Dŭm hruê akŏ yan mnga, ai êwa mă bruă, mkra mjing  kdrăm kơah lŏ wĭt hlăm djăp ƀuôn êlan Lăn Dap Kngư. Ti alŭ Đăk Giá 1, să Dục Nông, čar Quảng Ngãi, mnuih ƀuôn sang Sê dăng  trŭn ngă bruă akŏ thŭn, mphŭn mŭt hlăm yan boh mnga mrâo hŏng lu klei čang hmăng. Gŏ sang ayŏng A Phin dôk mprăp hdră kčag pla hbei ƀlang, mkra mdiê lŏ, ksu leh anăn kphê. Ñu brei thâo, knhal jih thŭn 2025, ñu čan leh prăk mă mnga hdjul 100 êklăk prăk čiăng pŏk mlar mkra mjing: “Mŭt hlăm thŭn mrâo, hlăm ai êwa akŏ yan mnga, gŏ sang kâo mĭn tĭng pla mrâo hlăm brô 1,5 ha ksu, hŏng klei čang hmăng pŏk mlar mkra mjing, mjing hdră duh ƀơ̆ng sui leh anăn ngă bruă hơĭt kjăp hĭn hlăm dŭm thŭn kơ anăp.”

Kyua kriăng mă bruă, thâo hdră ba yua klei kreh knhâo mrâo mrang hdră mnêč pla mjing, Hnir, 71 thŭn, ti ƀuôn K’Dăng, să K’Dang, čar Gia Lai mâo prăk hrui wĭ dŭm êklai prăk grăp thŭn. Gŏ sang ñu ară anei dôk mkra mjing anôk pla mjing 3,5 ha, mâo kphê, tiu, hŏng 5 sao mdiê lŏ… Mâo prăk hrui wĭt kjăp, ñu blei djăp ênŭm kdrăp mnơ̆ng duh kơ bruă mkra mjing leh anăn klei hdĭp mda grăp hruê. Tết truh, kă čeh kpiê hlăm sang čiăng hrăm mbĭt mơak hŏng mnuih ƀuôn sang riêng gah nao hơêč hmưi Tết. Hnir ti ƀuôn K’Dang, hơ̆k mơak brei thâo:

“Dŭm thŭn anei gŏ sang mkra mjing kphê mâo prăk hrui wĭt hơĭt kjăp, gŏ sang mơak snăk. Ăt čang hmăng dŭm thŭn êdei ênoh ênil kjăp čiăng kơ klei hdĭp đĭ kyar hĭn. Msĕ si thŭn êgao hlăm ƀuôn mâo lu mnuih ƀuôn sang mâo prăk hrui wĭt lu, blei êdeh siam, mdơ̆ng sang prŏng… Hruê Tết mnuih ƀuôn sang mơak mñai, mâo prăk, ƀơ̆ng Tết ênŭm ênap hĭn, mkŏ mjing klei hơêč hmưi Tết hdơ̆ng pô, ƀơ̆ng Tết hơuh mđao, jăk mơak.”

Ăt msĕ si mnuih ƀuôn sang Lăn Dap Kngư, gưl tết, mnuih Êđê ti čar Dak Lak bi kƀĭn gŏ sang, bi tuôm ƀuôn sang, bi kah mbha klei mơak mñai, klei thâo mkra mjing, čang hmăng sa thŭn adiê hlĭm hjan găl jăk, boh mnga mâo lu. Leh dŭm hruê mdei Tết, mnuih ƀuôn sang mơak mñai mprăp mŭt hlăm yan mkra mjing mrâo hŏng ai êwa hơ̆k mơak, bi hgŭm. Ti ƀuôn Hra, să Dray Bhăng,  Y Khĭm Ƀuôn Yă (khăng iêô Aê Ích) brei thâo: “Tết bi huă êsei mrâo, blŭ tlao hơ̆k mơak hŏng găp djuê, čang hmăng mâo nanao klei suaih prak. Hlăm bruă pưk hma, leh dŭm hruê mơak Tết, mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn mơ̆ng mduôn truh hđeh nao pưk hma, nao ti lŏ. Ăt mâo mơh gŏ sang mkŏ mjing klei huă mnăm hlăm gưl anei. Leh anăn truh gưl buh pla snăn bi nao buh pla yơh.”

Hŏng mnuih K’Ho ti să Đức Trọng, čar Lâm Đồng, hŏng klei găl jing pla mjing kphê leh anăn djam tam. Thŭn mrâo êgao, kyua mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma mâo ênoh, klei hdĭp mda mnuih ƀuôn sang mâo klei bi mlih ktang. Thŭn mrâo anei, mnuih ƀuôn sang thiăm đăo knang, čang hmăng hlăm sa thŭn mrâo trei mđao, jăk mơak hĭn. Kră Jañ Ha Song, Khua ƀuôn R’Chai 3, să Đức Trọng, brei thâo, mnuih ƀuôn sang sa ai tiê đăo knang kơ hdră êlan mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, kƀĭn mă bruă mkra mjing čiăng mđĭ klei hdĭp mda:"Leh hruê 2 amâodah 3 Tết, mnuih ƀuôn sang khăng nao hlăm lŏ hma. Tơdah mâo bruă mjêč msĕ si krih kphê amâodah kriê dlăng đang djam tam, mnuih ƀuôn sang srăng nao ngă mtam čiăng rơ̆ng kơ yan boh mnga. Ti R’Chai 3 anei, prăk hrui wĭt gŏ sang kyua mơ̆ng kphê leh anăn pla mjing djam tam, kyua anăn ƀơ̆ng Tết mnuih ƀuôn sang ăt rơ̆ng êa krih, mkra mjing djŏ yan”.

A Đâm, mnuih Sêdang, knuă druh ƀĭng ngă lŏ hma alŭ Long Giôn, să Dục Nông (Quảng Ngãi) – jing sa gru hmô hlăm klei mđĭ kyar bruă duh mkra gŏ sang leh anăn đru kơ mnuih ƀuôn sang kpưn đĭ tlaih ƀun. Hŏng ai tiê jhŏng mĭn, jhŏng ngă, ñu jhŏng dưn yua hdră mnêč mrâo mrang hlăm klei mkra mjing, bi lu jơr ana pla mjing, mnơ̆ng rông, ƀrư̆ ƀrư̆ mkŏ mjing hnư hrui wĭt hơĭt kơ gŏ sang. Truh kơ ară anei, ñu mâo êbeh 1 ha ksu, 2 drei ŭn mjeh leh anăn 2 drei êmô mđai. Gŏ sang ñu ăt blei sa boh êdeh kčao čiăng mkŏ mjing hnư hrui wĭt mơ̆ng bruă kčao ƀăng kphê, klei ênao êa…kơ mnuih ƀuôn sang. Amâo djŏ knŏng thâo ngă bruă duh mkra, ñu lŏ hur har mtô, kah mbha klei hriăm, đru kơ mnuih ƀuôn sang bi mlih klei mĭn mă bruă tŭ dưn hĭn. Yăl dloê kơ klei mđĭ kyar bruă duh mkra, A Đâm brei thâo: “Truh thŭn mrâo, gŏ sang kâo lŏ kai lăn, klei ƀăng, pla kphê hlăm brô 1.000 phŭn kphê xanh lùn, TR4 hŏng TR9, pla bi kbưi 2 met, pruê̆ 3 met krih hŏng bec, truh hjan ana hlŏng čăt đĭ yơh”.

Lŏ wĭt dlăng dŭm boh tŭ dưn dưi mâo hlăm sa thŭn mă bruă, Uihm ti ƀuôn Djrông, să Ia Băng, čar Gia Lai brei thâo, thŭn 2025, gŏ sang ñu hrui wĭt êbeh 2 êklai prăk mơ̆ng kphê leh anăn mdiê lŏ. Hlăm 3ha kphê xanh lùn, dŭm thŭn giăm anei ñu lŏ pla mrâo 1,8 ha mjeh xanh lùn, mâo boh lu hĭn, bi kdơ̆ng hŏng klei mnơ̆ng ngă jăk hĭn. Mâo hnư hrui wĭt lu, ñu mĭn tĭng lŏ dơ̆ng pla mrâo kphê, hŏng klei hmăng hmưi lŏ mâo lu boh tŭ dưn hĭn hlăm klei mđĭ kyar bruă duh mkra hlăm thŭn mrâo: Mjeh xanh lùn pô mkiêt mkriêm ênhă pla mjing, mâo boh lu hĭn. Ară anei gŏ sang mâo leh 1,8ha kphê xanh lùn, leh anăn thŭn kơ anăp srăng lŏ pla thiăm 5 sào. Bi ti anăp, êdei tết gŏ sang nao krih êa, pruê hbâo, khăt adhan kơ ênhă kphê mâo. Yan bhang krih djăp êa, kriê dlăng jăk srăng mâo boh lu hĭn”.

Rông hluăt mă mrai ti să Đinh Văn - Lâm Hà (Lâm Đồng) dôk ba wĭt boh tŭ dưn êdi, đru kơ ƀĭng ngă lŏ hma tlaih ƀuh leh anăn đĭ kyar hơĭt kjăp. Mnuih ƀuôn sang jing mnuih djuê ƀiă dôk bi mlih ana pla mjing, ba yua klei mrâo hlăm bruă rông hluăt mă mrai, mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng hơĭt. Êdah êdi msĕ si ti alŭ Srê Nhắc, êbeh 80 gŏ sang mnuih K’Ho bi mlih dŭm ênhă mdiê amâo mâo djăp êa čiăng pla ana hluăt mrai. Amâo mâo msĕ hŏng kphê amâodah mdiê, pla ana hluăt mrai ƀiă jưh jang kơ yan adiê, brei hnư hrui wĭt nanao hlăm thŭn, ba wĭt bruă mă hơĭt. K’Tim, đảng viên ti alŭ Sre Nhắc yăl dliê: Pô jing đảng viên srăng bi hmô hlăm klei mă bruă mđĭ kyar bruă duh mkra, hmăng hmưi dhar bruă lŏ hma lŏ dơ̆ng mtô ba yua hdră mnêč mrâo hlăm bruă lŏ hma. Hmăng hmưi Đảng, Knŭk kna lŏ dơ̆ng brei mnuih ƀuôn sang lĭng čan čiăng duh bi liê kơ bruă, boh nik hŏng phung pla ana hluăt mrai. Mkă hŏng kphê, pla ana hluăt mrai hơĭt hĭn, duh bi liê ƀiă hĭn leh anăn mâo boh tŭ dưn hĭn. Hlăm thŭn mrâo anei, mnuih ƀuôn sang lŏ dơ̆ng pŏk mlar pla ana hluăt mrai čiăng bi hơĭt klei hdĭp.

Ti să Nâm Nung, krĭng tlaih kbưi mơ̆ng čar Lâm Đồng, mnuih Mnông dôk mđĭ kyar bruă duh mkra hŏng ana kphê, tiu, mdiê lŏ. Mnuih ƀuôn sang drông yan mnga mrâo hŏng lu klei mĭn tĭng mđĭ kyar klei hdĭp mda čiăng hmao tiŏ dŭm ƀuôn êlan mkăn ti Lăn Dap Kngư. Y’Nkrơm ti ƀon Ja Rah, yăl dliê, thŭn mrâo êgao, gŏ sang hrui wĭt mâo 5 tôn kphê, 20 kdô mdiê. Thŭn anei ñu mĭn tĭng duh bi liê kriê dlăng jăk hĭn kơ hma pô:“Kâo gĭr hlăm thŭn srăng tla jih nư klei lĭng čan. Êdeh đĭ amĭ ama phung anak mâo jih leh. Bi nao kbưi mưn êdeh ôtô čiăng êđăp ênang. Thŭn mrâo mđĭ ai phung anak čô gĭr mă bruă knuă leh anăn rŭ mdơ̆ng sang mrâo msĕ hŏng phung ayŏng adei mkăn. Mĭn tĭng mdơ̆ng sang ênoh hlăm brô 300 êklăk prăk čiăng kơ phung anak mâo klei hơ̆k mơak.

Ƀuôn Rơ Khơng – Tơ Lieu drông yan mnga mrâo hlăm klei mơak mlih mrâo ktang, krĭng ƀuôn sang mrâo prŏng siam, jăk mơak. Ƀuôn mâo 300 gŏ êsei mnuih ƀuôn sang, ară anei knŏng mâo 2 gŏ êsei mrâo bi ktlah dôk hjăn. Lu gŏ êsei pla kphê, gŏ êsei ƀiă hĭn ăt êbeh 1 ha, gŏ êsei pla lu snăn dŭm pluh ha.

 Hjăn thŭn 2025 mrâo êgao, hlăm ƀuôn mâo 21 gŏ êsei mdơ̆ng sang čuôr Thái prŏng siam, grăp boh sang mâo ênoh mơ̆ng 1 êklai prăk kơ dlông, 12 gŏ êsei blei êdeh ô tô…klei hdĭp ai tiê, mnơ̆ng dhơ̆ng mnuih ƀuôn sang dưi mđĭ klă mngač. Mduôn Hnuĭ, 89 thŭn, khua mduôn Rơ Khơng-  Tơ Lieu, să Kdang, čar Gia Lai, hơ̆k mơak brei thâo:“Klei hdĭp mda êlâo dih dleh dlan snăk! Ênuk Prăng, Mi ngă jhat kơ mnuih ƀuôn sang, plah mmiă lăn ala, ƀuôn sang. Bi ară anei klei hdĭp jăk mơak, pui kmlă - sang hră - êlan klông - sang êa drao mâo bi liê mdơ̆ng djăp ênŭm, klei hdĭp mda jăk mơak, mnuih ƀuôn sang êngiê ngă bruă, mđĭ kyar bruă duh mkra. Mơ̆ng hruê mtlaih êngiê klei hdĭp ƀrư̆ mđĭ, truh ară anei snăn jăk mơak snăk. Bi mni  Knŭk kna, bi mni kơ Awa Hồ!”

Leh ngă klei bi mŭt anôk  bruă knŭk kna, čar Lâm Đồng ară anei mâo 49 djuê ana hdĭp mda, hlăm anăn mnuih djuê ƀiă mâo 17,6% ênoh mnuih ƀuôn sang. Hlăm dŭm thŭn êgao, čar mđing uêñ nanao, ngă jăk klei bhiăn hdră êlan hŏng phung mâo kơhưm hlăm krĭng mnuih djuê ƀiă. Hlăm hdră mđĭ kyar, diñu klă sĭt jing klei mkŏ kjăp plah wah Đảng leh anăn ai tiê mnuih ƀuôn sang. Drông yan mnga mtâo, Ka Să Ha Nhiếu (mnuih K’Ho Cil), să Đức Trọng, brei thâo: "Kâo hmăng hmưi mnuih ƀuôn sang bi krơ̆ng kjăp klei êđăp ênang ƀuôn, anak čô bi ngă djŏ hŏng dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng, hdră bhiăn mơ̆ng Knŭk kna leh anăn răng mgang klei êđăp ênang hlăm êlan klông. Bi kơ bruă duh mkra, srăng kriê dlăng mă bruă knuă čiăng bi sĭt klei hmăng hmưi mnuih ƀuôn sang mdrŏng, lăn čar ktang, yang ƀuôn mtăp mđơr, mrâo mrang. Klei anei Knŭk kna lač leh anăn ngă leh, leh anăn mnuih ƀuôn sang pô dưi ba yua leh..Grăp mmông nao bi kƀĭn, kâo kreh mkăp 15 mnĭt čiăng lŏ hâo hưn dŭm klei hưn mơ̆ng knuă druh alŭ, ƀuôn, kâo ƀuh klei anăn jing jăk êdi brei kơ mnuih ƀuôn sang thâo dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng, Knŭk kna, sơnăn srăng jĕ giăm hĭn plah wah Knŭk kna leh anăn mnuih ƀuôn sang.”

        Hlăm ai êwa drông thŭn mrâo hlăm kluôm dŭm ƀuôn êlan mơ̆ng mnuih Mnông ti să Trường Xuân, čar Lâm Đồng. Gŏ sang Điểu Sinh, ti bon Jâng Play 3, bi kkuh kŭm ênŭm ênap huă ƀơ̆ng tết. Ñu brei thâo, thŭn êgao gŏ sang pĕ kphê, tiu mâo hrui wĭt êbeh 1,2 êklai prăk. Sa thŭn mâo lu boh mnga amâo djŏ knŏng đru kơ klei đĭ kyar hĭn ƀiădah lŏ thiăm klei đăo knang čhuang mŭt hlăm thŭn mrâo hŏng klei hmăng hmưi tŭ dưn. Điểu Sinh brei thâo, amâo djŏ knŏng gŏ sang kâo, ƀiădah wăt ƀuôn êlan drông yan mnga hơuh mđao:“Thŭn leh êgao klă sĭt jing thŭn hơ̆k mơak prŏng hŏng gŏ sang kâo leh anăn mnuih ƀuôn sang hlăm ƀuôn, ênoh kphê, tiu, durian đĭ sơăi, hnư hrui wĭt mnuih ƀuôn sang lu. Mnuih ƀuôn sang hơ̆k mơak leh anăn hơĭt ai tiê mŭt hlăm thŭn mrâo hŏng klei hmăng hmưi lŏ dơ̆ng mâo sa thŭn jăk mơak hĭn. kâo ăt hơêč hmưi kơ mnuih ƀuôn sang kluôm ala, mnuih ƀuôn sang dŭm ƀuon êlan thŭn mrâo trei mđao, yâo mơak, tŭ dưn”.