Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Côn Đảo, Pơlê kong kân Hồ Chí Minh, luâ 13 hơnăm châ mơnhên cho kơpong Ramsar, tâi tâng ƀăng tơnêi kong, têa kơxĭ ƀă tơnêi tro têa lân akố châ rak vế tâi tâng. Pôa Nguyễn Khắc Pho, Kăn pơkuâ Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Côn Đảo ăm ‘nâi, tung pơla tơnêi têa dế mơnhông môi tiah dế nôkố pâ thế mâu kong pơlê athế rak vế tơniăn tơdroăng ki mơnhông cheăng kâ tơniăn tro ƀă kong prâi tơnêi tơníu. Tung mê, túa pơkâ xúa tơnêi mê tơmiât troh ki krá tơniăn ton, pôi tá ăm kuăn pơlê hdi xo tơnêi kong pro hngêi ối, pro tíu tê mơdró.

Vâ tŏng gum tơniăn sap ing xơpá rế ó ‘na pơ’leăng mâ mơngế ƀă tơdroăng ki kuăn pơlê hdi xo tơnêi kong, Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Côn Đảo hiăng hbrâ rơbáu tơbleăng tơdroăng pơkâ ăm mung kong prâi tơnêi tơníu kong vâ mơjiâng pro ôm hyô kong kế nhâ loăng tơkŭm hlối rak vế kong loăng ki chiâng xêh. Hiăng ai 20 tíu châ pơkâ, tung mê, 3 kơpong hiăng ai khu ‘no liăn kĭ tơkêa mung tơnêi kong ƀă kơxô̆ liăn dâng 615 rơtal liăn. Pôa Nguyễn Khắc Pho ăm ‘nâi tơ’nôm, tíu pêi cheăng kố xuân pêi pro mâu tơdroăng pêt kong, pơcháu rak ngăn 5.123 ha kong vâ pro tơdroăng cheăng kâ krá ton ăm kuăn pơlê a pơlê kong kân:

“Pakĭng ki tơ’lêi hlâu mê nôkố mâu kơpong ramsar xuân ai mâu tơdroăng ki pơloăng mơnúa, malối cho tơdroăng ki tơkŭm pêi pro, pơkuâ ngăn mâu túa pơkâ xúa tơnêi tơníu, kong kế, tơnêi tro têa lân tung mâu kơpong Ramsar vâ mơnhông cheăng kâ. Athế pro tiah lâi rế mơnhông cheăng kâ la athế tơniăn tơtro ƀă pêi pro tro pơkâ pêi tung la ngiâ dêi Đảng cho mơnhông cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla, la athế krá tơniăn ton tung chal ki nếo”.

Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Cát Tiên, Pơlê kong kơdrâm Đồng Nai, môi tung mâu kơpong ki ‘măn kơdĭng kế tơmeăm kong kế nhâ loăng lâp plâi tơnêi a Việt Nam, nôkố cho “toăng hngêi” dêi 300 hdrê  chêm, châ vâ chê 50% mâu chêm ƀă lối 450 túa puk pế châ lối 50% hdrê a Việt Nam. Tíu kố ối ai tíu ki tŏng xo mâu kuăn kơtŏng, chiu, krĕng ki mơni vâ hía lôi Đảo Tiên rơtế ƀă hên túa kuăn kiâ kong ki kơnía môi tiah: kŏn prăng ngiâ trĭng, hvá bông iâ, chà vá ƀă chân đen, kơnái hdrê kân ƀă hên ki ê.

Pôa Phạm Ngọc Dương, Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Cát Tiên ăm ‘nâi, tung Kơdrum ai kơpong Ramsar Bàu Sấu cho môi tung mâu kơpong tơnêi tro têa lân ki kal tơxâng ƀă kong têa ê:

“Ngin mơdêk rơdêi mâu tơdroăng ki lăm ngăn mâu kế tơmeăm sinh hok, vâ mơnhên tối ki pơhlêh dêi mâu kuăn kiâ kong kố ƀă ki tơdjâk dêi kong prâi tơnêi tơníu vâ mơ’no tối pơkâ ‘na rak vế, mơjiâng pro kơpong Ramsar Cát Tiên”.

Ramsar cho mâu kơpong ki châ mơnhên cho kơpong tơnêi tro têa lân cho tíu ki kal dêi lâp plâi tơnêi. Nôkố a Việt Nam ai lối 10 rơtuh ha tơnêi tro têa lân, tung mê, ai dâng 300 kơpong tơnêi tro têa lân gá ai tơdroăng ki kal ƀă lâp plâi tơnêi tung mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla.

