Mâu hâi ki kố, Khoa Nhi Tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơpong Tây Nguyên (Dak Lak) đi đo tung pơla hên mơngế, ki hên to mâu ngế tơngê lo mơheăm. Dế pơlât amê ai muăn peăng kơdrâi 6 hơnăm pơlât tơngê lo mơheăm akố, pôa Y Noel Ƀyă, ối a cheăm Ea Ktur, ăm ‘nâi muăn tơngê hmân puk pâk lối môi măng tĭng kố. Apoăng, rơpŏng lăm rôe xêh pơkeăng ôu pơlât vâ kơdroh tơngê la ôh ta kâi prêi. Bú troh drêng tơngê ton hâi pá kâi prêi ƀă hlo môi tiah râ tâ, rơpŏng hngêi djâ muăn lăm a hngêi pơkeăng hlối koi pơlât.

“Muăn tơngê tô, tơngê hmân, kêp nhiệt kế hlo tâk 40 độ C. Troh dâng 2 chôu kơxo má hâi ki mê kêp ngăn xuân 40 độ, muăn xuân ối tơngê râ mê rơpŏng hngêi nếo djâ a hngêi pơkeăng khăm hlối koi pơlât”.

Môi tiah mê há, muăn Phùng Lê Gia Phú mot pơlât a hngêi pơkeăng kơ‘nâi vâ chê 1 măng tĭng tơngê hmân. Muăn ăm ‘nâi hdrối vâ tro tơngê koi kơmăng ôh tá hnhâng kơmung, tung lâm hriâm hlối ai hên tri trôu.

“Á koi kơmăng ôh á hnhâng kơmung, klêi mê nếo á lâm hriâm tơ’nôm rơnó pơtê hriâm mê ai hên tri trôu. Hâi pái măng tĭng hdrối nah, klêi hriâm vêh troh a hngêi a tro tri trôu pâk klêi mê tơngê râ 40 độ hlối”.

Ƀok thái pơkeăng Trần Thị Thúy Minh, Ngế pơkuâ Khoa nhi Tổng hợp, Hngêi pơkeăng kân kơ pong Tây Nguyên ăm ‘nâi, rêm hâi kơvâ ki kố tơdah xo lối 40 ngế vâi hdrêng tro tơngê lo mơheăm, tâk dâng 15% tâng vâ pơchông ƀă hơnăm nah.  Ki hên mơngế pơlât akố sap 1 troh pá xôp 15 hơnăm, tung mê ai hên ngế hrá mot pơlât tơngê hmân ton hâi, ‘na kơdrâ rơxá, ‘nâ hía hiăng mơhno hdrối ki rơiô xua ing tơngê. Tiô ƀok thái pơkeăng Minh, vâ hbrâ mơdât tơngê lo mơheăm châ tơƀrê, kuăn pơlê kal thế tah tri trôu lo ing tíu ối ƀă mơhnhôk pâk vaccine ăm vâi hdrêng, thăm nếo tá mâu hiăng kân.

“Tơdroăng hbrâ mơdât má môi thế pâk vaccine hbrâ mơdât pơreăng. Nôkố, pin hiăng ai vaccine ki hbrâ, mơdât tơngê lo mơheăm ăm tơniăn ƀă tơƀrê pâk ăm vâi hdrêng ƀă mâu hiăng kân. Tâng hâi teăm pâk vaccine mê xuân thế hnê ngế hdrêng ví ối hêi a tíu ki rơmăng, tíu êa lơ ai tri trôu pâk. Ƀă tâng hdrêng ôh tá mơhúa lơ tro tơngê thế rĕng djâ vâi hdrêng lăm pôu a hngêi pơkeăng ki achê khăm vâ ‘nâi tơngê ki ti lâi vâ teăm pơlât tơdrêng hlối”.

Sap apoăng hơnăm troh nôkố, kong pơlê Dak Lak tối ai vâ chê 2.500 ngế tơngê lo mơheăm a 102 cheăm, bêng, tăng dâng 10% tâng vâ pơchông  ƀă hơnăm nah. Mâu tíu tâ tú hên cho a cheăm Ea Na, Ea Drăng, Ea Súp, Phú Hòa 1 ƀă bêng Buôn Ma Thuột. Ƀok thái pơkeăng Hoàng Hải Phúc, Ngế pơkuâ tíu xiâm plâ mơdât pơreăng tơngê kong pơlê Dak Lak, ăm ‘nâi kơxô̆ mơngế tro tơngê lo mơheăm tâk pơxiâm ing hên tơdroăng, tung mê ki tô tuăn má môi cho kuăn pơlê tơngôu ôh tá vâ rĕng tơmâng lăm khăm pơlât.

Hên rơpŏng hngêi hâi rak tơdroăng mơgrúa hyôh kong prâi, tah lôi tơmeăm ki toăng têa lơ tơrŭm ƀă kơvâ ngăn pơkeăng xôh pơkeăng a tíu tâ pơreăng. Pakĭng mê, tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng a cheăm bêng xuân trâm hên xơpá. Kong mêi hmâng vâ pro kơdroh ki tơbrê xôk trếo pơkeăng; hên hngêi pơkeăng ôh tá ai kơmăi xôh pơkeăng ki hmâ xúa, thế tơkôm kơjo kum ing râ kơpêng ‘nôi; kơxô̆ liăn vâ rôe môi toăng kơmăi xôh mê ƀă mâu tơmeăm ki ê.     

Tiô ƀok thái pơkeăng Phú tối, kơvâ ngăn pơkeăng hiăng pâ thế mâu hngêi pơkeăng cheăm, bêng hbrâ tŭm mơngế, tơmeăm pêi pro tiô “4 tơdroăng amê”; hlối mơdêk hnê tối kuăn pơlê thế rêh ối krúa kơhnâ kơpuih văng rơtâ tá hngêi klông troăng, kơdê kiâ ngu ngĕng, ôa tri trôu ƀă  tăng ‘nâi plĕng mâu tơdroăng ăm râ kơpêng tơ’nôm kơxô̆ liăn vâ pơtối  hbrâ mơdât pơreăng.

“Ngin hiăng hnê mơhno Hngêi pơkeăng cheăm, bêng thế hbrâ ƀă troăng hơlâ pêi pro 4 tơdroăng amê. Drêng hiăng luâ kơ ivá thế tối ăm Khu xiâm ngăn pơkeăng kong pơlê, mâu Hngêi pơkeăng vâ kơjo kum tơdrêng hlối. Hnê mơhnhôk kuăn pơlê kơhnâ mơgrúa xut lĕm hngêi ối ăm bâ phuâng trâ văng nhâ êa rơtâ tá hngêi ăm bâ phuâng”.

Tơngê lo mơheăm cho pơreăng tâ tú kô kâi hbrâ mơdât khât, la bú la lâi rêm ngế kuăn pơlê pơ’lêh tuăn tơmiât ƀă hlối pêi pro, Tung pơla kơxô̆ mơngế tơngê rế tâk hên a Dak Lak, tơdroăng hbrâ mơdê kiâ ngu ngĕng, tâh mâu ôa tri trôu kơtâ, hbrâ mơdât tri trôu pâk, pâk vaccine tiô tơdroăng hnê tối dêi khu râ kơpêng ƀă lăm troh a hngêi pơkeăng hlối tâng nhôm tro tơngế râ vâ kring vế tơná hlối mơdât pơreăng ôh tá ăm tâ tú troh lâp lu tung kuăn pơlê”.