Tiô riân ngăn dêi Khu hriăn cheăng khoa hok ‘na troăng klêa dêi Việt Nam, a tơnêi têa pin ai troh 26% pơ'leăng mâ mơngế tro pơreăng êi rơtốu tung kơxêng môh, tơ'lêi tro pơreăng a vâi kơnốu tâk 4 hdroh vâi kơdrâi. Ki rơhêng vâ tối kuăn pơlê hmâ tơngôu ƀă pơreăng kố ƀă pơtê pơlât tơdế … Mâu ngế ki rơkê 'na pơkeăng tối pơchân, pơreăng êi tơlêa tung pơtok nong xua tơ'lêi vêh tro nếo, tơ'lêi ôh tá xâu kơ pơkeăng xuân rơ-iô, malối mâu tơdroăng ki rơ-iô cho lo mơheăm tung pơtok nong, malối cho tơ'lêi chiâng ŭm tung pơtok nong. Xua mê, pôi tá tơngôu mê kal thế pơlât prêi.

A Khoa Nội tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, tơdroăng dêi mâu ngế ki dế pơlât êi tơlêa tung pơtok nong ăm hlo kố ôh tá xê cho tơdroăng châi ki kâi vâ pơlât prêi. Ai ngế xua hmâ ôu drôu ƀiê̆r ton hơnăm, ai ngế ki 'nâ hiăng châi ton hơnăm la tá hâi pơlât prêi, troh drêng hiăng râ nếo mot pơlât.

Pôa Bùi Văn Lênh (48 hơnăm) ối a cheăm Krông Bông, kong pơlê Dak Lak hmâ ôu hên drôu hiăng hên hơnăm kố. Pơla achê kố, pôa pơxiâm tâ ôh tá vâ kâ, mơdêi klêa pá vâ lăm pơyâng. Mâu tơdroăng ki châi mê hiăng ton vâ chê tơdế hơnăm la pôa tối tiah kố, kố cho tơdroăng châi ki hmâ châi mê ôh tá vâ lăm khăm tơdrêng. La drêng troh a hngêi pơkeăng, klêi kơ'nâi séa ngăn ƀă pro mâu tơdroăng khăm ngăn pro pôa kơdrâ 'nâng xua ivá dêi tơná hiăng tro rong râ ó. Pôa Lênh ăm 'nâi:

“Tung môi hâi á ôu dâng 1 lit drôu. Á lăm khăm mê ƀok thái pơkeăng tối cho kliâm hiăng kân, ôh tá ăm vêh a hngêi mê thế mot pơlât a hngêi pơkeăng tơdrêng hlối. Drêng nội soi ối tro tơdjâk troh pơtok nong ƀă êi pơtok nong. Xiâm kối cho xua ôu hên drôu la ôh tá kâ ôu tŭm hmê kơchâi mê chiâng ai tơdroăng châ tiah kố. Klêi pơlât á xuân hlo chía tâ iâ há. Ƀok thái pơkeăng pơchân vêh a hngêi thế ôu drôu iâ tê drôu ƀiêr”.

Ƀă jâ Nguyễn Thị Lan (71 hơnăm) ối a cheăm Čư̆ Pal, kong pơlê Dak Lak ai tơdroăng châi êi pơtok nong hiăng 20 hơnăm kố. Tơ'nôm amê, jâ Lan ối ai tơdroăng châi ‘na plâi nuih (hở van tim 3 lá) tơ'nôm ƀă kơtêi kơtâu têi, ivá ôh tá mo lĕm, tung pơla mâu tơdroăng ki châi a pơtok nong ton, vêh châi đi đo. Rêm hdroh châi pơtok nong jâ Lan hmâ rôe xêh pơkeăng ôu ôh tá lăm khăm vâ pơlât ăm prêi lĕm. Nếo achê kố, jâ kơdrâ lo hêa lo mơheăm. On veăng jâ rĕng djâ jâ lăm troh a hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên pơlât. Klêi khăm, mâu ƀok thái pơkeăng mơnhên jâ tro êi pơtok nong ki râ, hlối lo mơheăm tung pơtok nong ƀă thế mot pơlât tung hngêi pơkeăng. Jâ Nguyễn Thị Lan tối:

“Rôh apoăng á châi klêa a kơpong pơtok nong, klêi kơ'nâi mê châi rơlâi rơlo pro á tơbrêi tơbrêh, ôh tá hlo ki klâi xếo. Kuăn á hlo tiah mê djâ lăm khăm séa ngăn mê tối tro pơreăng troăng klêa klêi mê ăm vêh. Vêh a hngêi klêi kơ'nâi hum, hơ'lêh hmân ếo vâ lăm xếo mê kŏng chêng á ôh tá 'nâi ki klâi xếo ƀă kơtêi kơtâu têi, rơpŏng hngêi lăm troh tŏng kum mê á lo hêa lo hên mơheăm. Hngêi rĕng djâ á mot tung hngêi pơkeăng pơlât. Nôkố tơdroăng châi klêa hiăng chía iâ, laga lăm pơyâng xuân ối prăng. Á xuân ối kâ ôu tiah hmâ la drêng 'nâ châi klêa, ôh tá lŏn kâ kế”.

Tâng tơdroăng dêi pôa Bùi Văn Lênh cho ƀai hriâm 'na tơdroăng ki ôh tá vâ hmâng mâu tơdroăng ki apoăng mê tơdroăng dêi jâ Nguyễn Thị Lan cho môi tơdroăng ki vâ mơhno tối nhên 'na tơdroăng ki rơ-iô dêi pơreăng châi pơtok nong. Péa ngế ki châi tamo ƀă mâu tơdroăng ki phá tơ-ê dêi rơpó la rơtế ăm hlo môi tơdroăng ki tơdjuôm: êi tơlêa tung pơtok nong tâng ôh tá vâ rĕng tơmâng, pơlât ôh tá tro lơ pro ton khế hơnăm kô pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê. Mâu ƀok thái pơkeăng chuyên khoa ăm 'nâi tơdroăng châi kố kô chiâng pơlât tơniăn tâng rĕng châ 'nâi ƀă rĕng pơlât tro tơdroăng. La tâng pơreăng êi rơtốu krôk ton, ôh tá pơlât prêi lơ pơlât ôh tá tro tơdroăng mê kô tơdjâk troh tơdroăng rêh ối, thăm nếo kô pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê môi tiah lo mơheăm a rơtốu krôk, tơlêa a rơtốu krôk, thăm nếo chiâng ŭm pơtok nong. Ki khât gá, ki hên mâu ngế ki châi bu tăng troh ƀok thái pơkeăng drêng mâu tơdroăng ki châi mê hiăng tơdjâk ó troh tơdroăng rêh ối, lơ drêng hiăng hlo ai tơdroăng châi ki rơ-iô. Malối, ƀă mâu ngế hơnăm hiăng krâ, mâu ngế ki ai tơdroăng châi tung châ lơ ivá ôh tá mo, tơdroăng ki rơ-iô rế kal châ tơmâng ƀă séa ngăn nhên.

Ƀok thái pơkeăng Phạm Phú Anh chuyên khoa II, phŏ pơkuâ Khoa Nội tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên ăm 'nâi:

“Pôi tá tơmiât êi pơtok nong bu kal xúa to lâi pŭm pơkeăng mê hiăng prêi. Ƀă mâu ngế ki êi pơtok nong ki râ, tâng pơlât ôh tá tro tơdroăng kô pro chiâng ai tơdroăng châi ki ê tung pơtok nong, lo mơheăm lơ mâu tơdroăng châi ki ê kơ'nâi mê. Ai mâu ngế ki 'nâ tơdroăng châi hiăng tâi la tíu êi xuân u ối. Hmâ hlo ngế ki mê lăm khăm ôh tá xê xua châi mê xua tơdroăng châi hiăng pro chiâng châi ki ê môi tiah lo mơheăm tung klêa lơ châi klêa. Tiah mê, ki kal má môi cho thế 'nâi nhên xiâm kối, tah lôi xiâm kối (tâng ai) vâ kơdroh tơdroăng ki vêh châi nếo ƀă hbrâ mơdât tơdroăng châi ki ê”.

Pơtok nong cho môi tung mâu kơ koan ki kal dêi troăng klêa ƀă ai tơdjâk tơdrêng troh ki dâi lĕm dêi tơdroăng rêh ối rêm hâi. Môi tơdroăng kâ ôu tro tơdroăng, túa rêh kâ ối lĕm ƀă đi đo teăm khăm ngăn tơdrêng drêng hlo ai tơdroăng ki ôh tá lĕm kô kum pin hbrâ rak vế dêi ivá. Pôi tá hmôu pơ pơlât xêh ing tơdroăng ki châi klêa. Pôi tá hmôu pơ tí tăng rôe ôu pơkeăng ton hâi. Malối, pôi tá lôi mâu tơdroăng ki ăm 'nâi dêi châ chăn. Êi tơlêa tung pơtok nong kô chiâng pơlât, la ki kal cho ngế ki châi thế châ rĕng châ 'nâi, pơlât tro ƀă pêi pro tiô hnê mơhno dêi ƀok thái pơkeăng.

Châi klêa, mơđŭng klêa, tơ-ô chôu lơ tâ tô thĕn tung klêa kơpong thượng vị… mê cho xiâm ăm ‘nâi ki hên ngế hmâ trâm. Hên ngế tối mê bú to mơhno ăm ‘nâi dêi châi ‘mêi tung klêa ki hmâ tê, ối pơtê lơ ôu to pơkeăng kô prêi lĕm. Laga, parŏng mâu tơdroăng ki châi mê ngah lơ chía tâ mê, mơni cho êi tơlêa pơtok nong - môi tơdroăng châi ki hmâ hlo hên ngế tro la pin pôi tá tơngôu ôh. Vâ hlê nhên tâ ‘na tơdroăng mê, pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ rơtế hmâng tơdroăng hnê tối dêi ƀok thái pơkeăng chuyên khoa II Phạm Phú Anh, Phŏ Pơkuâ Khoa Nội Tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên.

-Pâ phep ƀok thái pơkeăng ăm ‘nâi xiâm kối ki lâi hmâ pro chiâng tơlêa pơtok nong ƀă mâu ngế ki lâi tơ’lêi tro, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng Phạm Phú Anh: Tung mâu tơdroăng châi 'na pơtok nong, êi pơtok nong cho môi tơdroăng châi ki hmâ trâm hlo a mâu ngế ki châi troh khăm a hngêi pơkeăng xuân môi tiah pơlât tung hngêi pơkeăng. Kố cho tơdroăng châi ki tơdjâk hên troh mâu tơdroăng, tung mê, ki hmâ hlo má môi cho tơdroăng ki xúa mâu pơkeăng mơdât êi kơdroh châi ƀă tro tâ pơreăng HP (Helicobacter pylori). Mâu ngế ki tơ'lêi tro, mê cho: Mâu ngế ki hmâ ôu pơkeăng kơdroh châi, kơdroh mơ-êi; Mâu ngế ki hiăng tro êi tơlêa pơtok nong hdrối nah; Mâu ngế ki dế tro tâ pơreăng HP; Mâu ngế ki pêi cheăng tung tíu ôh tá tơniăn ki tơbrêi, tơchĕng hên, tơbrêi tơbrêh, hngăm hngo cheăng tung pơla ton hơnăm...

-Ô ƀok thái pơkeăng, mâu tơdroăng ăm ‘nâi hmâ tro dêi tơdroăng châi êi tơlêi pơtok nong mê cho ki klâi?

Ƀok thái pơkeăng Phạm Phú Anh: Tơdroăng ki hmâ hlo pro mơngế tro tâ pơreăng troh khăm cho châi a kơpong kơpêng klo. Pakĭng mê, ối ai mâu tơdroăng ki ăm 'nâi râ ó tâ môi tiah lo mơheăm tung klêa lơ châi klêa ki râ xua hloh tung pơtok nong. Hmâ hlo mâu tơdroăng ki ăm 'nâi ôh tá nhên, la mâu tơdroăng ki ăm 'nâi mê pin thế tơtrŏng cho kơdrâ châi klêa a kơpong kơpêng klo, châi ó ối ôh tá triĕn. Má péa, hêa lo mơheăm ‘nâ hía eâk prăng - mê cho mâu tơdroăng ki ăm hlo apoăng tơdroăng châi ki râ. Pakĭng mê, a mâu ngế ki 'nâ châi ton hâi, ngế ki mê kô chiâng ai tơdroăng châi ki ó tâ môi tiah hâ troăng pơtok nong (hâ môn vị, hâ tá tràng). Drêng mê, ngế ki châi kâ kô pá lăm pơyâng, hlối pro lo hêa, hêa, thăm nếo hêa tâi mâu kế kâ tung hâi hdrối mê. 

-Ngế ki châi kal thế pêi pro tro tŭm tơdroăng hnê thế ôu pơkeăng pơlât hlối pơ‘lêh tơdroăng rêh ối pro ti lâi vâ pơlât prêi lĕm hlối, kơdroh vêh châi nếo, ô ƀok thái pơkeăng?

Ƀok thái pơkeăng Phạm Phú Anh: Tiô á, ngế ki châi mê hiăng ‘nâi tơná tro êi tơlêa pơtok nong - châi klêa kơbâng mê thế pêi pro tro tiô tơdroăng pơlât. Ôu tro pơkeăng, tro chôu ƀă ôu tŭm tro tiô tơdroăng thế pơlât. Pôi tá pro mơdon hâi khế pơlât xuân môi tiah ôh tá chiâng hmếo pơ pơtê ôu pơkeăng drêng hâi ai hnê mơhno dêi thái pơkeăng. Tơdroăng mê kô pro ăm tíu ki tơlêa kô hrá prêi, tâng hiăng prêi ah kô vêh châi tơlêa nếo ƀă kô chiâng châi ki ê thăm ó tâ nếo. ‘Na tơdroăng rêh ối, thế kơdroh kâ, ôu mâu kế ki pro ‘mêi tung pơtok nong, mê cho pôi tá ôu drôu, ƀiêr, hât.  'Na pơkeăng pơlât, kal ai tơdroăng hnê mơhno nhên dêi ƀok thái pơkeăng pôi tá hmôu pơ rôe xêh pơkeăng. Ki hên mâu ngế mot pơlât a hngêi pơkeăng nôkố tro êi tơlêa cho xua ôu mâu pơkeăng kơdroh châi, kơdroh êi tơdjâk troh kóu kơxêng (tối cho khu NSAID). Tâng tơdjâk troh vi khuẩn HP, ngế ki tro châi mê thế lăm khăm a mâu hngêi pơkeăng, pơlât tro tơdroăng hnê tối ƀă drêng hiăng klêi ôu tâi pơkeăng thế lăm khăm nếo vâ ‘nâi nhên pơkeăng hâi kơdê vi khuẩn mê há lơ ôh. Tung pơla pơlât châ râ, ngế ki châi thế pêi pro tro tiô ƀok thái pơkeăng hnê drêng ối pơlât a hngêi pơkeăng. Drêng hiăng lo ing hngêi pơkeăng pơlât a hngêi mê ôh tá eâ pơrah kâ lối râ. Vâ tối, ngế ki châi thế kâ ôu tro tơdroăng, rah mâu kế kâ ki tơtro, kế ki ôh tá pro châi, ôh tá pro mơđŭng klêa. Mơ-eăm ví, pôi tá kâ mâu kế kâ ki pro chiâng rế châi tung pơla pơlât, malối ƀă mâu ngế ki êi tơlêa pơtok nong ki hiăng pro lo mơheăm.

-Ô ƀok thái pơkeăng, tơdroăng châi êi tơlêa pơtok nong tâng ôh tá châ pơlât prêi lĕm hlối kô pro chiâng ai mâu tơdroăng châi ki klâi nếo? Nôkố hên ngế tâ châi hmôu lăm rôe ôu xêh pơkeăng ‘na hía hmếo pơ ôu mâu pơkeăng ki vâi hnê tôi ƀă rơkong (môi tiah ôu têa krui chôu hên) a hngêi vâ pơlât ăm prêi lĕm êi tơlêa pơtok nong. Tiô ƀok thái pơkeăng tơmiêt tơdroăng ki mê gá ti lâi há?

Ƀok thái pơkeăng Phạm Phú Anh: Tâng ôh tá pơlât tro tơdroăng, pơreăng kô pro chiâng ai tơdroăng châi ó tâ nếo, môi tiah: Lo mơheăm tung klêa: kơdrâ hêa lo mơheăm, lăm êak prăng môi tiah têa kơphế ki hiăng klêi pro, tâng ó tâ kô pro pôu prĭng ko, kơtêi chu; hlok pơtok nong, klêa kơbâng. Tíu tơlêa hiăng trâu tung pơtok nong, kô pro êi phúc mạc, ah rơtốu, tro ‘mêi ó. Hâ môn vị/Hâ  tá tràng: Tíu tơlêa kâ trâu kô pro rế hâ troh ki kế kâ sap ing pơtok nong vâ chu troh a troăng klêa, pro tơkŭm môi tíu kế kâ ton, pro chiâng hêng hêa ƀă hlối lo hêa. Tơdroăng kố hmâ hlo thế mot pơlât a hngêi pơkeăng pơlât ƀă kơmăi kơmok; ki rơ-iô tâ cho pro ŭm pơtok nong, kố cho tơdroăng ki pro châi xua ing êi tơlêa ton hơnăm ôh tá rĕng pơlât prêi lĕm hlối. Ƀă mơngế ki châi pơtok nong, tơdroăng ki hmôu pơ rôe xêh pơkeăng kơdroh châi bu kơdroh tơdroăng châi tê ôh tá kâi tah ki xiâm pro chiâng châi. Drêng pơtê ôu pơkeăng, pơreăng kô rĕng vêh pro châi nếo, thăm nếo pơkeăng ki kơdroh châi ối pro pơreăng thăm châi ó tâ nếo. Ƀă mâu pơkeăng ki vâi tí tăng hnê tối ƀă rơkong môi tiah thế ôu têa plâi krui hên vâ pơlât châi ki tơdjâk troh pơtok nong mê krui gá chôu ai trếo acid hên, drêng pơtok nong dế ai tíu tơlêa thăm ôu tơ’nôm têa ai acid kô rế châi ó tâ nếo. Têa krui kơxái ôh tá kâi kơdê pơreăng HP kô ôh tá kâi pơlât prêi pơreăng châi pơtok nong. Pakĭng mê, tơdroăng hmôu pơ rôe xêh pơkeăng ôu ối pro chiâng tơdjâk ‘mêi  pơkeăng ƀă kô chiâng mơdât mâu tơdroăng ki kal vâ ăm 'nâi hdrối.

-Mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!

Vâ hmâng ƀai má 16 pó po ngăn akố:

https://vov4.vov.vn/xodang/iva-suc-khoe/mau-rokong-pochan-dreng-polat-rak-ngan-vai-hdreng-tro-poreang-tonge-lo-moheam-526412.vov4