44 hơnăm hiăng luâ la um méa pơlê tung mâu hâi tro xâ plâ, pe#ng pháu dêi mâu lêng ngu\i xuân ối chôu pâ tung tuăn ngôa hên ngế kuăn pơlê Ea Mdroh. Ối a hngêi trá xo\n, pôa Y Dơng Niê Kdăm, ối a pơlê Ea Mdroh tơmiât, hâi ki xâ chôu pơlê, pôa dế ối ku\n, nếo 10 hơnăm. Dế mê nah, mâu rơtăm lăm pro kăch măng, tung pơlê bú ối to mâu hiăng krâ [ă vâi ‘ne\ng. Xâ ‘nâi tung pơlê Ea Mdroh păn che\m mơ’drêh kăch măng mê vâi hêng hôu, chiâng chôu pơlê.

Vâi pro ăm kuăn pơlê chiâng tíu ki tơplâ. Ôh tá kâi chiu pôu pá, kuăn pơlê Ea Mdroh kơtâu mot tung kong rêh ối. Pôa Y Dơng Niê Kdăm ăm ‘nâi, klêi tro xâ chôu tâi pơlê, pơlê Ea Mdroh vâi chiêng pơxá pơlê Chếo on:

‘’Hdrối nah, pơlê Ea Mdroh cho pơlê kăch măng, kơtôa mâu kăn [o# kăch măng tung pơlê. Drêng xâ ‘nâi tung pơlê ai kơtôa kăn [o# kăch măng mê xâ hiăng chôu chếo tâi pơlê Ea Mdroh, to lâi to chêng, vó, hên mâu tơmeăm xuâ tro xâ chôu pơtâi chiâng pló. Ing mê khoh chiâng dó inâi [uôn ’’Cháy ‘’, pin tối pơlê ‘’Chếo’’.

Ngăn pơlê Ea Mdroh hâi kố hiăng hơ’lêh le\m

Klêi hâi lơ 30/4/1975, tơnêi têa tơru\m môi, vâi krâ nho\ng o Ea Mdroh lăm rêh ối a pơlê ton, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo a pơlê ki hiăng chiâng pló. Rôh apoăng, tâi pơlê bú ai lối 30 toăng hngêi pro [ă hlá xá, mơ’nât phêa hiăng tơ’nhiê, tơdroăng rêh ối kơtiê xahpá. Hơnăm 1994, mố đo#i Dak Lak rơtế [ă mâu kăn troh mơjiâng 66 toăng hngêi xo\n ăm kuăn pơlê.  

Mâu tơdroăng hnê pêi chiâk deăng xua tơring, cheăm tơku\m po kum kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo chôa lâng xúa khoa hok kih thuât – ko\ng nge# tung pêi chiâk deăng, hơ’lêh tơnêi pêt prá alâi loăng plâi ki tê kơnâ liăn môi tiah kơphế, plâi hôt, tiu. Pơlê Ea Mdroh nôkố hiăng ai 259 rơpo\ng hngêi [ă vâ chê 1.500 pơ’leăng mâ mơngế, ki hên cho kuăn ngo rêh ối akố. Kăn pơlê Ea Mdroh pôa Y Kang Niê Kdăm, ăm ‘nâi, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng hơ’lêh, ai on tơhrik, ai hngêi trung nầm non, ai têa krúa. Tâi tâng xuân kơnôm ai kăch măng:

‘’Tâng vâ pơchông [ă mâu hơnăm hdrối nah tơdroăng rêh ối dêi pơlê hiăng hơ’lêh hên, kơnôm ing tơdroăng to\ng kum, ‘no liăn cheăng dêi tơnêi têa, on tơhrik, troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng hiăng ai tu\m tâi tâng. Vâi krâ nho\ng o tung pơlê xuân ‘nâi pơtối rak vế troăng hơlâ kăch măng, môi tuăn tơkâ luâ xahpá pá mơ-eăm tơdroăng rêh ối. Nôkố tơdroăng rêh ối hiăng hơ’lêh’’.

Tơdroăng hơniâp ro dêi hok tro pơlê Ea Mdroh

Tơdroăng mơnhông mơdêk, kuăn pơlê Ea Mdroh mơhnhôk kuăn cháu troh a hngêi trung hriâm. Nôkố tâi tâng vâi ‘ne\ng tung pơlê ki hiăng tro hơnăm xuân châ lăm hriâm, kơxo# vâi o hriâm râ má 3 [ă hriâm troh đăi hok, kao đăng rế hên. Kuăn pơlê xuân tơmâng troh tơdroăng rak vế ki khôi túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo.

Tơdrêng [ă tơdroăng ‘mâi rơnêu pro, rak vế hngêi trá xo\n ton nah dêi kuăn ngo, vâi krâ nho\ng o ối tăng rôe mâu tơnâng chêng, mâu vó xiâm [ă pơtối rak vế tơdroăng cheăng ton nah ki le\m tro. Pak^ng mâu drôu xiâm, ngoh Y Năp, tối púi vâ djâ ki xú le\m drôu xiâm Ea Mdroh kơneăng troh hơngế, troh lâp lu mâu pơlê. Nôkố rêm khế ngoh tê châ 30 xiâm drôu inâi Ea Mdroh. Ngoh dế tơmiât vâ po rơdâ tơdroăng pế drôu xiâm [ă tăng tơ’nôm tíu tê drôu.

‘’Tơdroăng ki tô tuăn má môi dêi tơná pêi tơdroăng ki klâi ‘lo vâ tơdroăng vêa vong dêi pơlê kô châ troh hơngế tâ. Tung mê ai chêng, ai vó, hngêi trá xo\n, drôu xiâm mê a tơmiât troh drôu xiâm. Drôu xiâm tung ‘’[uôn Cháy’’ kô xăng ngeăm le\m, a tơmiât ti lâi pin ai chôu toh vâ trâm hên ngế pế drôu xăng le\m môi tiah mê, ti lâi pin ôh tá chiâng  pế vâ pơtối mơnhông mơdêk cheăng kâ dêi rơpo\ng hngêi. Vâ djâ ki xăng le\m dêi drôu xiâm ‘’[uôn Cháy’’ troh hơngế tâ vâ rêm ngế ‘nâi pơlê ôh tá xê to pơlê kăch măng mê ối cho pơlê rơkê pế drôu xiâm xăng le\m’’.

Y Năp, mơngế pơlê Ea Mdroh pế drôu xiâm

Pôa Trần Viết Lai, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Ea Mdroh ăm ‘nâi, troăng hơlâ dêi cheăm tung la ngiâ kô ah kố mơjiâng pơlê ôm hyôu. Cheăm pơkâ mơ-eăm troh mơ’nui hơnăm 2020 kô kum Ea Mdroh ôh tá ai xếo rơpo\ng kơtiê. Pak^ng mê kô pơtối ‘no liăn mơjing tơmeăm khoăng, hngêi trăng, hnê kuăn pơlê mơdêk ki hlê ple\ng tung rak vế khôi túa, vêa vong dêi kuăn ngo:

‘’Troăng hơlâ dêi kong pơlê [ă tơring mê cho mơjiâng pơlê Ea Mdroh chiâng pơlê ôm hyô kuăn pơlê. Đảng uỷ [ă mâu kăn cheăm hiăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê mơdêk ki hlê ple\ng. Ki hdrối cho hlê ple\ng ‘na thôn pơlê nếo, klêi mê, ‘na mơjiâng khôi túa, vêa vong ki le\m tro a pơlê kuăn ngo. Pơla hdrối kố nah cheăm hiăng tối ăm tơring ‘no liăn pro troăng prôk, ‘no liăn mơjiâng pro tíu pêi cheăm dêi pơlê [ă malối cho ‘na mơgrúa hyôh kong prâi. Tơdroăng cheăng kâ thế xut tah hrâ mơnguâ, rơpo\ng kơtiê sap ing nôkố ta troh hơnăm 2020’’.

Mơngế Rơđế a pơlê Ea Mdroh hâi kố dế pơtối rak vế pêi pro tơdroăng cheăng kăch măng, tơru\m ivá môi hiâm mơno rơtế [ă tơnêi têa mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla, ăm tơdroăng rêh ối rế phâi tơtô, hơniâp ro.

Nam Trang chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng