Bah năp nău ŭch geh nar lơn ma khăch khoch bah ntŭk tăch rgâl, Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Krông Pắc, n’gor Dak Lak rgâl bah hôm ma dơn rgum mât chăm gay n’hao săk geh, hŏ ntuh kơl tâm trong mât uănh săk kah. Wa Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã an gĭt, ntŭk kan tât leh ƀư sŏk ntil neh, dak hăn uănh năl gay mât kân rnoh âk dak loih kông n’hanh ăp rnoh di đăp mpăn kloh uĕh ndơ sa an 200 hec-ta sầu riêng hŏ klêh play đăp mpăn. Ăp ndơ ntrŭp cảm biến dơi ntrŭp gay tĭng groi nđôi rnoh pH, dak kah tâm neh n’hanh ăp ndơ khuch tât săk kah play. Yơn lah, ăp trong nkra dja lơn âk nsing tâm nău lor nchrăp bah ntŭk kan, mô hŏ geh rêng ƀư dơn ngoăy gay jêng ndơ nkol nchâp đă tâm rêng "rlong soih". Wa Trần Văn Thắng wĭ wĕ lah:

“Lah tâm let năp tay ăp siƀŭt mô lah quy định ntĭm nti bah Bộ hôm êng đah ăp ntil ndơ ma he dôl ƀư ri dŭt n’huach mông nar, n’hâm suan. Tâl bar lah ndơ bah mpôl hên hôm mô dơi lăp tâm mbor soih tâm rnôk nê kônh wa dôl dŭt nsrôih ndôr đŏng.”

Ăp nău wĭ wĕ dja an saơ nău ngăn geh lah âk doanh nghiệp n’hanh hợp tác xã hŏ nchrăp rgâl đŏng yơn dôl hôm mô geh du quy định nsum gay tĭng ƀư ăp kôp n’hanh di trong rƀŏng. Yor êng đah trong tăch n’gluh way ơm, “mbor soih” mô dơn lah nău ntrŭp tay du mã QR ta play sầu riêng, ma ân rdâk njêng du rêng mât prăp nău lư kloh rvah ntơm bah bôk tât dŭt. Ăp rêng ƀư bah mât chăm, dŏng ndơ kan tuch tăm, sŏk ntil neh uănh năl, klêh, rdeng, nklâm tâl ân dơi nchih năl, mât prăp n’hanh mbra ƀoi luh tu tơm moh rnôk he ŭch gĭt. Wa Mai Đình Thọ, Kruanh Hội đồng quản trị Hợp tác xã Rhŏ dŏng tuch tăm srăch Krông Pắc, n’gor Dak Lak nkoch:

“Mpeh bah nhih pah kan ngih dak, jêng kơl khân păng gay mhâm ƀư khân păng râng tâm rêng kan dja. Kơt ntĭm nti khân păng mhâm ƀư, khân păng tâm rgop kan mhâm jêng gay n’glĕ dŭt lah khân păng dơi lăp tâm mbor soih.”

Bah njônh uănh ntŭk tăch rgâl, nău ŭch geh ƀoi tơm luh ndơ tuch tăm ƀư lam ntŭr neh. Đah n’gâng kan sầu riêng Việt Nam, tâm âk năm aơ, nău dơi bah ndơ tăch dja lơn âk dơi weh ma rnoh hvi neh tăm, rnoh âk geh play, rnoh khlay tăch n’gluh. Yơn lor rnôk lăp tâm ntŭk tăch n’gluh tĭng trong me đah ăp nău ŭch geh nar lơn ma âk, nău geh âk play dơm lah mô hŏ tŏng. Nău ntŭk tăch rgâl bu ŭch mô dơn lah play sầu riêng kah, ma hôm lah nău dơi an saơ play sầu riêng nê ntŭk tăm, moh rêng ƀư, geh kloh uĕh đŏng lah mô n’hanh nuĭh dơn nău kan mpeh săk kah. Wa Lê Anh Trung, Kruanh Hiệp hội Sầu riêng n’gor Dak Lak lah rjăp, nău Trung Quốc n’hao âk rơh ôp uănh săk kah, ƀoi tơm luh mô di lah mpêr n’gar nking kol ma lah mâng keh pơk mpông gay mât kơn mbro n’hanh pơk hvi ntŭk tăch lah ƀon lan n’hanh doanh nghiệp ƀư jăp rêng kan bah mât chăm tât tăch rgâl.