Pôa Nguyễn Xuân Dũng, Khu xiâm rak vế kong kế nhâ loăng chiâng xêh ƀă mâu kế tơmeăm sinh hok, Khu xiâm ngăn chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi ăm ‘nâi, ƀă 9 kơpong Ramsar hiăng châ mơnhên, nôkố Việt Nam hiăng ai mâu tơdroăng tơhrâ rơdêi tung rak vế, xúa tơniăn mâu kơpong tơnêi tro têa lân. Laga, ki khât tung pơkuâ ngăn mâu kơpong kố dế trâm hên xơpá, môi tiah: ôh tá ai mâu ngế cheăng, tíu chêh ‘măn mâu tơdroăng kal mê ai troăng hơlâ séa ngăn ton hơnăm tá hâi tơkŭm.

Ki tôu tuăn tâ, cho tơdroăng ki on chếo kong rế hía rế ôh tá tơniăn, xua ing ôm hyô ƀă hên ki ê chiâng tơ’lêi tơdjâk troh hlâ rong mâu kuăn kiâ kong, pro ‘mêi hyôh kong prâi, tơnêi tơníu.

Pôa Dũng tối tiah kố, kal mơnhên tơ’nôm mâu kơpong Ramsar a mâu kơpong tơnêi tro têa lân ki u ối vâ cheăng rak vế ƀă mơnhông chiâng krá tơniăn ton.

“Tung la ngiâ ah, kô ai tơ’nôm mâu kơpong Ramsar nếo châ mơnhên. Ƀă tơdroăng ki mơnhên mâu kơpong Ramsar kô veăng gum ăm tơdroăng mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla tro tâ tung la ngiâ”.

Tơdroăng rak vế mâu kong kế, nhâ loăng, têa krúa dêi Khu tơrŭm Lâp plâi tơnêi rak vế kong kế nhâ loăng ki chiâng xêh (WWF) dế tŏng gum ‘mâi mơnhông mâu kế tơmeăm krê dêi rêm kơpong ƀă chêh pro tíu ‘măn mâu tơdroăng kal ‘na sinh hok ăm mâu kơpong Ramsar a Việt Nam tiô pơkâ dêi lâp plâi tơnêi. WWF hiăng tơbleăng pro a 3 kơpong Ramsar cho Láng Sen, U Minh Thượng ƀă Mũi Cà Mau, tơmiât troh vâ tối tơbleăng mâu tíu chêh ‘măn tơdroăng kal kố ăm mâu kơpong ki u ối vâ tối tơbleăng tơdjuôm.

Pôa Hoàng Việt, Kăn pơkuâ Tơdroăng rak vế mâu loăng nhâ, kế kong, têa krúa dêi WWF – Việt Nam tối, WWF kô thăm mơnhông hnê mâu ngế cheăng ăm mâu Kơdrum kong ilâng tơnêi têa, Kơpong rak vế kong kế ki chiâng xêh, malối cho mâu kơpong Ramsar ‘na: séa ngăn ‘na sinh hok, ‘mâi mơnhông mâu kơpong tơnêi tro têa lân, rak vế ƀă pơkuâ ngăn mâu kế kâ ăm mâu chêm, ká xi xŏng tro vâ pro chiâng kế kâ ki lĕm, pro ‘mâi mơnhông kong kế ăm rêm kơpong:

“Ƀă tơdroăng tơrŭm kố, ngin rơhêng vâ mơjiâng pro châ môi tíu ki tâi tâng mâu kơpong tơnêi têa têa lân a Việt Nam, tung mê ai mâu kơpong Ramsar ƀă mâu kơpong tơnêi ki ê dế tung pơla mơjiâng pro troăng hơlâ rak vế, rơtế ƀă dêi rơpó pro chiâng môi tơdroăng ki rơdêi. Tâng ai môi tíu ki tơdjêp rơdêi pơla mâu kơpong Ramsar ƀă mâu kơpong tơnêi tro têa lân, mê mơni kô mơdêk châ tíu ối, ki kal dêi Việt Nam a lơgât ‘na rak vế tơmeăm khoăng tung lâp plâi tơnêi”.

Tiô mâu khu ki hriăn ‘na khoa hok, rak vế mâu kơpong tơnêi tro têa lân cho tơdroăng ki pêi cheăng ăm tung la ngiâ, pro tơneăn tât krá tơniăn dêi rak vế môi Việt Nam drêh ngiât drêng ai mâu tơdroăng pơloăng mơnúa dêi chal nếo kố. Vâ tơdroăng ki rak vế chiâng ƀlêi chiâng, kal ai tơdroăng ki rơtế prôk dêi kăn pơkuâ ƀă tơdroăng veăng pêi pro dêi kuăn pơlê. Kuăn pơlê rêh ối tung ƀă tâ tá mâu kơpong tơnêi tro têa lân ôh tá xê to ngế ki xúa kong kế, mê kal chiâng ngế ki rak vế, kal châ pơxúa sap ing túa rêh kâ ối krá ton troh tá ah.