Vâ chê 60 hơnăm klêi kơ'nâi hâi hlâ, Ka Tơ Tiên ngế hlâ ai hnoăng, kot mâ hơnăm 1949, cho tiêuh đô̆i phŏ pơkuâ ngăn lêng tơ ring Anh Dũng, xuân ối tung tơnêi dế kong ngo, nôkố cho cheăm Anh Dũng, kong pơlê Khánh Hòa. Hiăng ton mâu tíu tơplâ hơnăm ki mê mah hiăng pá kơ nó xếo. Mâu ngế ki 'nâi tíu 'mé apoăng nah xuân rế hía rế iâ ngế ’nâi. La ƀă khu lăm tăng, rêm tơdroăng, mơhé kŭn, pơrá châ nhoăm, mơnhên, xua pá rŏng mê cho môi ngế mô đô̆i dế tơkôm hâi vêh.
Ing hlá mơ-éa chêh, rơkong hơ’muăn tối dêi ngế ki châ hlo troh tơdroăng ki ối chôu vế dêi nhŏng o, mâu khu ki ai tơdjâk troh mơ eăm tơdjêp tơpui tối ăm dêi pó, séa ngăn, tí tăng ngăn tơrêm kơpong. Pôa Ka Tơ Toàn, o kơnốu xiâm dêi ngế ki hlâ , veăng mơhno, kum mơnhên tíu tâp ‘mé nah. Klêi kơ'nâi hên hâi tí tăng, séa ngăn, hrik tah ƀom mìn, hâi lơ 5/8 kố nah, kơxêng Ka Tơ Tiên ngế hlâ ai hnoăng hiăng châ hlo. Vâ chê 6 chât hơnăm tơkôm, ngế lêng hơnăm mê nah hiăng vêh ƀă khu pú, rơpŏng hngêi ƀă pơlê xiâm. Pôa Ka Tơ Toàn, rơrêk tung hiâm mơno:
"Djâ ngoh vêh a ilâng kiâ mê gá tro 'nâng tâng hmếo pơ lôi tung kong, tung ngo khíu lêi. Hdrối mê, ôh tá ai kơbố têk nhang ăm ngoh. Bú têk nhang ai môi hdroh, a hngêi xuân ôh tá 'nâi klâi".
Tơdroăng dêi Ka Tơ Tiên ngế lêng hlâ ai hnoăng xuân ăm hlo môi tơdroăng ki khât: a mâu pơlê kong ngo Khánh Hòa, tơdroăng tơbâ 'na mâu ngế ki hiăng hlâ xuân ối châ rak vế, la tiô hâi khế, mâu ngế ki 'nâi mâu tíu ‘mé nah rế iâ ngế, tung pơla mê hlá mơ-éa chêh ôh tá xê ngế ki lâi xuân ai chêh tung hlá mơ-éa. A cheăm Anh Dũng, tơnêi kân rơdâ, kuăn pơlê ối preăng prêh, hên kơpong ối tung dế kong ngo. Ƀă kuăn pơlê Raglay, klêi kơ'nâi Tĭng lôi tơnâp kiâ, tơdroăng lăm pôu ngăn, chôu nháng ôh tá po rêm hâi. Mâu ngế ki châ 'mế tung rôh tơplâ nah, tâng tơdroăng ôh tá châ rak vế chêh ‘măn, rế hía rế ton rế pá vâ 'nâi nhên.
Xua mê, tung tơdroăng pêi cheăng 500 hâi măng, khu râ kăn pơkuâ cheăm ƀă khu lêng troh tơrêm thôn, rêm rơpŏng kuăn pơlê; trâm mâu ngế hơnăm hiăng krâ, ngế ki châ kuăn pơlê loi nhoăm ƀă mâu ngế ki hdrối nah hiăng 'nâi 'na mâu rôh tơplâ hơnăm ki mê nah. Pôa Pa Xây Mơ, Kăn hnê ngăn Chi ƀô̆ Thôn Ú, cheăm Anh Dũng, ăm 'nâi, rêm tơdroăng châ chêh xo, pơchông ngăn ƀă tơdroăng chêh tung hlá mơ-éa klêi mê séa ngăn troh mơnhên a tíu ki mê.
"Khôi túa mơngế Raglay akố, klêi kơ'nâi ai mơngế hlâ, 1 hơnăm pro Tĭng lôi tơnâp kiâ hiăng klêi. Ôh tá têk nhang rêm hâi mơhé vâ hâi ki Tĭng lơ hâi hâi Têt. Drêng tơbleăng tơdroăng pêi cheăng 500 hâi măng, vâi krâ nhŏng o hâk vâ, môi tuăn xua rêm hơnăm, kuăn cháu châ lăm pôu, têk nhang pâ mơnê hnoăng jâ pôa hiăng hlâ xua pleăng dêi hnoăng tơná ăm tơnêi têa".
Klêi kơ'nâi séa ngăn, cheăm Anh Dũng (kong pơlê Khánh Hoà) rôh apoăng mơnhên 39 ngế ki hlâ ai hnoăng hiăng châ 'mé a cheăm. Tung mê, 11 ngế hiăng châ tơkŭm 'mế. Ing mâu tơdroăng ăm ‘nâi a pơlê cheăm, khu lêng lăm tăng tơkŭm pơtối po rơdâ troh mâu tíu ki hdrối nah cho tíu pêi cheăng dêi kăch măng, tíu tơplâ.
A ngo Hòn Chảo, cheăm Vạn Ninh, tơdroăng lăm tăng pá puât tâ drêng khu lêng lăm tăng thế prôk troh a kơpong ki hơngế ngo xŏn lối 840 met tâng vâ pơchông ƀă rơgâ têa kơxĭ. Troăng prôk tâk rơnâk chu thông hên kiếp hmốu, rơ iô khât. Tơmeăm kâ, têa ôu ƀă tơmeăm djâ gum veăng tăng mơngế pơrá thế xui, pôu ,râng ƀă ivá dêi kuăn mơngế. Trung tă Nguyễn Hải Sơn, Đô̆i lăm tăng, tơkŭm kơxêng kiâ mơngế hlâ ai hnoăng dêi kong pơlê Khánh Hòa, ăm 'nâi, klêi kơ'nâi mâu hâi ối tung kong ngo, khu lăm tăng hiăng hlo chiâ xo tơkŭm châ 4 kơxêng kiâ mố đô̆i.
"Kăn ƀô̆, mô đô̆i mơ-eăm khât, mơ-eăm hếo ngo, tơkâ têa kroăng, tơkâ hluâ hên rơnâk a ‘ngêi, thông trâu, mot luâ tung mâu kiâp hmốu ki rơ-iô. Mơhé trâm hên xahpá la kơnôm ing tơdroăng ki mơhnhôk dêi dêi mâu kăn, vâi pú, khu mố đô̆i hiăng prôk chu a ngo klêi tơniăn lĕm. Djâ 4 to kơxêng kiâ mô đô̆i ki hlâ a ngo Hòn Chảo, đông xiâm kăch măng dêi kong pơlê Khánh Hòa vêh tơniăn lĕm".
A kong pơlê Khánh Hòa, tơdroăng cheăng ‘na tơbleăng "Lăm pêi cheăng 500 hâi măng" ối kân tâ. Lối 400 kơpong ƀă vâ chê 2.400 tơdroăng ăm ‘nâi tơdjâk troh mô đô̆i hlâ tung tơplâ xâ nah, tơnâp mô đô̆i hlâ tung tơplâ xâ nah dế pơtối châ mơnhên. Ki xiâm cho mâu kơpong ki ai tơdroăng tơplâ, kơpong kăch măng, kơpong kong ngo ƀă tơdroăng 'na tơnâp ki tâp pú hên. Ƀă kơpong kong ngo, rơnó mêi thăm pro pá tơ'nôm tơdroăng pêi cheăng. Troăng prôk hliâk, tơ'lêi tơhnah tơhnâp, tơdroăng prôk lăm ƀă tí tăng pá puât tâ. Khánh Hòa dế tơkŭm mơngế pêi cheăng, mơdoh hâi chôu vâ tí tăng ‘nâi a mâu tíu ki vâi tối ai.
Rơtế ƀă lăm tăng, tơdroăng mơnhên inâi mâu ngế ki hlâ xuân châ mơdêk rĕng. Đăi tă Trương Thành Việt, Chính ủy Khu xiâm pơkuâ lêng kong pơlê Khánh Hòa, ăm 'nâi, kong pơlê hiăng chiâ, tí tăng séa ngăn ƀă xo kơ xêng hnĕng xâh a lối 2.100 tơnâp ki hâi 'nâi nhên inâi hơnăm a 7 ilâng kiâ, rĕng tâ tiu pơkâ.
"Pêi pro tơdroăng lăm pêi cheăng 500 hâi măng, Khu xiâm pơkuâ mô đô̆i kong pơlê pêi cheăng ƀă hnoăng cheăng pêi ki kân má môi, vâ mô đô̆i ai ivá pêi klêi hnoăng cheăng hdrối rơnó mêi. Ngin pêi cheăng ƀă khu râ kăn cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ cheăm, kong pơlê, mơhnhôk khu lêng kuăn pơlê, đoân viên, vâi kơdrâi veăng kum, tŏng kum khu lêng lăm tăng vâ rĕng pêi klêi hnoăng cheăng".
Hiăng luâ vâ chê 60 hơnăm, mâu kong tíu ki mâu lêng tơplâ ƀă hlâ nah hiăng hên xôh pơ'lêh. La tơdroăng ối chôu vế dêi ngế ki châ hlo, hlá mơ-éa ki ối ’măn rak ƀă rêm tơdroăng ki hlo ‘nâi a tơnêi tíu mê xuân ối tối ăm ‘nâi. Ƀă rêm kơxêng môi ngế lêng ki châ hlo, ngế lêng ki châ vêh, ƀă môi rơpŏng hngêi ai tơ'nôm tíu vâ chôu pâ dêi nhŏng o xiâm klêi kơ'nâi hên hơnăm tơkôm.
Viết bình luận