“Aơ mô hôm lah nău nkoch ntrŭt nsôr, ma aơ lah nău ŭch geh kơt lah nchâp đă ngăn ân dơi tĭng ƀư. Lah he tĭng ƀư dơi, mông nar luh hăn mbra dơi rhuăt glêh tay, prăk logistic ăp ntil mbra dơi hŭch n’hanh nău dơi săk kah ndơ tăch mbra dơi n’hao tay. Yor mô geh ndơ rlău ma nău he ân mbơh kloh nău lư đah nuĭh rvăt dak bah dih. Nê mơ lah trong hăn tât jŏ jong n’hanh geh nău dơi tâm rlong ndơ tăch đah ăp dak tăch n’gluh êng tâm trong rƀŏng let năp tay.”

Tĭng wa Vũ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp n’hanh Môi trường, "mbor soih" tăch n’gluh mô dơn êng lah du trong nkra ƀư mpeh siƀŭt mô lah công nghệ ma hôm lah njuat hăn rgâl khlay tâm mât săk kah ndơ tuch tăm tĭng rêng. Gay ntop kơl doanh nghiệp n’hanh n’gor tŏng geh ăp nău ŭch mhe bah ntŭk rvăt n’glăp, ntơm bah bôk khay 6/2026, Bộ Nông nghiệp n’hanh Môi trường hŏ rlong n’glăp dŏng Trong ƀoi tơm luh ndơ tuch tăm gưl neh dak.

“Mpôl hên way ton ndrel hăn n’gâng kan ta ntŭk, ăp n’gâng kan tâm n’gor n’hanh ăp mpôl doanh nghiệp gay nchrăp dŭt uĕh, dŭt lor nchrăp n’hanh dŭt ngăch ngăr tâm nău tŏng di đah ăp quy định mhe. Nău ŭch lah n’hao nău dơi tam tăch n’gluh, ntrŭt ntrôl tăch peh ndơ tuch tăm an ƀon lan, bah nê kơl ndơ tuch tăm Việt Nam ta ntŭk tăch rgâl Trung Quốc tâm ban kơt ăp ntŭk êng ƀa ƀă ntơr uĕh tay, tŏng an ăp nău mpŏng geh mhe tâm let năp tay”.

Tây Nguyên aƀaơ lah tơm me sầu riêng bah lam dak đah rlău 90.000 hec-ta, rnoh âk năm 2025 rlău 700.000 tấn. Tâm rnôk khay klêh tơm dôl tât dăch, nău rdâk njêng rêng ƀoi tơm luh ăp kôp ndrel trong tâm n’guăk mât uănh lhăt kah uĕh mbra jêng nău ŭch geh jăch ndăn gay mât ntŭk tăch n’gluh. Nău nuĭh ƀon lan n’hanh doanh nghiệp mpŏng kâp rnôk dja lah ăp nhih pah kan dơi kan ơm n’gluh an dŏng trong ntĭm nti na nê̆ gay râng trong tâm n’guăk "mbor soih", nkre lôch jêh lam trong mât uănh mbrô gay kloh rvah lĕ rngôch rêng mât chăm. Tât rnôk đăp mpăn nău dơi ƀoi tơm luh n’hanh mât uănh săk kah, "mbor soih" mơ dơi nsĭt geh nău tam, pơk hvi trong an sầu riêng Tây Nguyên n’hanh sầu riêng Việt Nam mpăr lot ngai ta ntŭk tăch rgâl lam ntŭr neh.