Vêh tơbâ ‘na hâi lơ 30/4/1975, kơtăn kố 44 hơnăm, drêng khu mô đo#i pin blong mot pro tơleăng le\m Sài Gòn, Tie#n sih Nguyễn Nhã, môi ngế ki châ hlo mơnhên tơdroăng roh ton nah, xuân cho ngế ki hriăn ple\ng ‘na tơdroăng roh ton nah, tơviah tiah kố, hâi ki mê nah Sài Gòn koh hâk khu mô đo#i pro tơleăng le\m môi tiah koh tơdah mâu ngế kuăn nếo prếo vêh. Ôh tá ai xếo tơdroăng ki lo mơheăm chhá, ôh tá ai xếo tơdroăng ki khéa hơ’nêng, hía he\ng dêi môi kơpong kơpho# klêi kơ’nâi hneăng tơplâ. Um méa Sài Gòn ối môi tiah rak vế tơdroăng roh ton nah.

‘’Tung môi hneăng tơplâ ki mơgêi pá k^ng tơdroăng ki ôh tá [e\ng ‘nâi hdrối. Tơkéa vâ tối, môi pâ, cho peăng khu xâ kơtâu hdâ tơprâ tơpru\ng, môi pâ mê mot tung kơpho# kân ki tơniăn le\m. Ing mê, á hlo mâu um méa ki têk, chúa hlá cơ, koh tơdah rế hía rế kơdrâm. Cho môi ngế ki hriăn ple\ng ’na tơdroăng roh ton nah, á hlo mê cho tơdroăng ki tơviah kân khât’’.

Cho môi ngế cheăng kăch măng hơnăm hiăng krâ, pôa Nguyễn Trọng Xuất, cho Kăn chêh tôm xo rơkong dêi tơdroăng roh nah Peăng Hdroh ki xông pơplâ xâ, ai tối tiah kố: Hneăng tơplâ dêi pin cho tơtro khât, xua ti mê, hiăng châ mơhnhôk tâi tâng ivá ki ó rơdêi tâi tâng kuăn pơlê veăng kum, tung mê, ai tá rêm ngế kuăn pơlê ki ối tung tơnêi tíu ki ai khu xâ:

‘’Ki rơkê ple\ng, [e\ng [eăn dêi mâu khu kăn pơkuâ pơtối châ mơnhông tuăn mơno ki rơkê dêi pâ pôa pin châ rơpâu hơnăm mê nếo kâi chiâng pêi pro mâu tơdroăng ki kố. Đảng hiăng hnê pin tiah kố: Tâng pin ‘nâi mơhnhôk tơdroăng cheăng [ă kuăn pơlê mê kăch măng hiăng ối tung kuăn pơlê, ôh tá xê ối to tung mâu kăn [o#. Xua kuăn pơlê cho kăch măng’’.

Cho môi tiah pôa Nguyễn Trọng Xuất tối, tung dế kơpho# Sài Gòn hâi ki mê nah, rêm ngế kuăn pơlê mơjo pâ dêi tơnêi têa [ă hnoăng cheăng dêi tơná hiăng rơtế dêi pó mơhnhôk kuăn pơlê lo a dro troăng vâ tơplâ. Mê cho mơngế nôu, cho ngế nâ; mê cho sinh viên mâu hngêi trung đăi hok, mâu ngế hriâm rơkê, mâu ngế [ok phop [ă hên h^n mâu khu ki ê.

{ă sinh viên, hok tro vâi hiăng ai kơmăng ki ôh tá păng koi, rơtế [ă kuăn pơlê peăng Hdroh hdroh chôu rơxế Mih, xúa rơkong tơpui tối, rơkong hơdruê vâ tơplâ mơdât tơdroăng ki tơtrâ khu Mih-Ngu\i. Ngế chêh tơdrá hơdruê pôa Tôn Thất Lập, ngế ki xiâm veăng pêi pro tơdroăng ‘’Hơdruê ăm kuăn pơlê vâ tơmâng’’, rơ-rêk tơbâ vế tiah kố:

‘’Rơkong tơpui tối dêi sinh viên, hok tro cho rơkong tơpui tối dêi kuăn pơlê. Xua mê, mâu rơkong ki vâi tối mê cho kuăn pơlê pơrá vâ môi tuăn môi tiah tơdroăng ki mơhno djâ, mơhnhôk hiâm mơno ki xông tơplâ hnâp khu xâ, kring vế tơnêi têa, kring vế hnoăng rêh ối dêi kuăn mơngế [ă tăng tơdroăng pro hơniâp le\m. Ing mâu rơkong hơdruê ki mê hiăng mot tung hneăng tơplâ, môi tiah pháu hơnêa, mê cho khu xâ athế xâu rơ-iô’’.

Đăi tươ\ng Phạm Văn Trà, cho Ngế xiâm pơkuâ ngăn lêng mơnhên tối: Tung mâu hneăng tâi tâng kuăn pơlê tơku\m xông pơplâ xâ a peăng Hdroh, hnoăng cheăng dêi khu lêng [ă kuăn pơlê peăng Hdroh cho ó rơdêi kân ‘nâng. Tâng ôh tá ai kuăn pơlê peăng Hdroh mê pin ôh tá kâi chiâng ai Mậu Thân, ôh tá ai tơdroăng [lêi trâng dêi hâi lơ 30/4/1975.

