Khay wai mhe lôch, wa Nguyễn An Sơn, ta xã Cư M’gar, n’gor Đăk Lăk uănh na nê̆, mât ueh ăp trong dĭng dak tŏ ntruh tâm rlău 2 ha cà phê bâh rnăk vâl. Wa Sơn an gĭt, trong dak aơ mô geh hoach điện, nkre lah tâm di đah rnoh dak mô tŏng rnôk tât ta khay wai.“Ntơm nơh tŏ dak đah dĭng dŭt hoach dak ngăn, roh âk mông nar. Aƀaơ geh dŏng dĭng tŏ ntruh nkre mpêt nkrem dak, nkre bah hoach nar kan, săk rnglăy nău wăng sa âk đŏng”.

Nău nkoch bâh wa Sơn nkoch na nê̆ nău kan dôl geh ƀư ta Tây Nguyên, nău mbơh mpeh hun hao tuch tăm aƀaơ mô di lah n’hao rnoh ndơ geh, n’hao nău ueh mô lah n’huch rnoh ntuh kơl, ma hôm nha tâm di đah rnoh dak gay ma hun hao an jŏ jong.

Tây Nguyên lah nkual neh ƀư tăm tơm công nghiệp n’hanh tơm sa play dŭt têh ta lam dak, tâm rgop rnoh khlăy tăch an dak bah dih ndơ tuch tăm dŭt âk. Yơn lah, nău pơk hvi rnoh neh tăm cà phê, sầu riêng lơ ma ƀư an rnoh dak jêng mô tŏng âk.

Năm 2024, êng n’gor Đăk Lăk khuch khat geh klâp ma 165 rmen prăk yor duh phang, mô tŏng dak dŏng n’hanh pah kan tuch tăm. Tâm yan puh wai năm 2024-2025, lam nkual Tây Nguyên geh bâh 4.300- 7 rbăn tơm tăm geh khuch kro yor mô tŏng dak.Âk dak bât jê̆ dak soăt lĕ rngôch, âk ntu dak, ntu khoan lĕ kro sơh bâh ntơm khay wai. Dŭt rvê ngăn, ta âk nkual mô geh hôm dơi sŏk dŏng dak, rnoh dak tu lĕ soăt da dê. “Gay ma nău dŏng dak geh săk rnglăy âk, ntrong kan bôk năp lah an geh rgâl n’hanh n’hao nău gĭt vât dŏng dak bâh ƀon lan, ntŭk rêh jêng tât ăp ntŭk kan mât uănh n’hanh doanh nghiệp. Nău kan mât uănh rnoh dak aƀaơ geh knơm ta ntrong kan geh dơn rgum âk trong kan. Kanŭng rnôk ƀư tâm ban ăp ntrong kan, he mơ dơi geh dŏng săk rnglăy n’hanh dŏng rnoh dak mpêt nkrem n’hanh săk rnglăy.

Rgâl nău mĭn n’hanh nău dŏng dak an saơ Tây Nguyên lah nău ngăch ndal. N’hanh gay ma dơi geh ăp nău rgâl têh kơt aơ an geh ăp nău rgâl têh, an geh rnoh prăk, rnoh kan tâm di. Bâh trong dŏng mpêt nkrem dak tŏ, dak bât jê̆ tât nău kan tuch tăm ueh mhe, lĕ rngôch an geh rnoh prăk ntuh kơl mô geh jê̆, rlău nău dơi geh bâh âk rnăk ƀon lan n’hanh HTX. Wa Nguyễn Quốc Hùng, tă ƀư Tổng thư ký Hiệp hội ƀon lan kan lŏ mir n’hanh HTX. Wa Nguyễn Quốc Hùng, tă ƀư Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam an lah, hun hao  tuch tăm ueh kloh ta miền Trung- Tây Nguyên an geh nău dŏng prăk tŏng âk gay ma kơl ntrong kan rgâl mhe rnoh mbrô. “Mpôl hên lĕ geh ntrŭnh mbơh săm ƀŭt dŏng kan mât uănh njrăng nău tât ta ntŭk rêh jêng tâm ban kơt nău tât mpeh rnoh dŏng prăk. Ăp ngân hàng lĕ geh mât uănh tât n’hanh geh rnoh prăk kon pă an lor ta trong kan aơ. Yơn lah, aƀaơ hôm nhageh âk nău kŏ văk tât nău kan ueh nđir jêng ăp ntŭk kan an manh prăk hôm nha mô nănh pă an manh. Mpôl hên lĕ rgum lĕ rnoh mbrô gay ma mbơh tơih an ngân hàng ngih dak n’hanh dăn đă chính phủ ơm ƀư lôch nău ntĭm nti kan gay ma mbơh dŏng rnoh prăk ueh”.

Tây Nguyên mô tŏng dak mpeh rnoh âk mih ăp năm. Nău mô tŏng aƀaơ lah du nău mĭn mât uănh lĕ rngôch, ăp nkual kan n’hanh an tâm di lơn đah ntŭk rêh jêng. Mât đăp mpăn rnoh dak mô dơn lah nău kan êng n’gâng kan ndơ ơm geh mô lah tuch tăm, ma lah nău kan gay ma mât đăp mpăn ndơ sông sa, đăp mpăn nău rêh jêng n’hanh pơk luh du trong rgâl mhe trôk nar mih sial ăp nar lơ ma jêr. Yor lah rnôk geh mât tay ăp rnoh dak nar aơ, nkual neh aơ mơ dơi geh mât rnoh hun hao mbro an rơh ba kơi.