K’Rèn sap ing ton nah ai inâi xiâm cho Dờng Kriăng. Dờng tiô nâl K’ho cho kơpong tơbăng ku\n ôh tá ai thông. Kriăng cho loăng plâi kr^ng. Nah, kơpong tơnêi kố ai hên loăng plâi kr^ng, plâi gá ku\n kâ plâi gá ngeăm chêk. Xua mê, kơpong tơbăng ku\n ai loăng plâi ai inâi cho Dờng Kriăng.

Sap ing kơ’nâi hơnăm 1975 inâi khe\n châ pơchuât chiâng K’Rèn. Mê akố ôh tá ai xếo loăng plâi kr^ng, bu hơ’lêh chiâng reăng lay-ơn, deăng pêt kơchâi teăng ăm klâng ki pêt báu, pôm ló, alâi hdrối nah. Hngêi trăng le\m, túa rêh ối rơkê ple\ng, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo rế hía rế phâi tơtôu.

Lâp thôn ai 210 rơpo\ng vâ chê 1.200 pơleăng mâ mơngế, maluâ tơdroăng rêh ối a kơpho# hiăng hơ’lêh, rêm rôh rế hía rế hâ ho, kuăn mơngế rế hía rế krâm, la pơlê cheăm K’Rèn xuân ối rak vế ki le\m tơku\m, tơku\m dêi pơlê pơla mơngế K’ho ton nah.

Pơlê K'Rèn nôkô hiăng tơniăn le\m

Tiô pôa K’Đô (60 hơnăm), kăn pơkuâ chi [o# xuân cho kăn pơkuâ Măt tra#n thôn K’Rèn, hên hơnăm hiăng luâ, vâi krâ nho\ng o kơhnâ veăng tung mâu tơdroăng tơ’noăng pâ nhuo#m tơnêi têa, tơru\m mơjiâng tơdroăng rêh ối hlê ple\ng, mơjiâng thôn pơlê nếo. Sap ing hơnăm 2001, vâi krâ nho\ng o hbrâ rơnáu hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng sap ing pêt báu klâng 1 rơnó chiâng pêt kơchâi.

Mơngế Xuăn pêt kơchâi ki lâi, pêi cheăng kâ môi tiah lâi, kuăn ngo xuân hriâm [ối: pêt reăng lay-ơn, pêt plâi tơmât, prá Hà Lan [ă mâu plâi kơchâi ki krúa le\m, xúa mâu khoa hok kih thuât  tung cheăng kâ, mơdêk tơdroăng rêh ối, xut tah kơklêa kơtiê. Ai mâu rơpo\ng ki ‘nâ pêi lo liăn sap ing 200 – 300 rơtuh liăn/hơnăm rế hía rế hên, roê hên mâu kế tơmeăm xúa tung rơpo\ng hngêi. Pêi lo liăn rêm ngế dâng 33 rơtuh liăn/ngế/hơnăm. Nôkố lâp thôn bu ối 7 rơpo\ng kơtiê xua ôh tá ai tơnêi pêi kâ, ai kuăn hên, ai ngế ki tro pơreăng ôh tá chiâng pơlât.

Pôa K’Đô ăm ‘nâi, a kơpong tơnêi tơníu le\m môi tiah kố, pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok chal nếo. Tâng kơhnâ rak ngăn pêi cheăng, pêi cheăng mung ăm mâu rơpo\ng ki ê xuân ối châ 200 rơpâu liăn/ngế.

Pak^ng mâu hngêi trăng ki krip le\m rế hía mê xuân ối ai mâu toăng hngêi loăng ki hiăng tơkâ luâ hên hơnăm. Ôh tá ai rơpo\ng ki lâi athế chiu trâm tơdroăng ki hngêi xi kơch\oh tơ’nhiê, tâi tâng pơrá châ xúa on tơhrik [ă têa krúa ôu kâ rêm hâi.

