Ngê̆ nhân Ưu tú A Bang (hdroâng kuăn ngo Rơteăng) ối a thôn Đăk Tô 3, cheăm Đăk Tô, kong pơlê Quảng Ngãi. Dế ối tơxĭn nah, pôa hmâ tiô dêi pâ, ngoh ƀă mâu ngế ki kân tung pơlê lăm tung kong tăng ko phêa, pơ-óu vâ pro tơrưng, nâl Rơteăng kố tối cho “gong riă”. Xua ing mâu rôh ki lăm tung kong mê, pôa 'nâi rah xo mâu tơmeăm ki vâ pro klŏng put, tơrưng ƀă túa ki vâ mơjiâng pro ƀă tơdroăng ki tơná hâk vâ, rơhêng vâ tơmâng ƀă mơnhên tối ki ro, ki lĕm dêi tơdrá gong riă (t’rưng) mê.

“Á ôh tá châ hriâm ing hngêi trung ki lâi ôh. Sap ing tơxĭn nah á hiăng hâk vâ hmâng idrâp prôa, idrâp chêng koăng xua mê hmâ tiô dêi pâ, tiô dêi ngoh vâ hriâm. Pâ ƀă ngoh hnê ăm á xuân tơviah 'nâng, hmâ râng klŏng phêa ‘măn chôu a ko, klêi mê tŏn i iâ, pơchân á tơmâng ăm i krâu, chôu vế idrâp ki mê. Kơ'nâi mê, mâu idrâp ki ối chôu tung tuăn, á hmâ tiô dêi ngoh mê á mơnúa pro xêh prôa, hriâm têa klŏng put, tôu gong riă (t’rưng) dêi hdroâng kuăn ngo tơná ngin”.

Hmôu pơ tiah mê, pôa A Bang rế hía rế rơkê pro klŏng put, têng nêng, mê nếo, rơkê tôu chêng koăng. Ôh tá xê to mơjiâng pro ƀă mơđah tơbleăng mâu prôa, klŏng put, gong riă ki pro ing phêa pơ-óu, Ngê̆ nhân Ưu tŭ A Bang ối kơhnâ hnê ăm dêi kuăn 'nĕng tung rơpŏng hngêi ƀă vâi krâ nhŏng o tung pơlê. Mế pôa, cho nâ Y Biêng châ dêi kơdrá hnê têa klŏng put, tŏn gong riă ƀă veăng tung khu tôu chêng tơgôu koăng dêi cheăm Đăk Tô.

“Kơnôm ing kơdrá á hnê mê á nếo 'nâi têa klŏng put, tôu gong riă môi tiah hâi kố. Á hâk vâ 'nâng hmâng idrâp dêi mâu prôa kố, tâng idrâp ga chuât ga mot khâp tung hiâm mơno pin khât. Rế mơhriâm, rế têa mâu klŏng put mê á rế hâk vâ idrâp dêi tơmeăm hdroâng kuăn ngo tơná ngin”.

A thôn Đăk Tô 3, cheăm Đăk Tô, pôa A Bang rơtế ƀă khu ngê̆ nhân pơtâp, mơđah mâu tơdroăng ki ro tơviah vâ veăng mâu rôh tơ'noăng, mơđah tơbleăng a pơlê cheăm. Ai mâu ƀai xua pôa ƀă nhŏng o chêh bro tơdrá, mơđah xêh, môi tiah têa klŏng put "Hâk suâ to hngêi nếo", tôu gong riă ƀă hlŭm rơvŏng "Hâk phiu mot tung rơnó vâ lo pêi chiâk deăng", "Hâk phiu tĭng kâ báu nếo". Nâ Y Yun a thôn Đăk Tô 3 hâk vâ têa klŏng put, kơnôm ngê̆ nhân A Bang hnê tơdroăng chiâng rơkê, klêi mê veăng ƀă khu tôu klŏng put, gong riă a cheăm. Ôh tá xê to tiah mê, nâ rơhêng vâ châ hnê ăm dêi kuăn 'nĕng tơná há.

“Kơnôm ngê̆ nhân A Ƀang hnê mê á nếo 'nâi túa ki tôu chêng tơgôu koăng. Á tơmiât pin kal pơtối hriâm, hlối hnê ăm kuăn 'nĕng mâu tơdroăng ki pin 'nâi vâ pôi tá hía lôi. Púi vâ mâu vâi o, vâi muăn ôh tá xê to hlê plĕng mê kal athế hâk vâ, hâk tơngăm tiô khôi túa, vêa vong lĕm tro dêi hdroâng kuăn ngo tơná”.

Hên hơnăm hdrối mê hía, ngê̆ nhân A Bang ôh tá xê to pêi cheăng dêi a hngêi, pôa ối troh a mâu cheăm Văn Lem, Đăk Trăm ƀă kơpong Tu Mrông vâ hnê mơhno mơjiâng pro ƀă mơđah tơbleăng mâu prôa, môi tiah klŏng put, gong riă, veăng kum rak vế ƀă mơnhông mơdêk khôi túa lĕm tro. Hơnăm 2022, ngê̆ nhân A Bang châ Vi ƀan kong pơlê Kon Tum (ton) diâp ăm hlá mơ-éa mơnhên hnoăng veăng kum mâu khu ki veăng tơ'noăng Tŏn chêng - tơgôu koăng – têa klŏng put dêi mâu hdroâng kuăn ngo kong pơlê roh má môi. Hơnăm 2023, pôa veăng rơtế ƀă Khu pơkuâ ngăn mâu ngế hơnăm hiăng krâ kong pơlê Kon Tum (hdrối nah), nốkố Quảng Ngãi, mơđah tơbleăng prôa dêi hdroâng kuăn ngo ƀă dó inâi “Tĭng kâ báu nếo” châ kâ pri B. Ngoh A Ken, kăn ƀô̆ ngăn 'na mơhno túa lĕm tro dêi cheăm Đăk Tô, kong pơlê Quảng Ngãi tối ăm 'nâi:

“Pôa A Bang hiăng châ Tơnêi têa diâp ăm inâi Ngê̆ nhân Ưu tŭ. Pôa rơkê pro hên mâu prôa ing phêa, pơ-óu, môi tiah klŏng put, tơrưng… Rêm hdroh tung cheăm ai leh mơdĭng lơ tơdroăng mơhno túa lĕm tro, vâi hmâ krếo pôa veăng lăm tôu mơđah. Pôa xuân kơhnâ khât, ai tơdroăng cheăng pôa pơrá veăng kum mơ’no dêi ivá tơná”.

Hiăng lăm mơđah hên tíu, châ kâ hên pri ing mâu rôh tơ'noăng, rôh mơđah, ƀă châ Tơnêi têa diâp inâi Ngê̆ nhân Ưu tŭ. Mê cho tơdroăng ki hâk mơnê kân, la ƀă pôa A Bang, prôa hdroâng kuăn ngo, tơdrá rơngê, ting ting, kơhnhon xuăng cho mơheăm chhá, cho khôi túa lĕm tro dêi hdroâng kuăn ngo tơná kal châ rak vế ăm rơxông kơ'nâi ah:

“Tơdroăng pro mơjiâng ƀă rêi, tôu, têa khu prôa kố hiăng hmâ ƀă tơdroăng rêh ối á. Á pêi xua tơná á hâk vâ, khíu mơjo dêi pơlê xiâm, hâk vâ idrâp prôa dêi jâ pôa hiăng 'măn ăm. Ôh tá xê to drêng lăm mơđah, mê a hngêi tơná á, lơ drêng vâi krâ nhŏng o tơkŭm, ngin xuân ối djâ prôa lăm têa, lăm tôu ăm i ro tung ihiâm mơno”.

Ing mâu klŏng phêa, pơ-óu ki tiah hmâ, la ing kơpeăng kŏng dêi ngê̆ nhân A Bang hiăng chiâng idrâp klŏng phêa, idrâp klŏng put, gong riă chuât xơtó tung pơlê pơla. Ƀă tơdroăng ki hâk vâ ƀă hiâm mơno rak vế khôi túa lĕm tro hdroâng kuăn ngo, Ngê̆ nhân Ưu tŭ A Bang pơtối hnê ăm rơxông ối nếo mâu idrâp khôi túa lĕm tro dêi hdrông Rơteăng, vâ tơdroăng ki lĕm tro kố ối rêh đi đo ƀă pơlê pơla.