Dế mot tung rơnó krí plâi, kơdrum deăng rơdâ châ 3 ha dêi pôa Phạm Việt Hồng, ối a pơlê Tum, cheăm Ya Ly, kong pơlê Quảng Ngãi đi đo ai kơdrâm kơdrĕng mơngế mot lo pêi cheăng tung deăng. Pá xôp tơdrá plâi krui kơxái ki drêh lĕm mê, mâu kuăn pơlê dế thâ po văng nhâ, hnêi tah tơkâng ki hiăng krâ hnối krí xo dêi mâu plâi apoăng rơnó.

Lối môi hơnăm hdrối nah, kơpong tơnêi ki kố ki hên to pêt mâu hdrê ki tiah hmâ, la tê ôh tá kơnâ liăn ngân. Hơnăm 2025, pôa Việt hiăng khên tơmiât, mơ’no dêi liăn ngân pêt mơnúa ngăn 1 ha krui kơxái. Troh a rơnó ai plâi, pôa ôh tá ƀĕng ê dêi hnoăng ki pêt mê, châ xo dêi tơkâ châ dâng 200 rơtuh liăn 1 ha 1 rơnó pêi, châ hluâ tâ tơdroăng ki tơmiât ahdrối mê.

Pôa Việt pơtối po rơdâ tơnêi chiâk deăng pêt plâi krui kơxái kô troh dâng 7 ha, troh nôkố 3 ha mê hiăng châ krí xo dêi plâi. Pôa ối mơ’no liăn rôe kơmăi tôh têa hbri hbríu, lo têa i iâ, ƀă hnối rak ngăn dêi tŭm têk ing po văng nhâ, hnêi tah hvéa, tơkâng, hlá ki răng hŏn, rak ngăn plâi dâi lĕm. Pôa Phạm Việt Hồng tối ăm ngin ‘nâi: Hên rơpŏng kuăn pơlê tung cheăm hiăng pơhlêh tơnêi ki pêt mâu hdrê loăng ôh tá dâi lĕm vâ pơhlêh pểt hdrê kơxái plâi krui ki dâi lĕm kố.

“Kố cho môi túa cheăng ki pêi pêt rĕng châ xo vâ ai liăn pơtối pêt mơjiâng mâu hdrê loăng ki ton hơnăm, tê châ liăn kơnâ hên tâ. Tung 1 ha ki kuăn pơlê rak ngăn dêi nhên, krâu khât mê ing pơla 1 hơnăm troh a hơnăm tơdế mơni kô châ dêi tơkâ ai 200 rơtuh liăn. Rêm rơpŏng hngêi bu kal pêt dâng 5 troh 7 sao cho hiăng hôm, hiăng châ pêi lo liăn tơniăn vâ rêh kâ ối, la tâng vâ tơtêk kro mơdrŏng mê athế pêt mơjiâng mâu hdrê loăng plâi ki ton hơnăm, plâi ga kơnâ hên tâ. Troh a chôu phut kố, hiăng ai 15 rơpŏng ki hiăng ‘nâi mơ-eăm pêt plâi krui kơxái tung cheăm, hiăng kêi mơdâ pêt vâ chê 20 ha. Mâu rơpŏng tâ tá drêng vâi hlo mâu rơpŏng ki djâ troăng pêt ahdrối pêi kâ châ tơtêk ing pêt hdrê plâi ki kố mê vâi xuân po rơdâ dêi chiâk deăng pêt plâi krui kơxái há”.

Kơtăn ing cheăm Ya Ly ôh tá hơngế to lâi, a thôn Plei Sar, cheăm Ia Chim, kong pơlê Quảng Ngãi, mâu ƀăng chiâk deăng ki pêt plâi krui kơxái ki kân dế nôkố dế trêh lĕm ngiât. Kố cho kơpong ki pêt plâi krui xua Kŏng ti Tơlo liăn cheăng, uâ pơli kế tơmeăm Sao Mai mơ’no liăn ngân vâ gum tơdroăng krí, têng, uâ mơdi, tâ tung tơdrong vâ mơ’no tê ngi kong têa vâi ê.

Pôa Lê Ngọc Huy, Ngế pơkuâ kơdrum deăng plâi krui kơxái Kŏng ti Sao Mai tối ăm ngin ‘nâi, khu mơdró hiăng pơkâ pơkâ thế kuăn pơlê veăng mơdâ pêt plâi krui kơxái ing apoăng khế 4 hơnăm kố. Troh nôkố, ƀăng tơnêi chiâk deăng dêi kuăn pơlê hiăng châ krí dêi rơnó ki apoăng, tiô riân ngăn châ dâng 35 tâ̆n tung 1 ha. Lâp ƀăng deăng mê pơrá hiăng krâ kơmăi ki tôh têa lo i iâ,  lo hbri hbríu vâ kơdroh kơxô̆ liăn ki pêi cheăng kâ, ƀă hnối gum, ăm hdrê plâi thăm rế dâi lĕm tâ, tê châ liăn ngân hên tâ.

Ƀăng deăng ki pêt plâi krui kơxái kố ối mơjiâng cheăng pêi ăm kuăn pơlê, klêi kơ’nâi ăm khu mơdró kâ mung tơnêi mê hên rơpŏng ối pơtối pêi cheăng a mâu kơdrum chiâk deăng dêi khu mơdró. Tâng vâ riân rêm hâi ai dâng 50 ngế veăng pêi cheăng rak ngăn ƀă châ krí xo dêi plâi krui. Tiô pôa Lê Ngọc Huy tối ăm ngin ‘nâi, pakĭng tơdroăng ki pêt a ƀăng chiâk deăng xua khu mơdró kâ mơ’no liăn cheăng, mê kŏng ti ối rôe plâi krui dêi kuăn pơlê tung kơpong kố vâ  gum ăm tơdroăng ki têng, uâ, mơdi:

“Tiô kơ tơdroăng ki hmâ pêt mơjiâng akố tung 1 ha mê pêt dâng 1.000 xiâm. Troăng kơtăn dêi pó dâng 6 met, kơtăn pơla xiâm kố ƀă xiâm tá 1 met tơdế. Krâ ‘măn kơmăi tôh têa ki lo i iâ, hbri hbríu. Pêt plâi ki kố châ krí xo dêi hên tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă kơpong ki ê. Klêi kơ’nâi 3 khế pêt, kơxái kô pơxiâm lo reăng kơ’muăn plâi, ƀă châ krí dêi. Tâng yă tê ối trối tiah nốkố, mê tơdroăng pêt plâi krui kơxái ga tơniăn tâ, châ liăn hên tâ tâng vâ pơchông ngăn ƀă pôm loăng. Dế nôkố, plâi krui kơxái dế châ mâu hngêi kơmăi rôe ƀăng yă ai dâng 11 rơpâu liăn 1 kilô”.

Kơnôm mâu ƀăng chiâk deăng pêt krui kơxái ki pêt tơkŭm hên môi tíu, hên mơngế pêi chiâk deăng a thôn pơlê, ki rơhêng vâ tối, cho vâi kơdrâi ƀă hdrông kuăn ngo ki iâ mơngế a kong pơlê Quảngu Ngãi hiăng ai tơ’nôm cheăng pê a dêi pơlê cheăm tơná. Nâ Y Du, ối a thôn Plei Sar, cheăm Ia Chim tối ăm ngin ‘nâi, tơdroăng rak ngăn ƀă krí xo plâi krui kơxái mê châ pêi lo liăn ngân hên, gum rak tơniăn tơdroăng rêh ối dêi rơpŏng hngêi.

“Lăm pôe tah lôi hveá, tơkâng, klêi mê nếo lăm krí plâi ga. Tâng pin hmâ lăm rêm hâi, mê môi khế kô châ kâ 6 rơtuh liăn. Kơdrum chiâk deăng pêt plâi krui akố ga kân rơdâ, gum vâi krâ-nhŏng o ai cheăng pêi đi đo”.

Kong pơlê Quảng Ngãi dế nôkố ai dâng 1.000 ha chiâk deăng pêt plâi krui kơxái, châ mơnhông pêt tiô hên túa cheăng, ai mâu ‘nâ pêt mơjiâng a tơnêi ki hdrối mê hiăng pêt kế tơmeăm ki ê la ôh tá dâi lĕm, xuân ai mâu ‘nâ vâi pêt tơvât tung hdrê loăng ki ton hơnăm. Tâng vâ riân ngăn rêm ha kuăn pơlê châ krí xo dêi ing 45 troh a 50 ha. Ƀă yă tê plâi krúi kơxái kố ing 9.000 troh a 10.000 liăn 1 kilố, mê rêm ha deăng plâi krui kô pơtrohi ăm tơná kuăn pơlê châ xo dêi sap ing 400 troh 500 rơtuh liăn rêm hơnăm tung môi rơnó pêt, ton sap ing 15 troh 18 khế. Méluâ ti mê, kố cho hdrê plâi ki kal ai liăn hên, pêi tro kih thuât, mơjiâng mah kơxô̆ kơpong, mah kơxô̆ ki kơxu tâ tung tơdrong ƀă thăm mơdêk tơrŭm cheăng ƀă khu mơdró kâ ‘na têng, uâ, mơdiê, kơxu tâ tung tơdrong ƀă mơ’no tê tơngi kong têa ê.

Pôa Bùi Đức Trung, Phŏ ngăn ‘na Khâu mơdâ pêt, rak ngăn hdrê loăng ƀă pơkuâ ngăn tơmeăm pêt, cheăng tung Khu ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Quảng Ngãi tối ăm ngin ‘nâi, tung kong pơlê kố hiăng ai hên khu mơdró ki tí tăng rôe hên, têng uâ mơdi vâ mơjiâng pro têa ôu vâ tê mơ’no tơngi kong têa ê. Kong pơlê kô pơtối tơrŭm cheăng ƀă khu mơdró kâ vâ tí tăng vê hdro ƀăng tơnêi chiâk deăng, mơjiâng mâu tíu ki chiâng vâ pêt hdrê plâi ki kố.

“Tung pơla hdrối mê hía nah, khâu ngăn ‘na pêi pêt kế tơmeăm kố hiăng po hên lâm mơhriâm ‘na túa cheăng ki pêt hdrê plâi ki kố tung kong pơlê kố, malối ƀă mâu hdrê loăng ki tê châ lo liăn hên. Tung mê, ai plâi krui, môi hdrê plâi ki kal ai pơxúa kân khât ăm tơdroăng rêh ối kuăn pơlê. Pakĭng tơdroăng hnê tối ‘na kih thuât pêt ƀă rak ngăn, klêi kơ’nâi kuăn pơlê pơkâ mơdâ pêt, mê Khâu ngăn ‘na plâi krui kơxái kố kô tơrŭm cheăng ƀă kong pơlê mơjiâng mah kơxô̆ kơpong ki pêt, tơdrêng amê, hnối tơrŭm ƀă khu mơdró kâ vâ rôe plâi krui dêi kuăn pơlê”.