Prôk tiô troăng ki djâ troh a mâu rŏng ngo tâ tá thôn Bar Gok, cheăm Sa Thầy, kong pơlê Quảng Ngãi (tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum ton), mâu ƀăng tơnêi kong a kĭng chiâk ối hlo mơngiơk drêh. Thôn Bar Gok nôkố ai dâng 30 rơpŏng kuăn pơlê veăng gâk ngăn kong. Pakĭng tơdroăng ki lăm pơtrui ngăn, mâu ngế cheăng hmâ hnê pơchân vâi krâ kuăn pơlê tung thôn pôi tá ko ‘nhiê, muih kong pro chiâk deăng, malối cho a mâu kơpong kong ki ‘mâi pêt a kĭng chiâk.

Pakĭng hâi chôu veăng gâk ngăn kong, rơpŏng ngoh A Phú a thôn Bar Gok hmâ pêi dêi chiâk, pêt pôm loăng ƀă chối báu. Ngoh A Phú tối, maluâ tơdroăng rêh kâ ối, ối trâm hên xơpá, ngoh ƀă mâu vâi krâ kuăn pơlê tung thôn xuân ối veăng gâk ngăn kong.

“Rêm măng tĭng tôh ngin lăm tung kong môi xôh. Ki hên cho prôk tiô kĭng kong, kĭng chiâk vâ ngăn hôm ai kơbố ko ‘nhiê kong muih pro chiâk deăng há lơ ôh. Ngin xuân hnê pơchân vâi krâ kuăn pơlê tung pơlê pôi tá ko ‘nhiê muih kong pro chiâk deăng athế rak kong ăm xo ah hmôi”.

Pêi cheăng gâk ngăn kong tung plâ 14 hơnăm, ngoh Phạm Văn Thắng, Đô̆i gâk ngăn kong Mo Ray, ối tung Khu pơkuâ ngăn Kơdrum kong ilâng Tơnêi têa Chư Mom Ray đi đo gâk ngăn kong, hmâ ƀă mâu tơdroăng ki lăm pơtrui ngăn ton hâi tung kong. Ƀă ngoh Phạm Văn Thắng, tơdroăng séa ngăn rêm chêng hdró prôk tung kong, tah mâu kơdro ki vâi bê kuăn kiâ kong lơ xup um kuăn kiâ kong ing kơdró um hiăng chiâng tơdroăng cheăng pêi ki hmâ.

“Ngin prôk chêng tung kong mê tâng trâm hlo mâu chêng prôk dêi mâu kuăn kiâ kong ‘lo, pơtih môi tiah chêm, kuăn kiâ kong lơ kuăn mơngế mê ngăn nhên xup um ing phần mềm Smart ki lăm tung kong. Nôkố ngin dế xúa ứng dụng Smart ƀă mâu kơmăi ki pro kơdró bê pro ƀă um vâ quay, xup mâu ki tơdjâk dêi kuăn mơngế lơ tơdroăng ki prôk vêh dêi mâu kuăn kiâ kong tung kong. Kơxo má, tâng ‘nâi troăng ki lâi hngế mê ngin pế hmê, kâ kơxo klêi kơxuô hmê djâ vế vâ troh a kơxê, lơ a kong măng nếo vêh troh a tíu ai rôh ki ‘nâ koi tâm tung kong. Môi khế ngin prôk sap ing 15 troh 17 hâi”.

Tung dế kong ối tung kơpong Kơdrum kong ilâng tơnêi têa Chư Mom Ray, tíu ki rak ngăn kong Mo Ray ối a troăng prôk ki trâu hngế mot tung kong. Kơhâi, to ton ai kuăn pơlê prôk tơkâ luâ vâ lăm a chiâk, la kong măng tơnêi tíu kố chiâng hmái hơtĭng, bu ai to on kơđĕng séa sap ing tíu gâk ki kŭn dêi khu lêng gâk ngăn kong. Ngoh Thao Chương, ngế cheăng tung Đô̆i gak ngăn kong tíu gâk Mo Ray tối, xua tíu gâk ối achê kơpong pêi chiâk dêi kuăn pơlê mê ki hên kuăn pơlê prôk tơkâ luâ vâi bu lăm a chiâk deăng xo.

