VOV4.Sêdang - Mâu hơnăm hdrối mê hía nah, rêm râ Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Nông hiăng ai hên tơdroăng pêi ki ai pơxúa, mơdêk tối tơbleăng mơdêk ki rơkê ple\ng tung rêm ngế, mơdêk mâu kơxo# liăn vâ to\ng kum vâi nâ o  mơnhông mơdêk cheăng kâ, tối tơbleăng hên tơdroăng, hên vâi kơdrâi kong pơlê hiăng ai tơ’nôm mâu kế tơmeăm, liăn ngân vâ tơkâ luâ xơpá krá tơniăn ton, veăng kum mơjiâng rơpo\ng hngêi hơniâp ro.

Mơhnhôk mơjiâng [ă pơtối rak vế tơdroăng cheăng pêi ăm tơ-[rê dêi mâu kâu lak [o# ‘’kum dêi rơpó mơnhông cheăng kâ’’ cho tơdroăng ki vâi kơdrâi cheăm Nhân đạo (tơring Dak Rlâp) kơjo kum dêi rơpó vâ kơdroh kơklêa xăm kơtiê. Malối cho kâu lak [o# ‘’Vâi kơdrâi kum dêi rơpó mơnhông cheăng kâ‘’ thôn 3 ai 21 ngế kâu lak [o#.

Kâu lak [o# hiăng kum hên ngế vâi kơdrâi pêi cheăng vâ kơdroh xahpá ‘na liăn ngân, hdrê, hnê túa pêi cheăng kâ, tê mơdró. Nâ Bùi Thị Kim Nghĩa, ối a thôn 3, cheăm Nhân đạo, ăm ‘nâi:  Hơnăm 2018 lối ha tiu dêi rơpo\ng hngêi nâ trâm pá. Nâ châ kâu lak [o# ‘’kum dêi rơpó mơnhông cheăng kâ’’ ăm mung 21 rơtuh liăn ôh tá xo tơkâ vâ rôe 1 to ro [ă 50 to hdrê í vâ păn. Mơhé kơxo# liăn kơjo kum ôh tá ‘nhó hên la hiăng kum nâ Nghĩa kơdroh iâ xahpá a ngiâ vâ pơtối pêi cheăng.

‘’Nâ o vâi kơdrâi xuân tơmâng khât hên troh kơ á, kum á vâ châ păn tơ’nôm mơnăn, mơnhông tơ’nôm tung cheăng kâ. Mot tung kâu lak [o# á hlo vâi nâ o môi tuăn dêi rơpó mê á hiăng tâ hơniâp ro iâ’’.

Jâ Nguyễn Thị Thanh - Kăn hnê ngăn vâi kơdrâi cheăm Nhân Đạo, tơring Dak Rlâp, ăm ‘nâi, vâ tơdroăng kum vâi nâ o ki khât gá [ă hlối tơ-[rê, mâu thôn, pơlê hiăng hbrâ séa ngăn, klâ ngăn tiô kơ rơpo\ng kơtiê xua vâi kơdrâi pro xiâm, vâ ‘nâi xiâm ki lâi khoh hrâ mơnguâ kơklêa… Ing mê,  Khu vâi kơdrâi vâ kum vâi nâ o hên tơdroăng, môi tiah: ăm mung liăn ôh tá tơvêh rơkâ, kơjo kum hdrê loăng plâi, hdrê mơnăn păn, hnê túa pêi chiâk deăng, tê mơdró ki tro ‘ló … vâ rơtế [ă dêi rơpó mơnhông cheăng kâ tơ-[rê, re\ng hluăn ing kơtiê.

‘’Ngin lăm troh a thôn pơlê hnê tối ăm mâu vâi kơdrâi tung khu ‘nâi [ă rak vế pêi pro tro tiô luât, xuân môi tiah mâu tơdroăng cheăng dêi khu vâi kơdrâi tơbleăng pêi ki klâi, tối ăm ‘nâi ki pơxúa ki klâi ăm vâ nâ o [ă séa ngăn vâi nâ o ki lâi kal vâ ’na kih thuât, pêt loăng plâi, păn mơnăn’’.

Vâ kum vâi nâ o hluăn hrâ mơnguâ kơtiê, Khu ngăn vâi kơdrâi rêm râ a Dak Nông tơru\m [ă mâu kơvâ cheăng khu râ po mâu lâm hnê kih thuât cheăng xúa kơmăi kơmok, hnê kuăn pơlê ple\ng tung mơdró kâ… Mâu tơring cheăm pơlê xuân kơhnâ mơhnhôk mâu vâi kơdrâi tung khu hơ’leh hdrê loăng pêt, mơnăn păn, xúa kơmăi kơmok tung pêi cheăng tiô troăng hơlâ tơniăn vâ mơdêk ki tơ-[rê, kơdroh kơxo# liăn ‘no rôe tơmeăm pêt, păn.

{ă tơdroăng tơmiât hơ’leh nếo tung mơnhông cheăng kâ, nâ Nguyễn Thị Thúy, ối a cheăm Dak Nia, pơlê kong krâm Gia Nghiã hiăng khên mung 200 rơtuh liăn ‘no pro hngêi hlâm, xúa túa pêi cheăng pêt reăng rô sa tiô troăng hơlâ xúa kơmăi ki dâi le\m  pêt a tơnêi 2000². Xúa túa pêi pro mê rêm hơnăm ăm rơpo\ng hngêi châ xo tơ’mot lối 100 rơtuh liăn.

Nôkố nâ Thúy dế hnê túa pêi cheăng ki mê ăm hên mâu vâi nâ o tung khu rơtế mơnhông cheăng kâ mơdêk pêi lo hên kơxo# liăn, hơ’leh tơdroăng rêh ối.

‘’Xuân dế mơhnhôk vâi nâ o rơtế pêi, pin pêi hdrối akố vâi nâ o xuân lăm pôu. Pak^ng mê, xuân tăng vâi nâ o pêi la mơhá ăm vâi liăn mê vâi nâ o xuân hlê. A xuân hnê khât tiô tơná hlê liăn oh tá ai hên, xuân púi vâ rêm râ veăng kơjo kum [ă pro tơ’lêi hlâu ăm vâi nâ o châ mung liăn vâ vâi nâ o khên tơnôu po tơdâ túa pêi cheăng ki tơ-[rê’’.

Tiô Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Nông, troh nôkố lâp tung kong pơlê hiăng ai lối 19 rơpâu ngế vâi kơdrâi tung khu châ mung liăn [ă kơxo# liăn che\n vâ chê 808 rơtal liăn; kơjo kum vâ chê 1 rơpâu 500 ngế vâi nâ o pơtối châ mung liăn ‘măn kơd^ng kum vâi kơdrâi châ mơnhông cheăng kâ [ă rơlối che\n lối 35 rơtal liăn...

tơdrêng amê rơpâu ngế vâi kơdrâi kơtiê ối châ kơjo kum [ă tơdroăng ăm mung liăn ôh tá tơvêh rơkâ, kơjo kum hdrê pêt, hdrê păn, kum hâi pêi cheăng, tơmeăm pêi vâ mơnhông cheăng kâ. Kơnôm ing tơdroăng mơ-eăm mê, hên vâi nâ o hiăng mơ-eăm hluăn kơtiê krá ton, châ tơmiât troh tơdroăng mơjiâng on veăng rơpo\ng hngêi rêh ối hơniâp le\m rơkê ple\ng.

Mâu tơdroăng cheăng pêi pơxúa khât dêi Khu vâi kơdrâi rêm ra a Dak Nông hiăng pro hơ’leh mâu tơdroăng tơmiât, túa pêi, [ă pơtối rak vế ki hriăn ple\ng dêi khu vâi kơdrâi tung pêi chiâk deăng, tê mơdró kâ, kum hên vâi kơdrâi tung khu châ hluăn kơtiê, mơ-eăm mơnhông pro kro mơdro\ng tơxâng [ă ivá tơná, veăng mơnhông tơdroăng kơdroh kơklêa xăm kơtiê [ă mơjiâng thôn pơlê nếo.

Hoàng Qui chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng