Lối 50 hơnăm kố, rơpŏng pôa Chu Đình Minh, ối a pơlê kong kân Hà Nội xuân ối mơ-eăm lăm tăng kơxêng dêi pâ pôa Chu Đình Thân hlâ ai hnoăng rôh tơplâ nah. Rơpŏng pôa bú ‘nâi pâ hlâ rôh tơplâ a Quảng Trị. Pôa to rơxế hon đa lăm tăng lâp mâu ilâng kiâ a Quảng Trị, la troh nôkố xuân hâi hlo. Djâ tuăn pâ, pôa Chu Đình Minh prôk tiô kơnâng meăm dêi pơlê xiâm chal vâi krâ nah hlo tíu ki hloh, tơhneăng xua tro răng pháu, răng ƀom. Pôa loi khât tiah kô, pâ pôa xuân ối ulâi tung tơnêi, drô mâu nhâ tung chêng kơnâng pơlê xiâm:

“Drêng a kot mâ ƀă xông kân, á hâi châ trâm dêi pâ. A bú ‘nâi tiah kố pâ a tơplâ hlâ a tơnêi Pơlê Xiâm Quảng Trị kố. Ối ‘nân a Pơlê xiâm chal vâi krâ nah, ngăn mơnât kơnâng Pơlê xiâm a chal vâi krâ nah ki krip, kân môi tiah mê, krá môi tiah mê la răng pháu, răng ƀom pĕng tro pá ai ki klâi xếo, tối klâi kuăn mơngế pin. Rơpŏng hngêi á xuân hôm môi tơdroăng tiah kố tâng mơhúa á tăng hlo, mơhé bú môi to kơxêng la mơnhên cho pâ á, mê cho tơdroăng ki hơniâp ro má môi tung hiâm mơno á”.

A tơnêi tơplâ Quảng Trị khên tơnôu ƀă tĭng ối chôu pâ tung tuăn tơplâ, xuân ối mâu ngế lêng a rơxông tá ai tơplâ xuân kơhnâ lăm tăng dêi pú ki hlâ nah. Pơla kong tô téa kơpong Tơdế tơnêi têa, mâu ngế lêng lăm tăng tơkŭm kơxêng kiâ mơngế ki hlâ chiâ tơrêm hdrâ tơnêi vâ tăng. Mâu ngoh kal thế tơtrŏng chiâ chôa ‘lâng ôh tá vâ  tro lôi ki klâi tơmeăm ki vâ ăm hlo tíu ki mê, mâu tơdroăng vâ ‘nâi ‘na kơxêng kiâ mơngế ki hlâ. 

Đăi ŭi Lưu Văn Trí, Đô̆i lăm chiâ tăng Khu cheăng kâ - Khu Lêng 337, Kuân khu 4 ăm ‘nâi, tơdroăng tơplâ rế hơngế pin, tơdroăng tăng kơxêng mơngế ki hlâ rế xơpá ó tâ.

“Mâu tơmeăm, kơxêng kiâ mâu ki hlâ, cho ché dù ton nah ki mâu mêh miê hiăng xúa vâ lŭm châ mâu ki hlâ, nôkố chế dù mê hiăng ối tung tơnêi chiâng tơnêi xua hiăng ton lối 50 hơnăm mê gá ôh tá môi tiah nah xếo. Mơngế lêng pêi hnoăng cheăng lăm tăng kơxêng mâu ki hlâ vâi pêi ki kâi xuân chôa pơ’lâng, mâu kế chế ki lŭm chôa po tah pơlâng mâu tơnêi vâ tăng. Tung pơla tâp mâu răng pháu răng ƀom ki pĕng klêh a tơnêi pơtôu kơ‘lĕng klêng tê, nôkố ối to mâu tíu ‘mế kơtâ chế kŭn tê ki tơngah ăm ‘nâi”.

Mâu hơnăm hdrối mê hía nah, ƀă tơdroăng pơkuâ ngăn, hnê mơhno dêi Đảng, Tơnêi têa, ki mơ-eăm dêi mâu Khu xiâm, kơvâ cheăng, kong pơlê ƀă mâu lêng ki lăm pêi hnoăng cheăng, lăm tăng chiâ rôu tăng xo kơxêng mâu ngế ki hlâ pơtối mơ-eăm ‘nâng yôh. Tung pơla hơnăm 2021-2025, lâp tơnêi têa hiăng tăng hlo ƀă kơkŭm châ vâ chê 7.000 kơxêng mâu ngế hlâ ai hnoăng; pơtối xo vâ chê 13 rơpâu 500 túa (mê túa kơxêng ƀă mâu túa vâ ‘nâi kơnó dêi pâ lơ kơnóu, kuăn ‘nĕng); mơnhên ngăn ‘nâi nhên tro inâi lối 100 ngế hlâ ƀă tơdroăng khăm ngăn AND ƀă lối 2 rơpâu 500 ngế hlâ mơnhên bă mâu tơmeăm, kơxêng; tơkŭm xo vâ chê 60.000 túa tơmeăm vâ ‘măn pro hngêi rak Gen dêi mâu nhŏng o xiâm mơngế ki hlâ.

Troh nôkố, xuân ối dâng 175.000 kơxêng kiâ ki hâi tăng hlo ƀă lối 300.000 tơnâp mơngế ki hlâ ai hnoăng mê hâi châ mơnhên inâi hdrông hdrêng. Tung pơla mê, tơdroăng pêi pro thăm rế pá tâ xua hiăng ton hơnăm tíu tơplâ nah rế ôh tá ‘nâi kơnó.

Pơla hdrối kố nah, a Tíu tơbâ dêi tơnêi têa ki kal Pơlê xiâm chal vâi krâ nah a Quảng Trị, jâ Phạm Thị Thanh Trà, Kăn hnê ngăn Tíu xiâm Đảng, Phŏ Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh, Ngế pơkuâ Hnê mơhno dêi tơnêi têa ‘na lăm tăng, tơkŭm xo ƀă hlối mơnhên inâi hnăm a kơxêng mơngế ki hlâ hiăng châ mơhnhôk lăm “pơtrui 500 hâi măng mơdêk lăm tăng, tơkŭm ƀă mơnhên kơxêng kiâ mơngế ki hlâ”.

Ing mê, rôh má 1, sap khế 1/2026 troh khế 7/2027 kô pê klêi xo ngăn túa ƀă tâi tâng a tơnâp kiâ mơngế hlâ ai hnoăng ki hâi ‘nâi xiâm tơdroăng dế ‘mế a mâu ilâng kiâ tung lâp tơnêi têa (230.000 to tơnâp) ƀă kơxỗ kơxêng kiâ mê nếo tăng hlo, nếo tơkŭm ‘mế.

Pơla rôh má 2, sap khế 7/2027 troh khế 12/2030 kô tăng ‘nâi plĕng pâ thế tơbleăng xo ngăn túa ƀă mâu tơnâp kiâ ki ‘mế mơngế hlâ ai hnoăng ki ai tơnâp la hâi ‘nâi inâi hơnăm tơdroăng ƀă kơxô̆ kơxêng ki nếo tăng hlo, tơkŭm ‘mé mê. Môi tung mâu tíu ki ăm hlo nhên dêi tơdroăng pơkâ pêi mê cho mơdêk xúa ứng dụng AND tung mơnhên ngăn vâ ‘nâi inâi kơxêng mơngế ki hlâ. Hdrối nah, tơdroăng mơnhên ki hên ngăn a tơmeăm, tíu tơplâ tíu ‘mé, lơ tâng ing rơkong ngế ki ê xôi, hơ’muăn, mê nôkố khoa hok hiăng po mơhno môi troăng ki ê, nhên tâ, tro tâ.

Tơdroăng mơhnhôk “Lăm pơtrui tăng 500 hâi măng” ôh tá xê to tơdroăng hriăn plĕng pêi pro, mê cho vâ mơhno pơkâ mơ-eăm tâi tá tơdroăng kal kí. Rôh apoăng, tơdroăng tăng ƀă mơnhên inâi mâu ngế ki hlâ “rôh lăm pơtrui tăng khŏm hlo” a râ ki kân dêi tơnêi têa, ƀă mâu tơdroăng pơkâ nhên, hâi khế nhên ƀă mơhnhôk tăng tơdrêng tơdâng ing hên khu lêng, mâu kăn pơkuâ cheăng a pơlê cheăm bêng, kơvâ cheăng ‘na khoa hok ƀă nhŏng o xiâm ai mơngế hlâ. Jâ Phan Thị Thanh Trà, Phŏ Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pâ thế:

“Tơdroăng cheăng lăm tăng, tơkŭm ƀă mơnhên inâi kơxêng kiâ mơngế hlâ rôh tơplâ nah ôh ti xê hlâu, cho tơdroăng cheăng hmâ pêi, mê ki hdrối ƀă pêi ahdrối tâ cho mơhno tơdroăng ki  “Niân tiah hâi kố kơnôm ai hnoăng vâi krâ nah” cho hnoăng cheăng pêi kal kí hlối tĭng dêi Đảng, Tơnêi têa ƀă Kuăn pơlê pin; cho vâ mơnê kơ mâu ngế hiăng pleăng hnoăng tơná ta troh hlâ ăm Tơnêi têa. Thăm nếo, kố ối cho luât pơkâ thế pêi pro ing plâi nuih tơmiât troh - môi tơdroăng ki hnan thế pin ôh tá chiâng hrá pêi, ôh tá chiâng tơmiât hiang hôm ƀă mâu tơdroăng ki lâi ki hiăng châ pêi pro mê thế mơ-eăm, mơ-eăm khât tâ nếo, mơ-eăm hên tâ vâ djâ kơxêng mâu ngế hlâ tơplâ khên tơnôu mê châ vêh a pơlê ‘mé a tơnêi nôu, ƀă rơpŏng hngêi, ƀă inâi hơnăm tơná’’.

Pêi pro mâu tơdroăng vâ troh tơbâ 80 hơnăm Hâi mâu lêng rong râ - hlâ hía, “Rôh lăm pơtrui tăng 500 hâi măng mơdêk lăm tăng, tơkŭm ƀă mơnhên inâi hơnăm a kơxêng kiâ mơngế ki hlâ rôh tơplâ nah” pơkâ mâu tơdroăng pêi nhên tâ tung tơdroăng lăm tăng ƀă tơkŭm rôu tăng dâng 7.000 kơxêng kiâ mâu ki hlâ, mơnhên ngăn dâng 18.000 túa AND, mơjiâng tíu chêh ‘măn mâu Gen nhŏng o xiâm; hlối hrik tăng, nhiê tah a mâu kơpong tơnêi ki ối ƀom mìn, tơmeăm chiâng pơtôu ki u ối a rôh tơplâ nah hâi pơtôu vâ po troăng ăm mơngế ki vâ lăm tăng chiâ rôu kơxêng mơngế ki hlâ. Rôh lăm pơtrui tăng mê xuâ po rôh tơngah dêi mâu nhŏng o xiâm ki ai ngế hlâ kô châ tơdah vêh a hngêi kơ’nâi lối tơdế chal tơkôm.