Kuăn pơlê Sài Gòn - Peăng Hdroh hiăng veăng kring vế, rak ngăn ăm mô đo#i peăng kơnho\ng, ngăn mâu lêng môi tiah kuăn muăn cháu chái tung rơpo\ng hngêi. Mâu mô đo#i Pôa Hồ đi đo ngăn kuăn pơlê peăng Hdroh cho klêa kliâm, plâ hnâp khu xâ la xuân ‘nâi klê tơdroăng athế rak vế dêi tơdroăng rêh [ă kế tơmeăm dêi kuăn pơlê. Xua ing tơdroăng mê hiăng châ kuăn pơlê loi tơngah, kuăn pơlê hơ-ui, kuăn pơlê rak ngăn mô đo#i. Đăi tươ\ng Phạm Văn Trà tối nhên tiah kố:

‘’Ôh tá ai kuăn pơlê mê pin ôh tá la lâi kâi [lêi chiâng. Bú ai kuăn pơlê ki to\ng kum mê khoh chiâng ai tâi tâng. La akố, xuân athế tối tiah kố, ing hiâm tuăn mơjo pâ tơnêi têa dêi kuăn pơlê peăng Hdroh đi đo veăng kring gak tơnêi têa, vêh troh tơdroăng kum dêi tơnêi têa, môi tuăn [ă Pôa Hồ pin’’.

Thie#u tươ\ng Phan Khắc Hy, Kăn pho\ lêng Đoân 559, Mô đo#i Trường Sơn, cho đông ki mot plâ xâ tung Sài Gòn a kơmăng hâi lơ 30/4/1975, tối tiah kố, kơnôm ai tơdroăng tơru\m tơdrêng, tơtro pơla khu râ: Mô đo#i xông plâ xâ, kuăn pơlê xuân xông plâ xâ, hnối kring rak ngăn mâu tíu ki kal dêi kăch măng ki ối tung tíu ki ai xâ, mê pơlê kong kân Sài Gòn châ rak vế tơniăn.

Tâi tâng kơmăi, kơxái on tơhrik, kơmăi hrik ‘no têa pơrá châ rak tơniăn. Hên mâu chêh hlá tơbeăng dêi kong têa ê hiăng tơviah ‘na tơdroăng kố. Tơdroăng rêh ối dêi Sài Gòn tung hâi châ tơleăng le\m cho tơdroăng ki vâi ôh tá ‘nâi [e\ng ê hdrối. Thie#u tươ\ng Phan Khắc Hy [riê, rơ-rêk tung tuăn hiâm tiah kố:

‘’Mô đo#i plâ xâ mê kuăn pơlê xuân veăng plâ há. Tung hneăng plâ mê, cho veăng rak tơniăn tơdroăng rêh ối, tơniăn rêm hnoăng cheăng. Hâi lơ 1/5/1975 á hiăng lăm a kơchơ Sài Gòn, lăm prôk troh a kơpho# Sài Gòn. Mâu hngêi mơdró, mâu tíu tê mơdró mê vâi xuân tơniăn. Á hiăng rôe môi to chôu xâng ko\ng ki ku\n ăm dêi kuăn kơdrâi’’.

Tơku\m ivá rơdêi dêi tâi tâng hdroâng kuăn ngo hiăng pro chiâng ai tơdroăng ki [lêi trâng dêi hâi lơ 30/4/1975. Klêi kơ’nâi 44 hơnăm châ tơleăng le\m, tơkâ hluâ hên troăng prôk ki mơnhông, Sài Gòn-Pơlê kong kân Hồ Chí Minh hiăng chiâng kơpho# ki rơkê ple\ng [ă cho ki xiâm ‘na pêi cheăng kâ dêi lâp tơnêi têa.

Kố cho tơnêi tíu ki tơniăn tơtro, mơhnhôk hên mâu ngế ki rơkê ple\ng tung tơnêi têa [ă mâu ngế ki rêh ối-cheăng kâ a kong têa ê tung lâp plâi tơnêi tơku\m vêh troh akố rơtế [ă khu kăn mơjiâng pơlê kong kân ki hloh hlê rơkê ple\ng [ă ai hên mâu tơdroăng ki xông tơtêk păng ‘nâng ing tơdroăng pơkâ 54 dêi Kuo#k ho#i ‘na tơdroăng ki pêi pro tiô troăng hơlâ ki mơnhông dêi pơlê kong kân Hồ Chí Minh.

Pơtối mơnhông mơdêk hnoăng cheăng ki khên tơnôu dêi hâi lơ 30/4, kuăn pơlê ki ai inâi pôu râng inâi Pôa Hồ chôa ‘lâng tơkâ luâ mâu tơdroăng ki pá puât, pơloăng mơnúa, môi tuăn rơtế [ă Đảng [o# [ă khu kăn pơkuâ kho\m mơ-eăm rak vế, pêi pro [lêi chiâng tơdroăng pơkâ 54, mơnhông Pơlê kong kân Hồ Chí Minh mơnhông tung rơxông nếo, cho pơlê kong kân ki tơxâng kơ tơdroăng rêh, tơdâng tơ’mô [ă tung kơpong [ă tung lâp plâi tơnêi.

Cao Thoa chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng