A kơpong hdroâng kuăn ngo, tơnêi ối, tơnêi pêi kâ ƀă tơdroăng cheăng pêi xuân ối cho mâu tơdroăng ki kuăn pơlê, kuăn pơlê ki tâ phĭu tơmâng khât. Ngoh Puih Kơk, ối a pơlê Ia Grăng 1, cheăm Ia Grai, kong pơlê Gia Lai, púi Tơnêi têa ai troăng hơlâ tŏng kum tơtro ƀă mâu rơpŏng ki xơpá.

“Pói vâ Tơnêi têa tơmâng ngăn troh tơnêi ối ƀă tơnêi pêi kâ dêi kuăn pơlê, kơjo kum mâu ngế ki ai tơdroăng rêh ối pá puât, tăng cheăng pêi a hngêi, a pơlê vâ mơnhông cheăng kâ a pơlê”.

Rơtế ƀă tơdroăng kal vâ ‘nâi plĕng ‘na tơdroăng cheăng kâ, ngoh Rơmah Nhiên, ối a pơlê Ia Răng 2, cheăm Ia Grai, púi vâ ai tơ'nôm tơdroăng cheăng pêi a pơlê, kơdroh tơdroăng ki mâu vâi hơnăm ối nếo lăm pêi cheăng hơngế ing pơlê cheăm.

“Cheăng pêi a cheăm bêng ôh tá ai, mâu ngế hơnăm ối nếo a Gia Lai lăm pêi cheăng hơngế, cheăng pêi a cheăm bêng ôh tá ai. Rơhêng vâ Đảng, Tơnêi têa tơmâng tŏng gum tâ nếo troh tơdroăng kố vâ gum vâi krâ kuăn pơlê mơnhông cheăng kâ tung la ngiâ”.

Ngoh Ndong Brừm, mơngế K'Ho a cheăm Dam Rông 3, kong pơlê Lâm Đồng, pói tơngah Kuô̆k hô̆i tŏng kum kơxô̆ liăn mơnhông kơpong hdroâng kuăn ngo, malối cho hngêi trăng ƀă mâu troăng hơlâ tŏng kum cheăng kâ.

“Rơhêng vâ Kuô̆k hô̆i tơmâng ngăn ‘no liăn pro troăng prôk, hngêi pơkeăng pơlât, hngêi trung hriâm ƀă tŏng gum túa rêh kâ ối ăm kuăn pơlê; xing xoăng liăn ăm tơtro vâ pro kơdroh kơtăn mơnhông mơdêk pơla mâu kơpong, gum vâi krâ nhŏng o hluăn ing kơtiê krá ton”.

Mâu rơkong pâ thế ing pơlê cheăm xuân pơkâ thế pê klêi troăng hơlâ tơnêi tơníu, rak tơniăn hnoăng ki pơxúa tơxâng ăm kuăn pơlê ƀă tah lôi ki xơpá tung pơla pêi pro. Nâ H’Nhip Ƀkrông, hdroâng kuăn ngo Rơđế ối a ƀuôn Čuôr, cheăm Ea M'Droh, kong pơlê Dak Lak, rơhêng vâ rĕng pro klêi hlá mơ-éa hnoăng rak xúa tơnêi.

“Nôu pâ xoăng ăm á 4 sao tơnêi achê tíu pêi cheăng cheăm vâ pêi, la troh nôkố xuân tá hâi pro klêi hlá mơ-éa hnoăng rak xúa tơnêi. Á rơhêng vâ châ chêh pro klêi hlá mơ-éa vâ tơnêi mê chêh inâi á, vâ hmiân tuăn pêi kế tơmeăm”.

A kơpong kĭng têa kơxĭ, kuăn pơlê rơhêng vâ mâu tơdroăng pơkâ 'na mơ'no liăn cheăng tơnêi têa kơjo gum pro kế tơmeăm ki kal, 'mâi rơnêu mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn ton, rak vế kơpong kuăn pơlê rêh ối drêng hlo kong prâi pro ôh tá tơniăn. Ngoh Nguyễn Văn Mẹo, ối a kơphô̆ Từ Nham, bêng Sông Cầu, kong pơlê Dak Lak, pâ thế rĕng mơ'no liăn pro ‘noăng kĭng mơdât tơnêi tơhnah tơhnâp.

“Rêm hơnăm, têa kơxĭ tâk đik mot trâu, pro kuăn pơlê tôu tuăn, koi ôh tá chiâng hlâk rêm rôh troh rơnó kong mê khía mơhot. Pâ thế Kuô̆k hô̆i, Tơnêi têa séa ngăn pro ‘noăng kĭng vâ rak vế kuăn pơlê”.

Ƀă mâu kơpong cheăm bêng a têa kơxĭ, chuăn rơlố, pơkâ mơnhông cheăng kâ rơtế ƀă tơniăn cheăng lêng, gâk kring xuân châ kuăn pơlê kal vâ ‘nâi plĕng khât. Pôa Phạm Thanh Liêm, Kăn hnê ngăn Vi ƀan bêng Trường Sa, kong pơlê Khánh Hòa, pâ thế pơtối pê klêi troăng hơlâ mơnhông cheăng kâ têa kơxĭ ƀă troăng hơlâ ki phá tơ-ê ăm kơpong rơlố.

“Rơhêng vâ Kuô̆k hô̆i pơtối chêh pro klêi troăng hơlâ mơnhông cheăng kâ a têa kơxĭ, tŏng gum kuăn pơlê tơnăng ká xi xŏng, ‘no liăn pro troăng prôk tŏng gum cheăng tơnăng ká. Krê ƀă kơpong tíu pêi cheăng Trường Sa, rơhêng vâ Kuô̆k hô̆i pơtối tơmâng, chêh pro klêi troăng hơlâ ki kal xiâm vâ tơ’mot kơxô̆ liăn pro troăng prôk vâ xúa, gum tung mơnhông cheăng kâ rêh ối pơlê pơla tro ƀă ‘mâi mơnhông pơlê pơla cheăm bêng, gâk kring”.

Tiô tối tơbleăng dêi Vi ƀan xiâm Măt trâ̆n Tơnêi têa Việt Nam, hiăng ai lối 2.800 rơkong tơpui tối, pâ thế dêi kuăn pơlê lâp tơnêi têa pơtroh ăm Hneăng hôp má péa, Kuô̆k hô̆i hneăng má XVI. Kuăn pơlê xuân ối tô tuăn xua tơdroăng ki hêak lu lêa tung măng, malối cho tơdroăng ki xúa tuăn ngôa rơkê kuăn mơngế pro vâ hêak lu lêa, tối tơbleăng, chêh ‘măn mâu tơdroăng vâ xo tơmeăm liăn ngân; tôu tuăn ‘na tơdroăng ki krúa lĕm kế kâ, tơdroăng ki ‘mêh ‘na hyôh kong prâi; tơdroăng ki chêh pro hlá mơ-éa a mâu cheăm bêng ối hrá ƀă hên tơdroăng ki ê. Jâ Bùi Thị Minh Hoài, Ngế cheăng tung Khu xiâm kal kí, Kăn hnê ngăn Xiâm Măt trâ̆n Tơnêi têa Việt Nam pơkâ thế:

“Pâ thế Chin phuh, mâu kơ koan ki ai tơdjâk, mâu kong pơlê thăm mơnhông lăm ngăn, séa ngăn vâ teăm châ ‘nâi châ hlo ƀă tơleăng tŏng gum kơtăng mâu tơdroăng pro xôi ‘na kế tơmeăm ôh tá xê khât, pơkeăng ôh tá xê khât, kế xúa ki ôh tá xê khât, pro xôi ‘na rak krúa tơniăn lĕm kế kâ ƀă mâu tơdroăng ki pro ‘mêi troh hyôh kong prâi; pâ thế Kuô̆k hô̆i, Chin phuh pơtối hnê mơhno tơdâng tơ’mô troăng hơlâ luât vâ tơkŭm lêi tah mâu tơdroăng ki xơpá, tơvâ tung kơvâ tơnêi tơníu, chêl thiê̆n, tŏng gum tíu pro pơlê ối, tơdroăng rêh kâ ối nếo ăm kuăn pơlê drêng tro xo tơvêh tơnêi”.

Mâu tơdroăng pâ thế ing Tây Nguyên troh rêm kơpong dêi tơnêi têa mơhno tơdroăng púi vâ ki tơxâng dêi kuăn pơlê, tơdrêng amê hlối pâ thế Kuô̆k hô̆i pơtối tơmâng, séa ngăn ƀă mơdêk tơleăng tơƀrê mâu tơdroăng ing tơdroăng ki ai khât, tơxâng tơdroăng loi tơngah ƀă púi vâ dêi Kuăn pơlê.