Cho ngế kum cheăng xiâm dêi kơ koan xiâm ối tung Khu xiâm tí tăng ‘nâi ple\ng măt tra#n Điện Biên Phủ, pôa Nguyễn Công Dinh cho môi tung iâ ngế kum cheăng, chêh tơku\m tơdroăng kal rêm hâi sap ing mâu tíu cheăng pak^ng măt tra#n vâ tối tơbleăng dêi Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp a khu pơkuâ ngăn ki ai tíu cheăng a Mường Phăng, Điện Biên Phủ.

Pôa hơ’muăn tối: Ing tơdroăng ki tơniăn kơpong Định Hóa, Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp ai mâ a tíu  pơkuâ Thẩm Púa, kơtăn ing Điện Biên Phủ 15 km [ă pơxiâm tối tơbleăng túa pơkâ tơplâ môi tiah hiăng mơnhên hnối môi tuăn [ă mâu khu ki rơkê ple\ng Sinuâ sap ing apoăng cho ’tơplâ re\ng, châ tơleăng thâ’’. Laga, sap ing to lâi hdrối vâ xông pơplâ, Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp tô tuăn [ă tơmiât hên ‘na rơkong hnê tối dêi Pôa Hồ, mê cho ‘’Tâng [lêi nếo plâ’’.

Kong măng hdrối vâ pơplâ, Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp ôh tá koi [ă kơxo má lơ 26/1, pôa tơku\m hôp Đảng ủy Măt tra#n rơtế mâu khu kăn pơkuâ, khu kăn pơkuâ ngăn Đảng lêng [ă mâu khu xiâm pơkuâ. Mơgêi rôh hôp ki sap nah tá ai chói ai dêi rôh hôp mê [ă tơdroăng pơkâ: Vâ rak vế tơniăn túa pơkâ kân má môi cho ‘’plâ kho\m [lêi’’, kal hơ’lêh túa pơkâ kơdê khu xâ sap ing ’tơplâ re\ng, châ tơleăng thâ’’ chiâng túa ‘’tơplâ krá, blong mot kâk’’, tơmiât nhên troăng hơlâ hdrối vâ tơplâ châ [lêi’’.

Pơkâ pơtê rôh xông plâ. Pơkâ tơdroăng ăm mố đo#i tung lâp troăng ton troh a tíu tơku\m, [ă toi kơno\ng lo. Klêi kơ’nâi mê, pôa Nguyễn Công Dinh châ rơkong pơkâ dêi Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp pơtroh hlá kơthô troh Pôa Hồ ‘na hơ’lêh túa pơkâ tơplâ.

Pôa Nguyễn Công Dinh chôu pâ:

‘’Klêi kơ’nâi ai tơdroăng pơkâ ’’tơplâ re\ng, châ tơleăng thâ’’ chiâng túa ‘’tơplâ krá, blong mot kâk’’  Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp ai chêh môi kơtâ hlá kơthô vâ tơbleăng ăm Pôa Hồ [ă Khu xiâm pơkuâ tơdroăng kal kí. Hâi lơ 27/1/1975 á châ krếo trâm tơdrêng Đăi tươ\ng hiăng pơcháu ăm á môi kơtâ hlá kơthô pơchân nhên [ă pơchân á ‘’Êh ai hnoăng djâ kơthô kố rak tơniăn tâi tâng kơpong troh a ko\ng Pôa Hồ [ă pơchân kố cho kơthô ki kal, athế prôk troh a tíu vêh’’.

Hdrối mê, vâ chê troh hâi po rôh tơplâ, hên kơno\ng dêi pin xuân tá hâi châ pơtroh troh a tíu ki hiăng pơkâ. A mâu tíu ki pơkâ pơtroh kơno\ng ôh tá ai klâi, tâng ngăn nhên xâ kô châ ‘nâi [ă hnó tơvêh, pin kô trâm hên tơdroăng ki pơloăng.

Pơkâ hơ’lêh túa pơkâ tơplâ troh tơdroăng ki toi kơno\ng cho môi tơdroăng ki pơloăng mơnúa kân ôh tá ku\n [ă mâu kăn [o#, lêng kơno\ng. Đăi tă Trần Liên, pơkuâ ‘na khu ki séa ngăn dêi Trung đoân kơno\ng 376 tối tiah kố: Toi kơno\ng mot hiăng pá khât la toi kơno\ng lo thăm rế pá tâ nếo. Hlá loăng ki vâ pro ăm khu xâ ôh tá ‘nâi hiăng răng, xâ hiăng ‘nâi tơdroăng mê pe\ng [â ó khât, ivá mơngế toi ôh tá kâi klêi kơ’nâi tơdế troăng xo\n toi kơno\ng mot.

Laga, [ă ivá mơ-eăm dêi mố đo#i toi kơno\ng, a kơxo má hâi lơ 5/2/1954, kơno\ng ki má mơ’nui hiăng châ toi troh a tíu ki tơku\m, hnoăng cheăng toi kơno\ng hiăng klêi tơ-[rê. Mố đo#i kơno\ng hiăng hbrâ rơnáu tơplâ tiô túa pơkâ ‘’hriăn tơmiât nhên troăng hơlâ hdrối vâ plâ châ [lêi’’ ăm rôh mot plâ a kơpong tơku\m tơplâ xiâm Điện Biên Phủ.

Đăi tă Trần Liên tối rơdêi:

‘’Khu lêng toi kơno\ng ki kal má môi cho tât hlối troăng ki to\ng kum răng pháu dêi khu xâ. Péa cho mơdât xâ châ chiân răng kơno\ng, kế kâ ôh tá chiâng mơ’no xếo tơ-[ai pe\ng ing ‘ngêi. Tung mê, khu xâ tâng vâ pơtroh dêi khu lêng ki to\ng kum kô xơpá, ôh tá chiâng xếo. Pin kho\m thế [lêi trâng a tíu ‘măn kơno\ng ki xiâm’’.

Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp hiăng chêh tối tung kơxop hlá mơ-éa dêi tơná: Pơkâ ‘na rôh mot plâ. Pơkâ ăm mố đo#i tung tâi tâng ton tơro\ng vêh troh a tíu ki tơku\m [ă toi kơno\ng. Mê cho pơkâ ki xơpá má môi tung hneăng pôa pơkuâ. Pơkâ mê, châ Pôa Hồ [ă Khu xiâm Đảng tơnêi têa vâ môi tuăn, tối: ’’tơplâ re\ng, châ tơleăng thâ’’ chiâng túa ‘’tơplâ krá, blong mot kâk’’, hriăn tơmiât nhên troăng hơlâ hdrối vâ xông pơplâ cho kal khât.

Pôa Dương Niết, đăi đo#i 263, tiêuh đoân 18, Trung đoân Pơlê kong xiâm tối tiah kố:

‘’Pơkâ dêi Đăi tươ\ng hlê ple\ng tiô túa ki tro má môi. Hdrối vâ plâ pơxiâm ngin châ tơdah xo kơthô pơtroh dêi Navare, lôi tâi tâng kơpong Điện Biên Phủ cho tơdroăng ki pá kân, pơloăng mơnúa kơ Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp ăm mô đo#i mot plâ. Drêng pơloăng mơnúa môi tiah mê pin xuân ôh tá pe\ng hnêa . Troh drêng pin pơxiâm plâ mê ôh tá ‘nâi tiah lâi. Plâ ki apoăng a Him Lam xâ hlo ai kơno\ng ki hiăng pe\ng hdrối mê la ôh tá chiâng mơdât. Pơkâ dêi Đăi tươ\ng drêng ăm toi kơno\ng vâ plâ, mơnhên tối tơbleăng mê, athế toi kơno\ng mot tung dế cho tơdroăng pơkâ tơtro khât ki Pơhlăng ôh tá ‘nâi hdrối. Kơ’nâi mê tươ\ng Pơhlăng mơnhên tối pơkâ dêi đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp cho pơkâ ki rơkê ple\ng păng ‘nâng’’.

Hâi lơ 13/3/1954, klêi kơ’nâi hên hâi khế hbrâ rơnáu, troh rôh pơkâ, mê pin blong plâ a Đông xiâm Pơhlăng a Điện Biên Phủ [ă hên h^n mâu rôh pe\ng kơno\ng a mâu tíu xiâm hơlâ troăng peăng kơnho\ng, ngo Him Lam. 56 hâi măng kơ’nâi mê, rêm to kế ki krâ dêi khu lêng rế hía rế châ po, mâu đông ki ó má môi, rơdêi má môi xuân ôh tá kâi châ hluăn ing ivá plâ môi tiah khía mơhot kân dêi Khu mô đo#i Việt Nam. Pin hiăng châ [lêi trâng tâi tâng, ó má môi sap ing nah tá troh nôkố, mơgêi rôh plâ xâ Pơhlăng klêi kơ’nâi hên hâi pơkâ.

Pôa Nguyễn Công Dinh tối nhên: Pơkâ kố hơ’lêh ăm túa ‘’tơplâ re\ng, châ tơleăng thâ’’ chiâng túa ‘’tơplâ krá, blong mot kâk’’, tơmiât nhên troăng hơlâ hdrối vâ plâ châ [lêi, châ ngăn cho túa tơmiât ki kân vâ po troăng châ mot tung Đông xiâm Pơhlăng a Điện Biên Phủ. Pơkâ mê, châ mơ’no tối tung mâu rôh séa ngăn tơdroăng plâ a mâu đông, tí tăng ‘nâi tơdroăng ki ai khât tiô túa ki rơkê ple\ng [ă tơdroăng ki ‘nâi nhên khât ‘na tuăn hiâm ‘’plâ [lêi’’ dêi Pôa Hồ Chí Minh, kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa pin hneăng apoăng:

‘’Hơ’lêh túa pơkâ tơplâ hiăng nhên. Tâng ôh tá hơ’lêh túa pơkâ tơplâ mê xâ tơku\m chiâng Grup pơkuâ đông chiâng ivá rơdêi khât. Drêng mê nah, tơru\m pơla khu lêng pá vâ plâ, mê athế ai hâi khế hbrâ tơ’nôm. Xua ing tơdroăng pơkâ kố chiâng plâ [lêi trâng Điện Biên Phủ môi túa ki khât ó tiah mê. Kơ’nâi kố nếo hlo kố cho túa pơkâ ki hlê ple\ng khât dêi Đăi tươ\ng. Tâng ôh tá ai túa pơkâ kố mê ôh tá la lâi châ tơleăng Điện Biên Phủ’’.

Păng ‘nâng gá tung pơla 56 hâi măng mơnhên ăm hlo ivá kho\m mơ-eăm hơ’lêh túa pơkâ tơplâ sap ing ‘’tơplâ krá, blong mot kâk’’ chiâng ‘’hriăn tơmiât nhên troăng hơlâ hdrối vâ tơplâ châ [lêi’’ cho môi tơdroăng pơkâ ki hlê ple\ng má môi [ă ai hnoăng cheăng pơkuâ dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng, pơkuâ xiâm cho Đăi tươ\ng Võ Nguyên Giáp.

65 hơnăm hiăng luâ, hên h^n hlá mơ-éa pơrá mơnhên tơdroăng ki hơ’lêh túa pơkâ tơplâ ki rơkê kố a phut má mơ’nui pro ai pơxúa kal kân khât, cho tơdroăng pơkâ djâ troh tơdroăng ki [lêi trâng dêi rôh tơplâ, pơtê tơdroăng ki tơche\ng tơmiât dêi khu xâ Pơhlăng a Việt Nam tối krê [ă Đông Dương tối tơdjuôm. Kố xuân cho tơdroăng ki [lêi trâng dêi rôh tơplâ xâ Mih kơ’nâi mê.

Lại Hoa chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng