Troh a thôn Đam Pai, cheăm Phú Sơn Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng, tơ’lêi vâ châ trâm um méa mơngế K’Ho tơhrâi a Túa teăn. Ai drêng rôh tơdroăng teăn ếo pơtâk, cho tơdroăng cheăng ki hiăng vâ hía lôi, laga kơnôm châ tŏng gum tơmeăm ki vâ teăn ing Tơdroăng xiâm tơnêi têa kơdroh kơtiê krá tơniăn, hên rơpŏng hiăng rak tơdroăng cheăng, mơjiâng tơ’nôm hnoăng pêi lo liăn. Tơtrŏng má môi, tơdroăng teăn tiô khôi vâi krâ nah kố dế châ hnê ăm rơxông ối nếo. Jâ Long Dinh K’Thin tối ăm ‘nâi, mâu kuăn kơdrâi jâ xuân hiăng chiâng teăn, hbrâ drêng toh cheăng, ôh ti tơvâ pêi chiâk deăng vâi rơtế ƀă dêi rơpŏng mơjiâng pro mâu plâ ếo pơtâk vâ mơdêk pêi lo liăn.

“Péa ngế kuăn kơdrâi á xuân teăn tâi. Drêng lâi toh mê gá pêi. Drêng lâi lăm pêi chiâk deăng mê gá ôh tá teăn.  Toh chôu ối a hngêi mê gá gum teăn. Pêi ki kố cho athế nhên rơhí rơho ‘nâng. Péa to ki kố chiâng môi plâ cho 2 rơtuh 500 rơpâu liăn.’’

-Vâi kơdrâi thôn Dam Pao, cheăm Phú Sơn Lâm Hà, ai tơ'nôm kơxô̆ liăn pêi lo ing tơdroăng rak vế cheăng tĕn hmôu

Tơdroăng kơdroh kơtiê krá tơniăn kơpong kuăn pơlê hdrông kuăn ngo ƀă kong ngo hiăng gum hrĭng rơpŏng hdrông kuăn ngo a thôn Đam Pao ai liăn vâ kâ rêh ối tung rơpŏng. Krê ƀă tơdroăng cheăng teăn ếo pơtâk ôh tá xê to gum vâi kơdrâi ai cheăng pêi, tơ’nôm pêi lo liăn drêng kuăn pơlê pêi chiâk deăng mê ối gum rak vế tơdroăng cheăng teăn ếo pơtâk tiô khôi vâi krâ nah. Ngoh Ha Mi, chuyên viên Ƀơrô Khôi túa lĕm tro - Rêh ối pơlê pơla cheăm Phú Sơn Lâm Hà tối ăm ngin ‘nâi, vâ mâu tơdroăng xiâm tơnêi têa châ mơnhông tơƀrê, kal tŏng gum tro tơdroăng kal vâ ƀă pro tơ’lêi hlâu vâ kuăn pơlê hbrâ mơnhông tăng cheăng pêi.

“Tŏng gum apoăng cho mâu kế ki vâ teăn. Ai mâu lâm hnê mơhno, lâm hnê cheăng pêi, ai mâu ngế hnê mơhno tơdrêng tâi tâng mâu kế tơmeăm ki kuăn pơlê kal’’.

Ing tăng cheăng pêi rơpŏng troh tung thôn pơlê, kơxô̆ liăn ing mâu tơdroăng xiâm tơnêi têa dế gum mơjiâng pơhlêh a mâu tíu ki pá puât dêi Lâm Đồng. Tung 5 hơnăm hiăng hluâ, kong pơlê kơdroh 50 rơpâu rơpŏng kơtiê tiô tơtro hên pơkâ.

A cheăm Dam Rông 4, cheăm ki pá puât, mâu tơmeăm, hngêi trung hriâm ƀă hngêi trăng, troăng klông gum tung pêt mơjiâng tơmeăm châ mơnhên cho mâu tơdroăng ki kơjo mơ’no pêi má môi. Pôa Nguyễn Văn Quang, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Dam Rông 4, tối ăm ngin ‘nâi, hơnăm kố cheăm châ xing xoăng lối 22 rơtal liăn ing mâu tơdroăng xiâm tơnêi têa vâ chôa ‘lâng tơxâng mâu tơdroăng kal vâ dêi kuăn pơlê.

“Ngin pêi pro tâi tâng mâu tíu hngêi trăng, troăng klông vâ mơ’no liăn cheăng mâu hngêi trăng, troăng klông ki kal hdrối, po rơdâ troăng prôk, rơnuâ pro lĕm ngiâ méa thôn pơlê. Mâu tơdroăng ki thâ kal ‘na hngêi trăng, troăng klông dêi kuăn pơlê tung tơdroăng pêt mơjiâng tơmeăm, prôk lăm pơrá châ pêi pro tiô kal vâ.’’

Hơnăm 2026, kong pơlê Lâm Đồng châ xing xoăng vâ chê 900 rơtal liăn mơ’no liăn cheăng tơnêi têa pêi pro mâu tơdroăng xiâm tơnêi têa ‘na mơjiâng thôn pơlê nếo, kơdroh kơtiê krá tơniăn ƀă mơnhông cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla kơpong kuăn pơlê hdrông kuăn ngo, kong ngo. Tung mê, kơxô̆ liăn Tíu xiâm tơnêi têa 474 rơtal liăn, kơxô̆ liăn kong pơlê lối 419 rơtal liăn.  Kong pơlê tơdrêng amê pêi pro rĕng tơdroăng mơ’no liăn lối 379 rơtal liăn ki xo ing hơnăm 2025.

Mơnhên kố cho hnoăng cheăng ki xiâm, Lâm Đồng pơkâ mâu tíu cheăng, kơvâ cheăng, kong pơlê pêi pro inhên hnoăng cheăng, pro rĕng tơdroăng pêi pro, tơdrêng amê mơhnhôk tơ’nôm kơxô̆ liăn pơlê pơla. Pôa Hồ Văn Mười, Kăn cheăng tung Tíu xiâm Đảng, Kăn hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Lâm Đồng, mơnhên:

“Lâm Đồng mơnhên kố cho môi hnoăng cheăng ki kal. Nôkố ngin dế tơkŭm kơtăng, xing xoăng chu rêm tíu cheăng, kơvâ cheăng, cheăm bêng ƀă xing xoăng mâu Phŏ Kăn hnê ngăn pôu râng hnoăng cheăng pêi pro dêi rêm tơdroăng cheăng tơná. Lâm Đồng tơkêa tung khế 12 kô mơ’no liăn tâi tâng kơxô̆ liăn kố, tơdrêng amê kô tơkŭm krếo pơlê pơla vâ rơtế ƀă kơxô̆ liăn Tíu xiâm tơnêi têa tơkŭm po pêi pro lĕm tro tâ nếo Tơdroăng pơkâ xiâm tơnêi têa’’.

Tiô troăng pêi la ngiâ dêi Chin phuh, hneăng hơnăm hơnăm 2026 – 2035, pŭn tơdroăng pơkâ xiâm tơnêi têa châ pro chiâng môi Tơdroăng xiâm tơnêi têa mơnhông khôi túa lĕm tro - rêh ối pơlê pơla, thôn pơlê, hdroâng kuăn ngo ƀă kong ngo. Lâm Đồng dế séa ngăn tơdroăng pơkâ, hnoăng cheăng, tơdroăng tơkêa bro ƀă kơxô̆ liăn dêi mâu tơdroăng nôkố vâ mơnhên hnoăng pơtối pêi pro, 'mâi rơnêu lơ mơgêi; tơdrêng amê tơkŭm po rơdêi hnoăng cheăng pơkuâ hnê mơhno, pêi pro nhên hnoăng cheăng tơtro ƀă tơdroăng ki ai khât ƀă ivá tơdâng kơxô̆ liăn.

A rôh pêi cheăng ƀă kong pơlê Lâm Đồng 'na tơdroăng pêi pro tơdroăng tơkêa bro 2, pôa Nguyễn Đình Khang, Ngế xiâm pơkuâ hdroâng kuăn ngo ƀă tơdroăng loi tĭng tiô khôp tối nhên pơkâ mơ'no liăn cheăng rơtế ƀă ki tơƀrê, ví mơ'no liăn cheăng tơprâ tơprŭng ƀă tơtrŏng rak vế, pêi pro klêi tơmeăm khoăng klêi mơ'no liăn cheăng.

“Tơmâng ngăn mơ'no liăn cheăng la athế rơtế ƀă tơdroăng ki tơƀrê. Mâu tơdroăng ki lâi ôh tá ối tung khu ki rơdêi pơtê pơtân pơhlêh troh mâu tơdroăng cheăng ki ê tiô tro mâu tơdroăng pơkâ ƀă hnoăng pơcháu. Ki kal, drêng pin pêi pro mâu hnoăng cheăng ki kố, pin hiăng ai mơ'no liăn tung mơjiâng mâu tơmeăm khoăng ki kal séa ngăn, vêh mơnhên klêi kơ'nâi mơ'no liăn cheăng vâ pơkâ mơ'no liăn cheăng xuân môi tiah cho troăng hơlâ vâ pêi pro’’.

Ing tơdroăng cheăng tĕn ếo pơtâk, hmôu jiâ a cheăm Dam Pao troh mâu tơmeăm khoăng kơpong hơngế, hơngo, mâu tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa dế veăng kum 'mâi mơnhông tơdroăng rêh ối kuăn pơlê Lâm Đồng. Hneăng ki nếo pơkâ thế kong pơlê ôh tá xê to mơdêk rĕng 'no liăn cheăng mê ối athế xúa kơxô̆ liăn tro mơngế, rơtế 'no liăn mơjiâng tơmeăm khoăng ƀă mơnhông cheăng kâ, mơdêk pêi lo liăn ƀă rak vế khôi túa lĕm tro. Kố cho tơdroăng ki vâ mâu tơdroăng pơkâ mơdêk châ tơƀrê ton xŏn, pro ivá mơnhông krá tơniăn ăm kơpong xơpá.