*Mâu hâi apoăng rơnó Hơngui, tơdroăng ki pêi cheăng hiăng vêh hlo hơniâp ro a lâp lu mâu pơlê cheăm Tây Nguyên. A thôn Dak Hyă 1, cheăm Dục Nông, kong pơlê Quảng Ngãi, vâi krâ kuăn pơlê Rơteăng hiăng lo lăm pêi cheăng apoăng hơnăm, pơxiâm mot tung rơnó pêi cheăng nếo ƀă hên tơdroăng loi tơngah.

Rơpŏng ngoh A Phin dế hbrâ vâ pêt pôm loăng, pêi báu klâng, kơxu ƀă kơphế. Ngoh ăm ‘nâi, mơ’nui hơnăm 2025, ngoh mung 100 rơtuh liăn kơjo vâ po rơdâ pêi chiâk pêi deăng:

“Mot tung hơnăm nếo, tung tơdroăng ki lo lăm pêi cheăng apoăng rơnó Hơngui, rơpŏng á tơmiât vâ pêt nếo 1,5ha loăng kơxu, ƀă rơhêng vâ po rơdâ pêi chiâk, tăng cheăng kâ ton xŏn ƀă pêi cheăng kâ tơniăn tâ tung mâu hơnăm la ngiâ”.

*Kơnôm kơhnâ pêi cheăng, ‘nâi troăng xúa ki rơkê khoa hok kih thuât pêt tơmeăm khoăng pôa Hnir, 71 hơnăm, ối a pơlê K’Dăng, cheăm K’Dang, kong pơlê Gia Lai pêi lo liăn châ rơtal liăn rêm hơnăm.

Rơpŏng pôa nôkố pêi chiâk kân châ 3,5 ha, mê cho pêt kơphế, tiu, rơtế 5 sao klâng báu… Pêi lo liăn tơniăn, pôa rôe tŭm mâu rơxế kơmăi kơmok gum tung rak ngăn pêt mơjiâng tơmeăm ƀă tơdroăng rêh ối rêm hâi. Têt troh, hiăng kât xiâm drôu tung hngêi vâ rơtế tơdjuôm phiu ro ƀă kuăn pơlê tung kơtâu vâ troh lăm kơ-êng, rơkâu têt. Pôa Hnir ối a pơlê K’Dang, tối ăm ‘nâi:

“To lâi hơnăm kố, rơpŏng pêi kơphế ai pêi lo liăn tơniăn, rơpŏng hâk ro ‘nâng. Xuân pói mâu hơnăm la ngiâ yă đi đo tơniăn vâ tơdroăng rêh ối rế hía rế mơnhông tơtêk tâ. Môi tiah hơnăm kố nah tung pơlê ai hên kuăn pơlê pêi lo liăn hên, rôe rơxế ki kơnâ, mơjiâng pro hngêi kân... Hâi Têt kuăn pơlê phiu ro, ai liăn, kâ têt kân tâ, tơkŭm lăm pôu rơkâu têt ăm dêi pó, rơtế kâ têt hơtô, sôk ro’’.

*Xuân môi tiah vâi krâ kuăn pơlê a mâu pơlê cheăm dêi Tây Nguyên, rôh Têt, mơngế Rơđế a kong pơlê Dak Lak rơtế tơkŭm hôp rơpŏng hngêi, trâm mâ pơlê cheăm, tơpui tơno ‘na mâu tơdroăng ki ro, túa pêi cheăng ki rơkê, púi rơhêng vâ môi hơnăm nếo kong mê tro, tôu ‘ló, kế tơmeăm pêt châ xo hên. Klêi kơ’nâi mâu hâi ro têt, vâi krâ kuăn pơlê hiăng hbrâ rơnáu vâ lo lăm pêi cheăng ƀă tơdroăng ki hơniâp ro, tơrŭm. A ƀuôn Hra, cheăm Dray Bhăng, pôa Y Khĭm Ƀuôn Yă (hmâ khĕn cho pôa Ích) tối:

“Têt rơtế ƀă dêi rơpó hâk phiu kâ báu nếo, tơpui tơno mâu tơdroăng ki hơniâp ro ƀă dêi nhŏng o rơpŏng hngêi, rơhêng vâ đi đo ai ivá mo sêi têi ‘răng. Tơdroăng cheăng klêi kơ’nâi mâu hâi ro Têt, kuăn pơlê tung pơlê sap ing mâu ngế ki hiăng krâ troh mâu vâi hdrêng rơtế ƀă dêi rơpó lăm chiâk, chu a klâng. Xuân ai rơpŏng ki ‘nâ tơkŭm ôu kâ hơniâp ro tung rôh ki kố. Klêi mê troh rôh ki pêt tơmeăm mê rơtế ƀă dêi rơpó lăm pêt mâu hdrê loăng”.

*Ƀă mơngế K’Ho a cheăm Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng, ƀă ki rơdêi cho pêt kơphế ƀă pêt prá alâi, reăng. Hơnăm kố nah, kơnôm tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng kơnâ yă, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê hiăng ai xông tơtêk rơdêi. Hơnăm nếo kố, kuăn pơlê hiăng thăm loi tơngah, pói tơngah a môi hơnăm nếo phâi hơtô, phâi hơtô tâ.

Pôa Kră Jan Ha Song, Kăn pơkuâ thôn R’Chai 3, cheăm Đức Trọng, tối: kuăn pơlê môi hiâm mơno loi tơngah môi tuăn troăng hơlâ dêi Đảng, Tơnêi têa, tơkŭm pêi cheăng kâ vâ tơdroăng rêh ối pơhlêh tơtêk:

"Hmâ klêi kơ’nâi hâi má 2 lơ hâi má 3 Têt, kuăn pơlê hiăng lo lăm pêi chiâk. Tâng tơdroăng cheăng thâ môi tiah kơphế lơ rak ngăn prá alâi, kuăn pơlê hiăng hbrâ lăm pêi cheăng vâ tơniăn rơnó pêi cheăng. A  R’Chai 3 kố, pêi lo liăn ki xiâm dêi rơpŏng kơnôm kơphế ƀă pêt prá alâi reăng, xua mê kâ têt kuăn pơlê xuân tơniăn tôh têa, pêt mơjiâng tro rơnó".

*Pôa A Đâm, mơngế Rơteăng, kăn ƀô̆ ối tung Hô̆i Nông dân thôn Long ‘Yŏn, cheăm Dục Nông (Quảng Ngãi) cho môi ngế ki djâ troăng ahdrối kơhnâ rơkê tung mơnhông cheăng kâ rơpŏng hngêi ƀă tŏng gum kuăn pơlê mơ-eăm hluăn kơtiê. Ƀă hiâm mơno khên tơchĕng, khên pêi, pôa hiăng xúa ki rơkê plĕng dêi khoa hok kih thuât tung pêt mâu hdrê loăng, păn mơnăn mơnoâ, rế hía rế pêi lo liăn tơniăn ăm rơpŏng. Troh nôkố, rơpŏng pôa hiăng ai lối 1 ha kơxu dế kúa chhá, 2 pŭm chu hdrê ƀă 2 pŭm ro đâi.

Pôa roê môi toăng rơxế kui vâ tăng liăn tơ’nôm sap ing tơdroăng ki kui chiâ klôh kơphế, kui tơnêi ƀă hên ki ê ăm vâi krâ kuăn pơlê. Ôh ti xê to pêi cheăng kâ rơkê, pôa ối kơhnâ hnê tối ki rơkê plĕng tung pêi chiâk pêi deăng vâ gum vâi krâ kuăn pơlê pơhlêh túa pêi, pêi châ tơƀrê tâ. Tối ‘na tơdroăng ki mơnhông cheăng kâ, pôa A Đâm ăm ‘nâi:

“Mot tung hơnăm nếo, rơpŏng á hbrâ po pông tơnêi, chiâ klôh vâ pêt dâng 1 rơpâu xiâm kơphế xanh lùn, TR4 ƀă TR9, pêt sap ing xiâm dâng 2met, sap ing troăng dâng 3 met tôh ƀă ƀek tơkôm kong mê xiâm kơphế kô xông kân”.

*Hvái ngăn mâu tơdroăng cheăng kâ châ tơƀrê hluâ môi hơnăm pêi cheăng pêt mơjiâng tơmeăm, pôa Uih, ối a pơlê Djrông, cheăm Ia Băng, kong pơlê Gia Lai phiu ro tối ăm ‘nâi, hơnăm 2025, rơpŏng pôa ai pêi lo liăn lối 2 rơtal liăn ing kơphế ƀă báu klâng. Tung 3 ha kơphế hdrê TR4, mâu hơnăm achê kố pôa hiăng vêh pêt châ 1,8 ha ƀăng hdrê kơphế Xanh lùn, pêi lo liăn hên, kâi trâng ƀă pơreăng lĕm tro tâ. Pêi lo liăn hên, pôa tối pơtối mơ’no liăn vêh pêt kơphế, ƀă pói vâ kô pêi lo châ hên liăn ngân tung mơnhông cheăng kâ hơnăm nếo:

“Hdrê Xanh lùn kơdĭng ƀăng pêt, pêi lo châ hên. Nôkố rơpŏng xuân hiăng ai 1,8 ha kơphế Xanh lùn, ƀă hơnăm la ngiâ kô pơtối vêh pêt tơ’nôm 5 sao nếo. A ngiâ, klêi kơ’nâi têt kố rơpŏng kô lăm tôh têa, rơvât phon, pôe tơkâng ăm ƀăng deăng kơphế ki hiăng ai nôkố. Rơnó khăng tôh têa tŭm, răk ngăn lĕm mê pêi lo nếo châ hên’’.

*Cheăng pêt loăng yâu păn hdrong a cheăm Đinh Văn – Lâm Hà (Lâm Đồng) dế pro pơxúa tơƀrê ‘na liăn ngân, gum rơpŏng kuăn pơlê pêi chiâk hluăn ing kơtiê ƀă mơnhông cheăng kâ krá tơniăn. Vâi krâ kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo dế pơtối pơhlêh pêt mâu hdrê loăng, xúa khoa hok kih thuât nếo tung pêt loăng yâu păn hdrong, tăng cheăng pêi tơniăn. Ki xiâm môi tiah a thôn Srê Nhắc, lối 80 rơpŏng mơngế K’Ho hiăng pơhlêh pêt hdrê loăng a ƀăng tơnêi klâng báu ki ôh tá bê têa chiâng pêt loăng yâu.

Ôh ti xê môi tiah pêt kơphế, lơ pêi báu klâng, cheăng pêt loăng yâu păn hdrong gá ôh tá kal tung kong prâi tơniăn lĕm, châ xo liăn pơtối tung hơnăm, pro pơxúa ai cheăng pêi tơniăn. Pôa K’Tim, đảng viên a thôn Srê Nhắc, tối:

“Á cho đảng viên mê athế djâ troăng ahdrối tung pêi chiâk pêi deăng, rơhêng vâ kơvâ hnê mơhnhôk pêi chiâk pơtối hnê ăm tơdroăng ki xúa khoa hok kih thuât nếo tung pêi chiâk pêi deăng. Rơhêng vâ Đảng, Tơnêi têa pơtối ăm vâi krâ kuăn pơlê mung liăn vâ pêi cheăng kâ, malối cho vâi krâ kuăn pơlê ki pêt loăng yâu păn hdrong. Tâng vâ pơchông ƀă kơphế, cheăng pêt loăng yâu păn hdrong hlo tơniăn tâ, kơxô̆ liăn ‘no hrê iâ tâ, mê châ xo liăn ngân hên tâ. Tung hơnăm nếo kố, vâi krâ kuăn pơlê pơtối po rơdâ cheăng pêt loăng yâu păn hdrong vâ pêi lo liăn tơniăn”.

*A cheăm Nâm Nung, tíu kơpong hơngế hơngo dêi kong pơlê Lâm Đồng, mơngế M’Nông dế mơnhông mơdêk cheăng kâ ing loăng kơphế, tiu, báu klâng.

Kuăn pơlê tơdah rơnó hơngui nếo ƀă hên tơdroăng tối hdrối mơnhông cheăng kâ vâ teăm tơdrêng mâu pơlê ki ê a Tây Nguyên. Pôa Y’Nkri tơmối a ƀon Ja Rah, tối, hơnăm kố nah rơpŏng pêi lo liăn châ 5 tâ̆n kơphế, 20 kơxâk báu. Hơnăm kố tiô tối hdrối mơ’no liăn rak ngăn klâng lĕm tro tâ nếo:

“Ákô mơ-eăm tung hơnăm mơdrếo tâi chĕn ki mung kơjo. Rơxế prôk lăm mê nôu pâ, kuăn ‘nĕng hiăng ai tâi. Ƀă tơdroăng prôk hơhngế mê mung rơxế ô tô prôk lăm tơniăn. Hơnăm nếo cho mơhnhôk kuăn ‘nĕng mơ-eăm pêi cheăng pêt mơjiâng tơmeăm khoăng ƀă mơjiâng môi toăng hngêi nếo môi tiah nhŏng o ki ê. Tiô tối hdrối mơjiâng toăng hngêi dâng 300 rơtuh liăn vâ ăm mâu kuăn ‘nĕng hâk ro’.

*Pơlê Rơ Khơng – Tơ Lieu tơdah rơnó Hơngui nếo tung tơdroăng ki ro, pơhlêh rơdêi, thôn pơlê nếo lĕm krip, tơniăn. Pơlê ai 300 rơpŏng kuăn pơlê, nôkố bu ối 2 rơpŏng kơtiê xua nếo klâ ing rơpŏng lo ối krê. Ki hên mâu rơpŏng pơrá pêt kơphế, rơpŏng ki iâ xuân lối 1ha, rơpŏng ki hên mê tá chât ha.

Krê hơnăm 2025 pơla kố nah, tung pơlê ai 21 rơpŏng pro hngêi lĕm kuâ Thái, rêm toăng kơnâ sap ing 1 rơtal liăn tơngi klêng; 12 rơpŏng roê rơxế ô tô, tơdroăng rêh ối kuăn pơlê hlo mơnhông khât. Pôa Hnŭi, 89 hơnăm, krâ pơlê Rơ Khơng – Tơ Lieu, cheăm Kdang, kong pơlê Gia Lai, phiu ro ăm ‘nâi:

“Tơdroăng rêh ối hdrối nah gá xơpá khât! Chal Pơhlăng, Mih gá xơpá ó, tro ‘nêk mơ’nêa, pâm xiăn kuăn pơlê, hdi xo tơnêi, pơlê cheăm. Nôkố mê tơdroăng rêh ối hiăng phâi hơtôu, ai on tơhrik, ai hngêi trung hriâm, ai hngêi pơkeăng pơlât tŭm, tơdroăng rêh kâ ối phâi hơtôu hơniâp ro, kuăn pơlê tơniăn krê pêi cheăng kâ, pêi lo liăn. Tối tơdjuôm sap ing hâi châ tơleăng tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê rế hía rế pơhlêh, troh nôkố mê hiăng phâi hơtôu. Mơnê Tơnêi têa, mơnê Pôa Hồ”.

*Klêi tơ’mot tíu pêi cheăng, kong pơlê Lâm Đồng nôkố cho hngêi tơdjuôm dêi 49 hdroâng kuăn ngo nhŏng o, tung mê, kuăn nho châ 17,6% pơ’leăng mâ mơngế. Mâu hơnăm hdrối, kong pơlê đi đo tơmâng khât, pêi ro tro luât pơkâ tŏng gum ƀă mâu ngế kuăn pơlê pâ nhoăm tung hdroâng kuăn ngo. Tung mơnhông pơlê pơla, vâi cho mâu ngế ki tơdjêp krá kak pơla Đảng ƀă kuăn pơlê. Tơdah rơnó Hơngui  hơnăm nếo, pôa Ka Să Ha Nhiếu (kuăn ngo K’Ho Cil), cheăm Đức Trọng tối:

“Á đi đo púi vâ kuăn pơlê pơtối kring vế vế tơniăn pơlê, kuăn cháu rak tro luât dêi Đảng, Tơnêi têa hlối rak tơniăn prôk drô troăng. ‘Na cheăng kâ, thế kơhnâ mơ-eăm pêi cheăng mơhno ki púi vâ kuăn pơlê kro mơdrŏng, tơnêi têa rơdêi, pơlê pơla tơdâng tơ’mô, rơkê plĕng. Ki kố Tơnêi têa tối ƀă hiăng pêi ƀă kuăn pơlê pin hiăng châ xúa.... Rêm rôh  tơkŭm to khôp a Hngêi khôp, a hmâ mơdroh 15 phut vâ hnê ăm kuăn pơlê tơdroăng ki lĕm tro kring tơniăn ing mâu kăn ƀô̆ thôn, á hlo ki mê tro ‘nâng vâ kuăn pơlê ‘nâi plĕng troăng hơlâ dêi Đảng, Luât tơnêi têa, tiah mê kô tơ’nôm achê hmâ tâ pơla Tơnêi têa ƀă kuăn pơlê”.

*Tơdroăng tơdah koh hâk hơnăm nếo hlo hơniâp ro a mâu pơlê cheăm dêi kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo M’Nông a cheăm Trường Xuân, kong pơlê Lâm Đồng. Rơpŏng pôa Điểu Sinh, a ƀon Jâng Play 3, tơkŭm ối ƀă dêi rơpó hôp ‘na tơdroăng ki vâ kâ Têt. Pôa ăm ‘nâi, hơnăm hdrối nah rơpŏng pôa krí dêi kơphế, tiu châ lối 1,2 rơtal liăn. Môi hơnăm châ hên tiah mê ôh ti xê gum rơpŏng chía rế tơniăn mê ối pơtối tơdroăng loi mot tung hơnăm nếo ƀă tơdroăng tơngah pơtối châ ƀlêi chiâng. Pôa Điểu Sinh ăm ‘nâi, ôh ti xê rơpŏng tơná, mê tá pơlê rơtế ro tơdah rơnó hơngui phâi hơtôu.

“Hơnăm hdrối nah cho môi hơnăm ki ro khât ƀă rơpŏng á ƀă vâi krâ kuăn pơlê tung pơlê, yă kơphế, tiu, sầu riêng pơrá to kơnâ, pêi châ liăn dêi vâi krâ nhŏng o tơniăn. Vâi krâ kuăn pơlê phiu ro ƀă krá rơdêi mot tung hơnăm nếo ƀă tơngah kô pơtối ai môi hơnăm pêi lo hên tơmeăm tâ nếo. Á xuân rơkâu kuăn pơlê lâp tơnêi têa, vâi krâ kuăn pơlê a mâu pơlê cheăm hơnăm nếo phâi hơtôu, hơniâp ro, ƀlêi chiâng”.