“Á ối achê kơpong chiâk dêi kuăn pơlê mê ‘nâi nhên tơdroăng ki kuăn mơngế mot lo tung kong. Ki hên kuăn pơlê vâi prôk tơkâ luâ akố cho vâ pêi dêi chiâk deăng. Kuăn pơlê akố a kong măng hmâ lăm séa tăng kêt, pê kơtro kơnái, mâu tơdroăng cheăng ki kố pin pro tơ’lêi hlâu ăm vâi. Laga, vâ ví tơdroăng ki tro on chếo kong a rơnó tôu, ngin hmâ hnê tối tối xua kuăn pơlê mot lăm tung kong hên. Ngin gâk plâ hâi plâ măng, ai ngế ki lâi mot lo mê xuân athế chêh tung sôh, kơxo lăm kơxê lo pơrá vâ ‘nâi tối tơbleăng”.

Kơdrum kong ilâng Chư Mom Ray ối a kơpong tơkăng kong peăng mâ hâi Lâ kong pơlê Quảng Ngãi, châ pơtih môi tiah “xôu drêh” dêi kơpong Tây Nguyên, tíu ki ối rak vế mâu kuăn kiâ hlá nhâ kong ki chiâng xêh ƀă ai hên mâu kế tơmeăm sinh hok ki kơnía. Nôkố tíu pêi cheăng lối 60.636 ha kong, tung mê ai 56.249 ha kong ki châ pơkâ xúa ƀă dâng 4.400 ha kong ki pêt mơjiâng tơmeăm.

Khu rak ngăn xoăng 10 đô̆i rak ngăn kong ki hmâ pơkuâ ngăn a mâu cheăm Sa Thầy, Rờ Kơi, Mô Rai, Ya Ly, Sa Loong ƀă Bờ Y ƀă dâng 70 ngế kăn ƀô̆, mâu ngế cheăng rak ngăn kong. Rêm ngế pơkuâ ngăn vâ chê 1 rơpâu ha kong, tâk péa xôh kơlo pơkâ ăm kong ki vâ pơkâ xúa. Ing mâu rôh séa ngăn, mâu khu ki hriăn ‘na khoa hok tối akố ai 1.895 túa kuăn kiâ, tung mê 182 túa ối tung khu ki vâ hía lôi, kơnía châ chêh tung mơ-éa khêi Việt Nam ƀă lâp plâi tơnêi. Mâu kuăn kiâ xuân ai hên ƀă 1.005 túa, tung mê, ai hên túa ki kơnía git kal châ rak vế.

Mâu hơnăm achê kố, cheăng rak ngăn kong châ thăm mơnhông ƀă tơdroăng ki bê kơdro um ƀă Smart vâ ngăn hên sinh hok. Hên um méa ki kơnía ‘na mâu túa kơtŏng, hơkốu, ro kong ƀă chêm ki kơnía hiăng châ xup xo, vâ gum ăm tơdroăng ki hriăn ngăn ƀă mơjiâng túa rak ngăn. Pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Khu pơkuâ ngăn kơdrum kong ilâng Chư Mom Ray ăm ‘nâi, tíu pêi cheăng pơkuâ ngăn lối 60 rơpâu ha kong ƀă hên mâu kuăn kiâ, nhâ loăng:

“Tung la ngiâ, ngin kô tơkŭm lăm pơtrui ngăn, rak ngăn kong; mơdêk rơdêi cheăng hnê tối, hnê tung um tơvi, rơ’jiu mơnhông ki rơkê plĕng ăm kuăn pơlê; lăm ngăn; hriăn ngăn ƀă séa ngăn mâu sinh hok vâ ai túa pơkâ, rak vế tro tâ. Tơdrêng amê, tíu pêi cheăng xuân athế tơtrŏng pơhlêh túa rêh kâ ối ăm kuăn pơlê, pro tiah lâi vâ drêng kuăn pơlê mơnhông châ cheăng kâ mê veăng tơdjuôm ivá rak ngăn kong. Pakĭng mê, tơbleăng pêi mâu tơdroăng mơjiâng pro ôm hyô kong kế nhâ loăng vâ tăng cheăng pêi ăm kuăn pơlê, xuân môi tiah pêi lo tơ’nôm liăn ăm tíu pêi cheăng”.