Ngế ki tro tơdroăng châi kố cho Y Ớk Niê (42 hơnăm) a cheăm Krông Ƀúk, kong pơlê Dak Lak châi rơtế hiăng lối 3 hơnăm kố la tá hâi lăm khăm. Tung môi rôh toi klŏng tôh kơphế, ngoh tâ châi a kơpong kơnếo. Ngoh Y Ơk pơtê ƀă tơngah kô lĕm la ki châi rế hía rế châi ó, tơdjâk troh a chêng, prôk lăm ôh tá chiâng. Ngoh lăm khăm a Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh. Akố klêi kơ’nâi, xup X-Quang, MRI, ƀok thái pơkeăng tối ngoh tro xĭng khăng tơkóu kơxêng rŏng, kơnếo  hiăng râ, ôh tá chiâng pơlât ƀă túa ki ôu pơkeăng tê kơtê mê athế pâ. Ngoh Y Ớk Niê tối:

“Hdrối nah, á châi kơnếo, dâng 1 khế mê ôh tá tâ châi xếo klêi mê nếo châi troh a chêng, kơbrĕn ôh tá chiâng prôk. Roê pơkeăng ki vâi tê tung pơlê ôu, chía iâ troh 1,2 hâi mê gá vêh châi nếo. Châi 3 khế mê nếo lăm a hngêi pơkeăng vâ khăm”.

Tiô Ƀok thái pơkeăng chuyên khoa II Văn Hữu Khánh, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh (Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh), kong pơlê Dak Lak tối krê, kơpong Tây Nguyên hdrối nah tối tơdjuôm, mâu ngế tro châi thoát vị đĩa đệm kơxái hveăn a kơnếo gá chía hên, xiâm kối cho xua pêi cheăng hngăm, hmâ ting tông, xoi tơmeăm hngăm malối cho tung rơnó lăm krí xo tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, tôh kơphế, tiu ƀă hên ki ê. Ki bô bối dêi mâu ngế ki châi kố cho ôh tá vâ rĕng lăm khăm drêng tâ châi kơnếo, bu drêng châi hiăng râ ah, châi ó, ôh tá kâi prôk lăm mê nếo troh a hngêi pơkeăng. Tơdroăng kố pro ăm kơxêng rŏng, đĩa đệm tro tơdjâk kân, tơdroăng pơlât chiâng rế pá tâ, hên ngế athế pâ, hâi khế lĕm gá ton. Ƀok thái pơkeăng Văn Hữu Khánh ăm ‘nâi:

“Túa châi xĭng khăng tơkóu kơxêng a rơnŏng ƀă a kơnếo hmâ trâm hên a mâu ngế sap ing 35 hơnăm tơngi klêng. Hmâ trâm hên khât cho a mâu ngế ki pêi cheăng hngăm. Tung pơla ‘mêi kơxêng rŏng trâm klêi kơ’nâi pêi cheăng hngăm pro tíu ki xĭng khăng ôh tá chiâng tơyiăn, ing mê chiâng xĭng khăng tơkóu kơxêng rŏng. Xiâm kối hmâ trâm má môi cho xua hơnăm hiăng krâ ƀă pêi cheăng hngăm”.

Kơxêng rŏng châ chiâng sap ing mâu kóu kơxêng pơtăng dêi rơpó. Kố cho môi tung mâu tíu ki kal má môi vâ pro ăm mâu túa ki uăn pât dêi châ, prôk lăm, xông tâng, ‘nân a’nâi ƀă hên ki ê tơniăn tro xua tơ’lêi hlâu. Pakĭng mê, gá ối ai tơdroăng ki rak vế tơngá tung kơxêng rŏng, môi to tơxêng kơxái hveăn tơdjêp troh a ngoâ ƀă mâu tíu ki u ối tung châ. Kơxêng rŏng ai 7 to tơkóu a rơnŏng, 12 to tơkóu a nuih, 5 to tơkóu a kơnếo. Mâu tơkóu châ krâ mâu đĩa đệm, vâ rak vế kơxêng tung mâu tơdroăng ki prôk lăm rêm hâi. Thoát vị đĩa đệm cho drêng têa ki kơƀêl dêi xĭng khăng tơkóu kơxêng châ lo ing tíu hmâ ai, krêa a mâu kơxái hveăn, pro chiâng châi, kơbrĕn, tơdjâk troh prôk lăm, xông tâng, ối ‘nân, tâng châi ó kô pro kơxái hveăn chiâng châi a plâu ƀă a pui chêng, ah chiâng chó.

Tơdroăng ki ăm ‘nâi hmâ trâm dêi xĭng khăng tơkóu kơxêng rŏng gá rĕng ‘nâi môi tiah: Châi kơnếo, châi râ drêng prôk lăm, pêi cheăng; Ôh tá chiâng tu, drêng koi a xoăng ôh tá chiâng vâ pơhlêh dêi châ. Râ tâ gá kô châi tơdjâk troh a kơtê, plâu, pui, kơbrĕn, môi tiah ai trum pâk a chêng; rơlâi hveăn, ôh tá kâi prôk lăm. Ai mâu ngế ki ‘nâ ối pá kâi drêng lăm nŭm, athế lăm pơlât tơdrêng. Ki rơhêng vâ tối cho mâu tơdroăng ki mơhno ăm ‘nâi kố gá hmâ nhôm ƀă tơdroăng ki châi kơnếo ki hmâ mê hên ngế ôh tá vâ hmâng ôh tá lăm khăm.

Nôkố ai hên túa pơlât xĭng khăng tơkóu kơxêng rŏng. Ngăn tung kơlo ki châi mê ƀok thái pơkeăng chuyên khoa kô rah xo túa pơlât phá dêi pó.

Tiô ƀok thái pơkeăng chuyên khoa kơbong pơlât đi đo cho tíu ki krá tơniăn ƀă iâ ‘no hrê liăn ngân khât: Tung pêi cheăng rêm hâi pôi tá ting tông, pin, xoi tơmeăm ki hngăm. Drêng kal pêi cheăng athế rak tro túa xông tâng, ‘nân a ‘nâi, ăm dêi châ ƀă bu xúa ivá a kŏng, chêng vâ têk, pôi tá xúa túa ki tơdjâk troh a kơnếo, kơtê; athế pro rơtế ăm tơdrăng; drêng tâ châi mê athế pơtê, pôi tá mơ-eăm pêi lôí râ. Pakĭng mê, vâ rak vế kơxêng hveăn kơnếo rêm ngế kal ôu kâ, prôk lăm tơtro, kâ mâu kế kâ ki ai calci, vitamin D rêm hneăng; pôi tá ăm châ lối piê; drêng tâ châi rơtế rế hên athế lăm khăm, pôi tá roê xêh pơkeăng ôu ăm kơdroh iâ ki châi.

Xĭng khăng tơkóu kơxêng kĭng kơnếo a rơtếo cho tơdroăng châi ki rế hlo hên ngế tro, ôh ti xê to a mâu hiăng kân mê ối tá mâu ngế ối nếo dế tro hơnăm pêi cheăng. Tiô Ƀok thái pơkeăng CKII Văn Hữu Khánh. Ngế pơkuâ khoa ngoại Thần kinh, Hngêi pơkeăng kân Thiện Hạnh (kong pơlê Dak Lak) tối nhên ‘na ki tơ’lêi, troăng pơlât ƀă hbrâ mơdât xĭng khăng tơkóu kơxêng a kĭng rơtếo kơxêng rŏng troh rơnŏng tiô rôh kơ-êng a kơ’nâi tiah kố:

-Ƀok thái pơkeăng ăm ‘nâi ‘na mâu tơdroăng ki apoăng dêi xĭng khăng kóu kơxêng rơnŏng ƀă kơnếo, rŏng vâ kuăn pơlê rĕng ‘nâi pơreăng kố ƀă rĕng lăm khám hôm chiâng há?

Ƀok thái pơkeăng CKII Văn Hữu Khánh: Xiâm kối ăm ‘nâi ƀă tơdroăng châi xĭng khăng tơkóu kơxêng. Klêi châi, ngế ki châi kô tâ châi ‘nâ hía tâ môi tiah kơbrĕn xua mâu rêi troăng veăn kŭn ing trâ ki xĭng khăng kóu kơxêng pro ăm ngế ki châi pơtih châi kơxêng rơnŏng mê kô châi troh rŏng, kơxah, kung kui, péa pâ kŏng, mâu hơ’ngrăng kŏng. Ƀă kơpong kơnếo mê châi a kơpong kơnếo, klêi mê kô lân troh kơpong kơtêi (môi lơ péa pâ), klêi mê châi lân tê troh a chêng pro pá tung prôk lăm, rêh ối trâm xơpá. Ai hên drêng hiăng râ ah kô pro hơ’nêh kŏng chêng chiâng hŏn. Ƀă môi péa ngế ki ‘nâ xĭng khăng kóu kơxêng rơnŏng kô pro ai tơdroăng châi tung tơngá kơxêng, tơkéa vâ tối drêng gá hdrâ dêi rơpó mâu troăng veăn ku kŭn lơ kơpong xiâm dêi tơngá kơxêng pro ăm tơngá mê chiâng châi, ah chiâng pro kơdrâ pin tâ a mâu veăn kơxêng, rế châi péa pâ kŏng, lơ châi tá chêng, thăm nếo pro chiâng ‘nâi tung pơla hơ’nêh kéa.

Ƀă kơpong kơnếo rŏng xuân ai 1 tơdroăng mê cho xiâm ki pro châi a mâu kơxái lui kơxêng tĭng. Kố cho xiâm ki pơxá cho tung khu ki thế pâ tơdrêng tâng lơ châi xĭng khăng tơkóu kơxêng. Ngế ki mê klêi pêi cheăng lơ xua tơklâm rơxế pro ăm kơpong kơnếo tro tơdjâk ah chiâng xĭng khăng kóu kơxêng pơchêh, veăn hdrâ kơxêng ki râ xua kơpong kơxêng tĭng. Ngế ki châi kơdrâ tâ khăng kơbrĕn, rơlâi péa pâ chêng ƀă ôh tá chiâng hêng nŭm. Hnê tối mâu tơdroăng mê kal thế pơlât tơdrêng vâ tah ki troăng veăn tro hdrâ dêi pó hdrối 24 chôu, vâ tăng veh lĕm nếo. Ối 24 chôu, tâng hrá ki tơngah vêh lĕm kô  kơdroh.

-Nôkố ai mâu tơdroăng pơlât ki lâi ƀă mơngế xĭng khăng tơkóu kơxêng, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng CKII Văn Hữu Khánh: Ai hên tơdroăng pơlât, ngế ki châi pôi tô tuăn ‘na rah tơdroăng pơlât. Tơdroăng ngin hnê tâng ngế ki châi xĭng khăng tơkóu kơxêng thế lăm a hngêi pơkeăng khăm, ki hdrối cho khăm rah ngăn apoăng vâ ‘nâi hôm cho tơdroăng châi ki mê. Pơtih Xup X-quang ngăn kơxêng rŏng, klêi mê mâu ngế rơkê kô tơbleăng tơdroăng xét nghiệm ki kal môi tiah thế xup MRI vâ ‘nâi nhên. Klêi xup tâng hiăng ‘nâi nhên kô tối ăm ‘nâi túa pơlât.

Tung rơxông rêh ối mơngế ngế ki lâi xuân hiăng ai châi kơnếo, la ôh tá xê drêng lâi xuân châi, xuân ôh ti xê to xua ing xĭng khăng kóu kơxêng mê ối hên xiâm tơdroăng châi ki ê. Tâng xĭng kóu kơxêng mê pơlât nội khoa ăm ôu pơkeăng, ƀă tơdroăng pơlât prôk kô kơdroh 80% ngế. Bú dâng 20% ngế kal thê mơhno ‘na ngoại khoa. Ƀă dâng 20% ngế ki mê nôkố ƀă kŏng ngê̆ khoa hok rế chía iâ hiăng kum hên ăm tơdroăng rah xo túa pơlât ăm mơngế ki châi pâ troh tơdroăng pơlât ƀă nôkố pâ nội soi. Nôkố ai 2 túa pâ pơlât nội soi 1 cổng lơ 2 cổng, ki hlâu gá troăng mot pâ, troăng pâ kŭn tê, ví tro rong tung mô ƀă mâu kơ koan ki achê, kum ăm ngế ki pâ rĕng prêi lĕm tâ, tơvêh tơdroăng rêh ối môi tiah ton ăm ngế ki châi rĕng tâ.

-Ƀă tơdroăng pơlât pơtối rak, mâu tơdroăng pơlât ki lâi châ xêt, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng CKII Văn Hữu Khánh: Pơlât rak vế, tiô a rêm ngế kuăn pơlê thế ‘nâi, kố cho túa pơlât ôh tá tơ’mot. Ki hdrối, drêng châi, khăng kơbrĕn, mê cho rôh ki tối ăm ‘nâi ki hiăng râ tơdroăng châi tung châ ƀă kal thế pơtê. Mê drêng vâi krâ nhŏng o pin pêi cheăng, tâng pêi cheăng tâ hngăm, châi rơtế lơ tâ kơbrĕn ngin hnê ki apoăng thế pơtê, ví ối túa ki châi. Klêi mê lăm pôu a hngêi pơkeăng pơlât ‘na tơdroăng châi ki mê vâ khăm, pơlât. Drêng hiăng hlo, kô pro xét nghiệm, xup X-quang, MRI ƀă khăm ngăn trâu tâ vâ ‘nâi mâu tơdroăng châi ki ê mâu ƀok thái pơkeăng kô ăm ‘nâi pin thế ôu pơkeăng klâi. Pơtih môi ngế ki châi xĭng khăg tơkóu kơxêng hlối ôh tá krá kơxêng pakĭng pơlât xĭng khăng tơkóu kơxêng mê ối kal ôu mâu pơkeăng kơjo ăm lĕm krá kơxêng. Pakĭng mâu pơkeăng pơlât: ăm ối pơtê, châm cứu, pơtâp prôk. Xúa sóng siêu âm vâ kum ăm mâu hơ’nêh a kơpong ki tro châi kơdroh êi ƀă vêh lĕm tơdâng nếo. Hnê tơ’nôm, kô chiâng pơ’lêh túa pơtâp ivá. Pơtih tâng ‘nâi tơná châi kơnếo xua pơtâp ivá ki rơdêi môi tiah kơtú ƀa long mê thế pơ’lêh pơtâp ivá ki ê nếo tơtro ƀă ivá tơná tâ vâ ví pro châi ó troăng xiâm kơxêng kân, pro ăm tơdroăng châi mê rế châi ó tâ nếo.

-Ƀok thái pơkeăng ai hnê tối ti lâi vâ kum kuăn pơlê hbrâ ví ki tơ’lêi pro châi síng khăm tơkóu kơxêng?

Ƀok thái pơkeăng CKII Văn Hữu Khánh: Kơxêng rŏng cho xiâm kơxêng ki vâ têk tâi tâng tung châ, ing rơnŏng ƀă troh a kơnếo. Tơdroăng ki châi xĭng kóu kơxêng a rơnŏng ƀă a kơnếo ai hên tâ. Tơdroăng mê vâ tối châ pin tro pêi cheăng hngăm luâ ivá. Ƀă tơdroăng hnê pin pêi cheăng thế ai kring vế vâ kơ droh ki hngăm hngo a kơnếo, pôi ăm rĕng châi xĭng khăng tơkóu kơxêng. Pakĭng mê, rah xo troăng pêi cheăng tơdjêp ƀă tơdroăng pêi pro tơtro, pơtih: Tơdroăng tiê kơmăi hên pôi têk xoi kế hngăm, pêi iâ tê. Ƀă mơ‘nui tâng hiăng châi kơnếo lơ châi rơnŏng thế rĕng lăm khăm vâ rĕng châ ’nâi ƀok thái pơkeăng ai túa hnê rak vế môi tiah ai kơxái  kêp péa pâ kơxêng rŏng vâ ví tơdroăng châi lơ rế ó tâ teăng pơlât nội khoa lơ pâ.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!

Vâ hmâng ƀai 13 pó po ngăn akố:

https://vov4.vov.vn/xodang/iva-suc-khoe/um-a-tou-kai-modat-tang-reng-nai-polat-krau-khat-516341.vov4