Âk dak bât kroh soăt dak

“Joi dak kơl tơm tăm ri kônh wa a[aơ knu\ng geh trong tu\ng ntu. Yơn ma tu\ng ntu du\t jêr yor nkual aơ âk lu\. Jêng du\t jêr jo\t, kơt tâm ban pâl in jin đah trôk nar dơm. Lap ri geh dak, mô lap ri tơm tăm kh^t le\”.

Âk năm bah năp duh phang le\ geh ta ăp nkual Tây Nguyên, joi dak kơl an tơm tăm kơt du nău tâm lơh du\t njê. Bah năp kroh dak đang neh, dak mu\r nar lơ kroh n’hanh dak măt lo\ hoch, ne\ lah nău ma âk nu^h [on lan kơt wa Nguyễn Văn Phương, xă Ia Pia, nkuăl Chư Prông, n’gor Gia Lai, ăp tơ\ so\k prăk koar ntu joi dak yơn mô geh:

“Jăng prăk ma mô geh tu dak ri prăk roh, hoach soan. A[aơ 50 rkeh prăk, 100 rkeh prăk ma geh dak gâp hôm e [ư. Yơn ma a[aơ ntu koar ma mô geh dak, jăng dơm. A[aơ ntlơi dơm, kuăl trôk, trôk mô tăng”.

Cà phê geh hoănh kro yor mô geh dak to\

Mô knu\ng kônh wa [on lan, âk doanh nghiệp nkra njêng lo\ mir ta Tây Nguyên, bôl geh ndơ geh nu^h, njê đo\ng rchăng n’gang duh phang an tơm tăm. Công ty TNHH du ntu\k kan cà phê Ia Blan, xă Ia Tô, nkuăl Ia Grai, n’gor Gia Lai geh bơi 500ha cà phê. Bôl nkual tăm cà phê bah công ty geh dak diăng, geh n’glău bât yơn na nao bah năm 2016 tât a[aơ, tu dak mô to\ng gay to\ tâm yan wai. Wa Hồ Xuân Hoài, Đội trưởng Đội 2, Công ty Cà phê Ia Blan an g^t, năm aơ rnoh neh cà phê bah đội knu\ng to\ geh 2 rơh, tât du\t khay 2 ri bơi le\ dak. Mir cà phê bah đội dôl kro hoănh n’hanh mbra khuch têh tât săk geh, rnoh geh mir tơm tăm:

“Bôk năp knu\ng to\ geh rơh 1, rơh 2, jêng lah rnôk khay 1, khay 2 hôm e geh dak to\. Tât khay 3, khay 4 ri dak rho\ an to\ tơm tăm, an lôk mir cà phê mô to\ng. Bah ne\ jêng tât mir jur hu\ch, ma rnôk le\ jur hu\ch ri rnoh geh tơm tăm geh hu\ch đo\ng”.

Măt dak kroh đang, dak mu\r kroh soăt, dak măt [on lan Tây Nguyên hoch tay

Đah 2 rkeh ha neh bazan, Tây Nguyên dơi ua\nh lah nkual way tăm tơm jo\ năm têh bah lam dak đah âk tơm tăm khlay kơt cà phê, tiêu, cao su n’hanh dăch aơ lah du đêt ntil tơm sa play kơt sâu riêng, bơ, play đu\r. Lo\ mir le\ rgop khlay tâm ntrôl hun hao wa\ng sa, rêh jêng, n’hao nău rêh nu^h [on lan. Yơn lah, nkra njêng lo\ mir ta nkual dôl mâp mô đêt jêr jo\t yor duh phang, mô to\ng dak tâm yan wai. Wa Phan Việt Hà, Groi viện trưởng viện khoa học nông lâm nghiệp Tây Nguyên, năl lah, khuch bah duh phang tât nkra njêng lo\ mir tâm nkual ăp năm dăch aơ le\ ta rnoh du\t mbăn:

“Tâm đêt năm mhe aơ ta Tây Nguyên, nu nău duh phang le\ geh, [ư khuch tât nkra njêng lo\ mir bah nkual du\t hô. A[aơ nu nău rgâl trôk nar ri lơ saơ na nê|. Ma na nê| ngăn nău rnoh dak mih hu\ch âk, n’hanh yan wai duh phang du\t hô. Bah ne\ jêng tât nău duh phang hô kơt ta Tây Nguyên”.

Nău kan tuch tăm ta Tây Nguyên ơm le\ rdâng đah âk jêr jo\t mpeh ntu\k tăch rgâl, a[aơ lo\ lơ ntop tay jêr jo\t rnôk rgâl trôk nar dôl nar lơ jêr, yan wai duh phang dôl nar lơ hô./.

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja