Tiô tối tơbleăng dêi Tíu xiâm Hbrâ mơdât châi tamo kong pơlê Dak Lak, tung lâp kong pơlê ai 85 tíu ki ai pơreăng tơngê lo mơheăm. Tối tơbleăng kố châ mơnhên hên cheăm bêng ai kơxô̆ ngế tâ pơreăng hên, hlối tro hên măng tĭng pơtối hlối, mơni pơreăng kô pơtối tâ tú troh lâp lu, hlối ton; hyôh kong prâi kong mê ah tôu gá pro tơ’lêi hlâu ăm mâu tri trôu kơtâ ai kuăn chiâng pơreăng.

Ki rơhêng vâ tối, a mâu cheăm bêng, ai kơxô̆ ngế tro pơreăng a kơlo ki hên. Tiô chêh tối a mâu cheăm Ea Drăng ai 42 ngế tro pơreăng tơngê lo mơheăm tung măng tĭng 33, mơdêk tâi tâng kơxô̆ ngế tro pơreăng tâk sap ing apoăng hơnăm troh nôkố troh 424 ngế. Mâu cheăm môi tiah Ea Na, Sa Súp, bêng Buôn Ma Thuột, bêng Ea Kao ƀă hên mâu bêng ki ê pơrá ai lối hrĭng ngế tro pơreăng tơngê lo mơheăm. Kố cho mâu cheăm bêng ki dế pơkâ mơ’no kơtăng ƀă cheăng séa ngăn, hbrâ mơdât tíu ki ai pơreăng ƀă hbrâ mơdât mâu tơdroăng ki tơ’lêi tâ tú a mâu tíu ối tơdjuôm.

Klêi kơ’nâi séa ngăn mơnhên tuyp virus Dengue ki tâ tú tung pơla 6 khế apoăng hơnăm 2026 cho D2 – kố cho tuýp virus ki hmâ tro hên má môi a kong pơlê Dak Lak tung hên hơnăm hdrối.

A Kơbong Pơlât Vâi Hdrêng, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, mâu hâi achê kố, kơxô̆ ngế hdrêng tro pơreăng tơngê lo mơheăm mot pơlât tung hngêi pơkeăng hlo tâk hên. Rêm hâi, kơbong pơlât kố tơdah xo lối chât ngế hdrêng tro pơreăng tơngê lo mơheăm. Ki hên cho mâu ngế ki rĕng châ ‘nâi ƀă teăm châ pơlât la xuân ối ai mâu ngế ki ‘nâ hiăng râ, athế châ séa ngăn. Kố cho rôh apoăng o N.V.P. (15 hơnăm) a bêng Tân An, kong pơlê Dak Lak. Kố cho rôh má péa o P tro pơreăng tơngê lo mơheăm la phá ƀă rôh apoăng mâu tơdroăng ăm ‘nâi tro pơreăng mê o châ rơpŏng hngêi rak ngăn pơlât a hngêi mê rôh kố mâu tơdroăng ki ăm ‘nâi dêi pơreăng mê gá nhên tâ ƀă pơhlêh chiâng râ tâ chiâng athế mot pơlât tung hngêi pơkeăng.

 “A rôh ki tro pơreăng má 2 kố á tâ tung châ tơná rơlâi tâ hên tâng vâ pơchông ƀă rôh má 1, á ôh tá kâi lŏn kâ mâu kế kâ, prôk lăm xuân tơbrêi rơlâi, pơreăng kố gá tơdjâk troh tơná á ƀă rơpŏng hngêi hên khât. Rôh apoăng á tro pơreăng tơngê lo mơheăm gá ôh tá râ. Laga rôh ki tro má 2 kố, á ôh tá kâi prôk lăm, chêng kŏng hngíu ó, á thế dêi rơpŏng hngêi roê ăm á pơkeăng ôu la ôh tá hlo chía, drêng pơreăng hiăng râ, á lăm khăm a tíu khăm krê mê ƀok thái pơkeăng thế á mot pơlât a hngêi pơkeăng tơdrêng hlối. Rôh ki mot tung hngêi pơkeăng á to rơxế króu xua ôh tá kâi prôk chêng, pâk ‘mot 8 tơdrong ƀă hlối tit tiểu cầu gá rơ-iêo”.

Ôh tá to ƀă mâu vâi hdrêng, tơngê lo mơheăm a vâi hdrêng xuân pro hên rơpŏng hngêi chiâng tôu tuăn, malối cho drêng pơreăng tâ tú rĕng ƀă vâi hdrêng tá hâi hlê plĕng klâi, tối tơbleăng tŭm mâu tơdroăng mơhno pơhlo ki ôh tơviah. Ƀă hên ngế nôu pâ, tơdroăng rak ngăn ƀă séa ngăn kuăn ‘nĕng tung mâu hâi ki tro pơreăng chiâng rế hơkăng. Nâ H.B.N. a cheăm Ea H’Leo, kong pơlê Dak Lak tối:

 “Muăn inâi cho Y Bảo, nôkố muăn hiăng châ 2 hơnăm ƀă tro pơreăng ‘mêi ngoâ sap ing tơxĭn. Nôkố muăn ối tro tơngê lo mơheăm nếo. Pơreăng pro muăn chiâng tơngê hmân, châ chăn rơlâi rơlo. Ngăn muăn tiah hmâ á châi heăng khât ƀă hơ-ui dêi kuăn, ngăn kăn gá tơbrêi tơbrêh hơ-ui khât. Hdrối nah hlo kuăn ngế ki ê tro pơreăng tơngê lo mơheăm á tá hâi ‘nâi, nôkố kuăn tơná tro mê á hlo pơreăng kố gá rơ-iêo khât”.

Ing mâu tơdroăng tối tơbleăng dêi mâu ngế ki tro pơreăng ƀă rơpŏng hngêi mâu ngế ki tro pơreăng hlo tiah kố, pơreăng tơngê lo mơheăm ôh tá xê to tơdjâk troh ivá mê ối pro pá kân ăm rơpŏng hngêi, malối drêng ngế hdrêng ối tơxĭn, ivá kâi trâng iâ lơ ai pơreăng sap ing tơxĭn. Ki rơhêng vâ tối, a hneăng apoăng, mâu tơdroăng ăm hlo dêi tơngê lo mơheăm gá bô bối ƀă hên túa pơreăng tơngê ki ê. Ngế hdrêng tơngê hmân, rơlâi, krôu lơ ôh tá vâ ôu kâ, pro ăm nôu pâ ôh tá tơmâng ƀă tối pơreăng gá kô prêi xêh. Laga, drêng pơreăng mot tung hneăng ki rơ-iêo, ivá ngế hdrêng chiâng ôh tá tơniăn, thăm nếo ai mâu tơdroăng ki kơdrâ, lo mơheăm lơ kơdroh tơdroăng cheăng dêi mâu tơdroăng tung dế châ mơngế. Malối, ƀă mâu vâi hdrêng ki ối kŭn tá hâi ‘nâi mâu tơdroăng châi tamo dêi tơná, tơdroăng ki rĕng ‘nâi mâu tơdroăng ôh tá tơniăn mê rế chiâng pá tâ. Tung pơla mê, tơdroăng ki hmôu pơ roê ôu xêh pơkeăng a hngêi, pâk ‘mot têa xơrôm lơ rak ngăn vâi hdrêng a hngêi ôh tá tro túa gá kô pro pơreăng chiâng rế râ tâ, thăm nếo thăm pro ‘mêi troh ivá châ chăn. Pôa Đặng Việt Nam,  Ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa II – Kơbong Pơlât Vâi Hdrêng, cheăng tung Hngêi Pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên, ăm ‘nâi:

 “Pơreăng tơngê lo mơheăm cho pơreăng ki chiâng tâ tú rĕng ó, mâu ngế ki tro hiăng râ gá kô tơdjâk troh hên tơdroăng châi tamo. Ƀă mâu ngế ki tro pơreăng tơngê lo mơheăm Dengue, ngế ki tro bu tơngê, tơbrêi rơlâi rơlo, châi lâp lu tung châ chăn, tá hâi râ mê ngế ki tro mê bu tro tơdjâk tung rôh tro pơreăng sap ing hâi ki má 1 troh hâi má 7, hmâ luâ 7 hâi ngế ki tro pơreăng mê kô prêi choâ ‘lâng ƀă ivá mo sêi. Krê mâu ngế ki hiăng râ ƀă mâu tơdroăng ki tơbleăng ăm ‘nâi mê kô tơdjâk troh ivá môi tiah tơngê lo mơheăm hên chiâng tơdjâk troh lo hên mơheăm tung klêa kliâm pro rơ-iô troh châ chăn, mơni kô hlâ lơ mâu ngế ki ‘nâi athế hiâm ƀă kơmăi tung xo ah hmôi”.

Tơngê lo mơheăm dế hlo rế tâk drêng rơnó mê hngê hiăng troh, tung mê vâi hdrêng cho khu ngế ki kal châ tơmâng ngăn khât. Hbrâ mơdât pơreăng tiô túa ki kơdê kiâ ngu ngĕng, xôh pơkeăng a mâu tíu ki tri trôu hmuâ ối kơtâ ai kuăn; tơdrêng amê, hlối drêng hlo vâi hdrêng tơngê, tơbrêi rơlâi lơ hlo mâu tơdroăng ki tơviah, nôu pâ kal djâ ngế hdrêng mê troh a tíu khăm pơlât vâ khăm, séa ngăn ƀă teăm pơlât. Pôi tá tơngôu, hmôu pơ roê xêh pơkeăng ôu a hngêi, xua drêng rĕng ‘nâi ƀă teăm pơlât cho tơdroăng ki kal pro ăm tơdroăng pơhlêh chiâng râ xua pơreăng tơngê lo mơheăm.

Tơngê lo mơheăm Dengue cho pơreăng ki rơ-iô, ƀă khu vâi hdrêng, hâi ‘nâi ki vâ tâ tối ăm ‘nâi ‘na pơreăng mê thăm rế rơ-iô tâ nếo. Xua mê, mâu nôu pâ kal thế ‘nâi khu vâi hdrêng ki lâi kal pơlât a hngêi pơkeăng drêng nhôm tro tơngê râ ƀă ‘nâi nhên ki râ lơ ôh, tơbleăng hdrối vâ djâ hdrêng rĕng lăm khăm a hngê pơkeăng. Tơdroăng mê châ pôa Đặng Việt Nam - Ƀok thái pơkeăng Chuyên khoa II  – Kơbong pơlât Vâi Hdrêng, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên ai tối nhên kơ’nâi kố. 

-Ô ƀok thái pơkeăng, drêng vâi hdrêng tro tơngê lo mơheăm, mâu tơdroăng ăm ‘nâi drêng trâm ƀă ki ti lâi ăm hlo pơreăng dé tâ tú ó kal thế tơtrŏng?

Ƀok thái pơkeăng Đặng Việt Nam:  Tơngê lo mơheăm cho pơreăng ki tâ tú ing tơdrêng xua ing tri trôu pâk ‘mot. Pơreăng tâ tú mê ga tâ tú hên, malối a rơnó mêi. Drêng hiăng tâ pơreăng, ngế ki tơngê, kô tơngê hên tung 3 hâi apoăng, ngế ki tơngê mê kô rơlâi rơlo, ôh tá lŏn kâ kế, châi lâp tung châ, châi tung klôh mâ, thăm nếo tơngê hlối lo hêa. Malối, ki hmâ hlo tâ châi ‘lo ‘lok  lâp tung châ chăn, ngế ki châi tamo ôh tá vâ kâ, ôh tá lŏn kâ. Mâu ngế ki lâi tơngê ki tiah mê mơni vâ ăm pin ‘nâi cho tơngê lo mơheăm  môi tiah lo mơheăm xiâm hnĕng, lo mơheăm môh ôh tá kâi râng mơheăm lo, hêa lo mơheăm, lăm ti dế lo mơheăm mê cho hiăng tơngê râ khât ‘nâng.

-Mâu vâi hdrêng ki lâi kô nhôm tơ’lêi chiâng tơngê râ drêng tơngê lo mơheăm ƀă kal thế ngăn gá krâu khât, pơlât môi tiah lâi, ô ƀok thái pơkeăng?

 Ƀok thái pơkeăng Đặng Việt Nam: Mâu ngế ki mê cho mâu vâi drêng ki tơngê tung châ hiăng ai tơdroăng châi hdrối lơ dế ai tơdroăng châi tiô rơnó mê kal thế tơtrŏng ngăn vâi krâu khât tâ, thăm nếo mot pơlât rĕng tâ mâu ngế ki ê. Pơtih vâi hdrêng châ lối kân piê, vâi hdrêng ki ai mâu tơdroăng châ tiô rơnó môi tiah châi kơkốu dế ôu pơlât mâu túa pơkeăng  ki vâ mơdât miễn dịch… Kố cho mâu ngế ivá ôh pá kâi trâng mê drêng tro tơngê kô tơ’lêi chiâng tơngê râ. ‘Nâ hía mâu vâi hdrêng ki krĭn tá păng kân, malối mâu vâi hdrêng krĭn, hrế tơngrô̆n, vâi hdrêng hmâ kơ-o hiê̆n, êi tơxui xôu, châi plâi nuih sap ing ối kŭn nah… Tâng khăm châ ‘nâi tro tơngê lo mơheăm mê thế koi pơlât hlối a hngêi pơkeăng.

-Bă mâu vâi hdrêng châ pơlât a hngêi drêng tơngê lo mơheăm, nôu pâ thế rak ngăn krâu vâi hdrêng môi tiah lâi ƀă thế ‘nâi mâu tơdroăng ki lâi ki pro rế râ ó vâ rĕng djâ pơlât a hngêi pơkeăng teăm tơdrêng?

Ƀok thái pơkeăng Đặng Việt Nam: Drêng vâi hdrêng tro tơngê lo mơheăm pơlât a hngêi, ki hên hdrêng kal ôu pơkeăng kơdroh tơngê ƀă mơdêk ăm mo lĕm ivá ăm hdrêng ƀă tơdroăng ăm ôu têa hên, ăm kâ plâi, vâ tơ’nôm vitamin, kơdroh tơngê ăm ngế hdrêng, ăm xâp ếo rơtăng hôi, phuâng lĕm, hngêi trăng thế bâ krúa lĕm. Kal tơtrŏng tâng hlo vâi hdrêng rế râ, ối hmôu poh, rơlâi rơlo, mơni kô tơngê lo mơheăm môi tiah lo mơheăm môh, lo mơheăm xiâm hơnĕng, lăm ti dế, nŭm lo mơheăm, lo hêa hên, châi tung klêa hên, malối châ kơpong kliâm peăng ‘na hơ’vá klêa, hdrêng tơngê la iâ lăm nŭm, sap kơxo troh kong xêi bú nŭm 1 hdrôh ƀă têa nŭm trĭng prăng. Ối ai môi tơdroăng ki ê nếo mâ ngăn môi tiah rơlâi, ôh tá hleăng lĕm.

-Hôm, mơnê kơ ƀok thái pơkeăng!