Ƀă mơngế K'Ho, tĕn pong, chêa ôh tá xê to tơdroăng ki rơkê tuăn tơmiât, ing kơpeăng kŏng rơmuăn, kâi chân ƀă tuăn mơno mê ối cho tơdroăng ki rơkê plĕng châ tơdjâk mơhúa dêi ing vâi krâ, pâ pôa roh nah. Pôa Rơ Ông Ha Bông (hdroâng kuăn ngo K'Ho kơvâ Cil, ối a thôn K'Nơh, cheăm Dam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng) cho môi tung mâu ngế ki ối chân kơhnâ khât ƀă tơdroăng cheăng tiô khôi hmâ roh vâi krâ nah. Tiô tơdroăng ki hiăng hmâ ‘nâi, hmâ rơkê dêi pôa, rêm túa pong, chêa pơrá ai túa tĕn bro krê ing phêa, rơchiâ, ƀă kih thuât phá xêh.

“Tơdroăng ki rah xo phêa, rơchiâ đi đo châ mơngế ki tĕn pêi pro rơhí rơhó khât. Ngế ki mê kô mot tung kong châ krâ pơlê, châ pơlê pơla ăm phêp ƀă tăng rah, ko mâu klŏng phêa, rơchiâ ki hiăng châ 2 hơnăm nếo chiâng ko, klŏng phêa ki châ rah xo mê athế cho mâu klŏng ki lế lĕm, tơdrăng, kân, kơ’lê, krá ƀă dâi lĕm. Klêi kơ'nâi djâ vêh a hngêi, mâu klŏng ki mê athế pơtối klâ xing xoăng tiô hơnăm ƀă rêm pâng, rêm klŏng kân kŭn pơrá phá dêi pó. Klêa tung dế phêa, rơchiâ ki lâi tung dế chía rơpâ, rơmuăn, chut, krá, mê châ rah xo vâ pro tơlêa. Phêa, rơchiâ ki vâ tĕn pong hreâk ga phá ƀă phêa, rơchiâ ki vâ tĕn pro chêa, ró. Ki dâi lĕm dêi phêa, rơchiâ cho tơmeăm ki chiâng pro tơlêa vâ tĕn mơjiâng chiâng tơmeăm ki lĕm, krá kâk ƀă chiâng dâi ton hơnăm. Túa rah xo phêa, rơchiâ mê ôh tá xê môi hâi, péa hâi. Mê cho vêa cheăng ki rơkê ing rơxông jâ pôa, ngoh nâ, ƀă mâu vâi krâ rơxông hdrối mê hía nah”.

Klêi kơ'nâi hbrâ rơnáu mâu klŏng phêa, rơchiâ, ngế ki tĕn pơxiâm pâ, klêa, mơjế rêm tơlêa tĕn, pro túa, chôu pơtăng mâu tơlêa tiô troăng ki tĕn. Tiô kơ tơdroăng ki rơkê, mâu tơlêa ki hdrâ ‘măn mê châ pro tiô troăng ai pái to, pŭn to, pơtăm to, môi chât lơ môi chât péa to. Ngế ki tĕn athế xúa dêi kơpeăng kŏng ki rơkê, rak mâu tơlêa ki tĕn mê i krá, ôh ta tơxĕn, ôh tá tro tơđôu; hnối rế hdrâ rế ngăn dêi i nhên, pôe tah lôi mâu tơlêa ki lối xŏn, ƀă athế rak tro tiô túa, châ, ‘nhông dêi pong, chêa ki mơjiâng bro mê.

Klêi kơ'nâi rêm tơmeăm ki tĕn mơjiâng cho hiâm mơno ki kơhnâ, kâi chân ƀă tơdroăng ki rơkê plĕng ki hiăng châ mơhriâm 'măn chôu xêh tung tuăn ngôa tơná tung plâ hên hơnăm. Ƀă tơdroăng ki kố, pôa Rơ Ông Ha Bông hiăng hnê tối ăm khu rơxông hơnăm ối nếo tung rơpŏng hngêi vâ pơtối rak vế, tĕn mơjiâng tơmeăm. Ƀon Niêng Hoàng Đức, kot mâ hơnăm 2013, cho cháu pôa Rơ Ông Ha Bông. Ga kuăn tê nôu sap ing 3 hơnăm, ga ối ƀă dêi jâ pôa, jâ pôa ga hơ-ui rak ngăn, păn roăng ing ối tơxĭn nah. Xông kân hdrah kơnôm dêi ing jâ pôa, Hoàng Đức rĕng hâk vâ tơdroăng tĕn mơjiâng tơmeăm ƀă nôkố hiăng chiâng rơtế ƀă dêi pôa tĕn mơjiâng mâu pong, chêa.

“Á hâk vâ khât. Á rơhêng vâ rak vế cheăng tĕn pong, chêa tiô dêi jâ pôa á hiăng hnê ‘măn ăm. Á rơhêng vâ tĕn pong. Kố cho pong hreâk, mê kố cho chêa, ró ki kŭn...”.

Mâu pong, chêa cho tơmeăm ki kal vâ xúa, vâ dâi tung rêh ối dêi hdroâng kuăn ngo K'Ho sap ing nah troh nôkố. Nâ Cơ Liêng K'Joan, (ối a thôn K'Nơh cheăm Dam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng), tối ăm 'nâi.

“Pong, chêa ga tơ'lêi vâ xúa tung rêh ối. Drêng lăm a chiâk, lăm a deăng tâ têa plôi, lơ mot tung kong lăm kêi kơchâi… pin tâ tơmeăm tung pong ga tơ’lêi. Pong, chêa ga ôh tá pro xok ăm kong kế, xua ga châ pro ing tơmeăm khoăng ki ai xêh tung kong, drêng tơ'nhiê ôh tá chiâng xúa xếo, mê pong, chêa gá kô pok xêh tung tơnêi. Pong, chêa ga ai pơxúa khât tung tơdroăng rêh ối ngin sap ing chal vâi krâ nah troh hâi kố”.

Ƀă hdrông K'Ho kơvâ Cil, tơdroăng tĕn pong, chêa ối tơdjâk troh khôi túa 'na hnoăng cheăng dêi khu vâi kơnốu tung rơpŏng hngêi ƀă pơlê pơla. Pôa Rơ Ông Ha Bông ai hơ'muăn tối:

“Tiô jâ pôa roh vâi krâ nah: vâ mơjiâng pong, chêa athế tăng ko phêa, vâ kâ chok athế tăng a xiâm pơlái, vâ 'nâi tơdroăng tơpui kâ athế tơmâng, vâ chiâng ngế pôa, ngế pâ tung rơpŏng hngêi mê athế 'nâi tĕn mơjiâng kế tơmeăm. Tĕn cho hnoăng cheăng ki vâ mơnhên tơdroăng rơkê lơ ôh dêi khu kơnốu tung pơlê pơla. Môi tiah á sap ing ối tơxĭn nah hiăng hriâm tĕn ƀă troh nôkố á hiăng 58 hơnăm mê xuân ối pơtối tĕn pong, chêa”.

Ing chôu phut mơhriâm roh apoăng ing ngế pâ troh a mâu túa tĕn dế châ hnê ‘măn ăm kuăn ‘nĕng, cháu chái, tơdroăng rêh ối, pêi cheăng dêi pôa Rơ Ông Ha Bông cho tơdroăng rêh ối, tơdroăng tĕn pong chêa tiô khôi vâi krâ roh nah a Dơng K'Nơh. Rêm to pong, chêa châ tĕn mơjiâng ôh tá xê to tơdroăng ki rơkê nhên, rơhí rơhó, tơdroăng ki hiăng châ mơhriâm plĕng ing hdrối mê hía nah dêi ngế ki tĕn mê ối rak vế mâu tơdroăng ki kơnía git, túa lĕm tro dêi mơngế K'Ho kơvâ Cil. Drêng pôa ối kơhnâ rak vế tơdroăng cheăng, drêng khu rơxông nếo pơxiâm hâk vâ ƀă mơhriâm tĕn, mâu túa tĕn tiô khôi vâi krâ nah pơtối châ rak vế, veăng kum rak vế khôi túa lĕm tro pơlê pơla pơla tung rêh kâ ối chal nếo hâi kố.