Hdroâng kuăn ngo K’ho a K’Rèn tiô ‘na nôu, kuăn kơdrâi xo dôh. Mâu hơnăm achê kố, túa tơlá ki pâ tơmeăm hên hdrối pơkoăng hiăng ôh tá ai xếo. Tơdroăng ki xo on veăng tá hâi tro hơnăm, xo on veăng ối môi mơheăm chhá xuân ôh tá ai xếo há. Mâu tơdroăng kơ-êng, pơkoăng, ‘mế kiâ pơrá hiăng châ pro kơd^ng, rơkê ple\ng. Tơdroăng rêh ối krúa le\m, mâu khôi túa ki ôh tá tro hiăng châ tah lôi, ki hên mâu rơpo\ng hơnăm ối nếo hiăng hlê ple\ng túa ki ai kuăn preăng kuăn iâ, ai kuăn iâ vâ păn roăng krâu, tơtro.

Rơtế [ă tơdroăng ki mơnhông mơdêk, hdroâng kuăn ngo đi đo ai túa tơmiât rak vế khôi túa le\m tro hdroâng kuăn ngo. Thôn hiăng mơjiâng khu chêng to\n chêng tơgôu koăng [ă lối 20 ngế, ai ngế vâi krâ hnê ăm. Khu ki to\n chêng pơtối rak vế xua pôa K’Phương (74 hơnăm) pro ngế pơkuâ xiâm. Khu to\n chêng ối hnê tối, mơđah a mâu rôh mơd^ng pơlê. 15 hơnăm hlối K’Rèn rak vế inâi thôn hloh hlê rơkê ple\ng, tung mê hên rơpo\ng ki kơhnâ rơkê ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô, pêi cheăng kâ rơkê, păn roăng kuăn tá troh tui lui môi tiah rơpo\ng pôa: K’Hoan, K’Ru\, K’Său, K’Thương, K’Đô, K’Phương [ă hên rơpo\ng ki ê.

Pôa K’Đô hăng lối 40 hơnăm pêi cheăng pơlê, pêi cheăng tơnêi têa. Sap ing hâi tơnêi têa tơru\m chiâng môi, 19 hơnăm pôa hiăng pro kế toán khu pêi cheăng tơru\m pêi chiâk deăng, klêi mê, pro lêng kuăn pơlê, kring vế, gak ngăn, pro kăn pơkuâ thôn, mê nếo pro kăn pơkuâ chi [o#. Kơhnâ, pôu râng dêi hnoăng cheăng, achê [ă hdroâng kuăn ngo, ‘nâi tơdroăng rêh ối dêi rêm hngêi, rêm ngế, pôa châ kuăn pơlê hâk tơngah, loi nhuo#m.

Tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê rế hía rế hơ’lêh, troăng prôk tơdrăng drô tiô thôn hiăng châ tôh [ê tông krúa le\m, tơdroăng rêh ối phâi tơtôu hiăng troh [ă rêm hngêi, la pôa K’Đô xuân tá hâi tơniăn. Troăng prôk ki xiâm drô tiô thôn xo\n 3km mot tung kơpong pêi cheăng kâ troh a ngo xuân cho troăng ki tôh tơnêi hmốu. Pôa rơhêng vâ troăng ki kố re\ng châ tôh [ê tông vâ kuăn pơlê prôk lăm tơ’lêi hlâu. {ăng klâng báu to lâi hơnăm vêh ngi kố troh têa lân lu a rơnó mê, xua mâu têa kroăng ton hâi tro kơdât, têa ing hdroh hiu ôh tá ai troăng thông. Pôa rơhêng vâ Tơnêi têa tơmâng ngăn to\ng kum kui tah trâp a têa kroăng, vâ têa pôi tá lân lu xếo vâ kuăn pơlê hmiân tuăn cheăng kâ, mơjiâng pơlê cheăm rế hía rế phâi tơtôu hơniâp ro.

Phạm Minh Huệ rah chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng