VOV4.Êđê - Ho\ng klei hgu\m kngan hra\m mb^t bi nga\ brua\ mơ\ng jih êpul êya [uôn sang, yan mdei pro\ng anei, lu phung hđeh dleh dlan ti Daklak lo\ mâo klei ja\k ga\l dưi nao c\hưn hla\p hla\m du\m wa\l anôk hla\p c\hưn djo\ guôp, dưi bi hria\m du\m klei thâo ]o\ng ra\ng mgang ma\ asei pô, đa\m tuôm kơ du\m klei êka êkeh, đru kơ phung hđeh dưi mâo sa yan mdei pro\ng kla\ s^t êđa\p ênang lehana\n mâo klei tu\ dưn.

Grăp blư\ truh yan mdei pro\ng, adei Lục Thị Thắm, ti alu\ 6, să Êa Hiu, kdriêk }ư\ Kui`, ]ar Daklak lo\ tui hluê am^ ama nao kơ lo\ hma. Khă gơ\ mrâo 10 thu\n, [ia\dah gơ\ juăt mưng leh ho\ng bruă knuă mse\ si tlah knăt, dưm hbâo, jik rơ\ng kơ kphê. Lục Thị Thắm brei thâo: alu\ wa\l kâo dôk amâo mâo ôh anôk hlăp ]hưn. Kyua ana\n, leh jih thu\n hriăm, hlăm yan mdei pro\ng đa tăp năng kâo kơ sang hră ]ia\ng đ^ du\ng dai, pah boh, toh hroh leh ana\n hluê ngă du\m mta bruă mb^t ho\ng phung ayo\ng amai đoàn viên êdam êra hlăm să:

“ Hlăm du\m hruê mdei pro\ng, kâo khăng đru am^ ama, tăp năng kâo nao hlăm sang hră leh ana\n hluê ngă bruă knuă yan mdei pro\ng mb^t ho\ng phung ayo\ng amai êdam êra”.

Tơdah mse\ ho\ng phung hđeh êlăk ti alu\ wa\l [uôn pro\ng amâodah du\m kr^ng giăm wa\l krah, yan mdei pro\ng jing wưng ]ia\ng hluê hriăm du\m adu\ klei thâo amâodah du\m gưl hriăm mjuăt klei thâo kơ klei hd^p, snăn ti kr^ng [uôn sang, kyua lu êdi am^ ama phung hđeh ngă hma s’a^, klei hd^p mda adôk lu klei dleh dlan, amâo mâo prăk brei anak aneh hluê hriăm du\m klei thâo anei. Êjai ana\n, ti kr^ng [uôn sang Daklak adôk k[ah lu anôk hlăp ]hưn kơ phung hđeh, anăn phung am^ ama khăng ba anak aneh nao kơ hma bruă mb^t ho\ng pô. Anei ăt jing hdră đru am^ ama kriê dlăng anak aneh pô, đa\m mâo du\m klei truh amâo mâo ja\k tơdah lui phung hđeh dôk hja\n ti sang.

Ho\ng boh s^t anei, k`ăm lo\ mjing lu ta] hlăp ăt mse\ mơh du\m bruă ngă yan mdei pro\ng kơ phung hđeh êlăk, knơ\ng bruă djo\ tuôm, du\m êpul êya brua\ ti Daklak mâo leh hdră k]ah po\k ngă du\m mta bruă mđing dlăng kơ phung hđeh kr^ng dleh dlan. Hlăm hdră bruă yan mdei pro\ng thu\n anei, bruă Đoàn ]ar Daklak k]ah mtru\n lu bruă ngă leh ana\n hnơ\ng ]ua\n kơ du\m êpul bruă Đoàn nah gu\ mse\ si: mko\ mjing adu\ lo\ w^t hriăm hră yan mdei pro\ng, hriăm kdo\ mui`, mtô êluê mang amâo liê pra\k ôh… kơ phung hđeh êlăk ti alu\ wa\l. Y - Nhuân {uôn Yă, khua g^t gai bruă Đoàn ]ar Daklak brei thâo: mb^t ho\ng du\m bruă ngă iêu la] đru brei du\m hnư prăk đru hriăm hră, ru\ mdơ\ng sang ]hiăm guê] hră, snăn bruă mko\ mjing anôk hlăp ]hưn kơ phung hđeh êlăk jing hnơ\ng ]ua\n du\m gưl bruă Đoàn g^r nga\ bi mâo:

“ Bi mklă bruă yuôm bhăn phu\n yan mdei pro\ng anei: tal 1, mko\ mjing du\m bruă ngă yan mdei pro\ng kơ phung hđeh êlăk, mko\ mjing anôk hlăp ]hưn kơ phung hđeh êlăk leh ana\n po\k du\m adu\ mtô êluê mang amâo liê pra\k ôh kơ phung hđeh êlăk hlăm yan mdei pro\ng anei. Hnơ\ng ]ua\n mko\ mjing anôk hlăp ]hưn kơ phung hđeh êlăk jing mta bruă c\ia\ng bi g^r nga\ hlăm thu\n anei. Truh kơ mlan phung Hlăk ai snăn jao mâo leh 16 anôk hlăp ]hưn. Leh ana\n hlăm hdră bruă yan mdei pro\ng anei lo\ dơ\ng g^r nga\ mâo mơ\ng 10 – 15 anôk dơ\ng, snăn srăng g^r lo\ mko\ mjing hlăm brô 50 anôk hlăp ]hưn kơ phung hđeh êlăk. Anei jing klei g^r ktưn mơ\ng êpul knuă druh brua Đoàn”.

Ăt hlăm yan mdei pro\ng thu\n anei, giăm 1 êbâo ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan ti 8 kdriêk, [uôn pro\ng mơ\ng ]ar Daklak, mâo: {uôn Ma Thuột, Êa Kar, {uôn Hồ, Krông {u\k, M’Drak, Krông H’Nang, Krông Bông, Êa Sup dưi mtô êluê mangamao liê pra\k ôh. Hdră bruă anei mơ\ng Knơ\ng bruă sang hră m’ar leh ana\n Mtô bi hriăm mko\ mjing, mtô hlăm giăm 2 mlan k`ăm mtô kơ phung hđeh klei thâo êluê leh ana\n klei thâo răng mgang klei truh nga\ bi êka êkeh, mngăt hlăm êa. Adei Trần Ngọc Giang Linh, 12 thu\n ti să Êa Tal, kdriêk Êa Kar hơ\k m’ak lac\:

“ Kâo hơ\k m’ak êdi kyua mâo hriăm êluê mang hlăm yan adei pro\ng thu\n anei. Hdră anei đru hmei thâo êluê leh ana\n amâo mâo mngăt hlăm êa, srăng đru hmei dưi kriê mgang asei mlei pô leh ana\n đru găp hlăm êa juôr; lo\ bi kja\p klei suaih pral leh ana\n du\m klei thâo tu\ dưn hlăm klei hd^p mda”.

Hluê si Knơ\ng dlăng brua\ Mnuih ngă bruă, Kahan êka êkeh leh ana\n Mnuih knap m`ai ]ar Daklak, alu\ wa\l ara\ anei mâo êbeh 6 êbâo 300 ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan êdi. Mơ\ng ako\ thu\n truh kơ ara\ anei, ]ar iêu la] đru mguôp mâo êbeh 3 êklai prăk ]ia\ng đru brei, bi hgu\m mko\ mjing bruă mkă dlăng klei ruă hro\ng ruah klei rua\ kboh kơ êbeh 1 êbâo 600 ]ô hđeh; mbla] mdrao klei ruă kboh, amâo jăk jơ\ng kngan, [ah k[uê êdah êhưl kơ 58 ]ô hđeh… Mơ\ng ana\n mguôp đru brei kơ êbeh 5 êbâo 100 ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan hlăm alu\ wa\l.

Nguyễn Duy Tuyết, khua Adu\ bruă Kriê dlăng, răng mgang phung hđeh êlăk leh ana\n klei Mtăp mđơr êkei mniê, Knơ\ng dla\ng bruă Mnuih ngă bruă – Kahan êka êkeh leh ana\n Mnuih knap m`ai ]ar Daklak brei thâo, Knơ\ng bruă sang hră m’ar ăt hluê ngă lu hdră bruă nah gu\ mse\ si: gru hmô “ Sang êđăp ênang răng mgang klei truh nga\ bi êka êkeh phung hđeh” leh ana\n hdră bruă mko\ mjing să, phường djo\ guôp ho\ng phung hđeh. Hdră k`ăm truh knhal jih thu\n anei, kluôm ]ar srăng mâo 150 hlăm ênoh 184 să phường, wa\l krah dưi tu\ yap djăp hnơ\ng ]ua\n djo\ guôp ho\ng phung hđeh êlăk. Mb^t ho\ng ana\n, du\m câu lạc bộ klei Dưi phung hđeh êlăk leh ana\n câu lạc bộ Răng mgang phung hđeh êlăk ti du\m kdriêk dưi rơ\ng kjăp ho\ng lu bruă ngă. Bohnik gơ\, hlăm mlan ngă bruă Kyua phung hđeh êlăk thu\n anei, Knơ\ng bruă sang hră m’ar mguôp mb^t ho\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Krông Ana leh ana\n }ư\ Mgar mko\ mjing Kna\m po\k ngă ti alu\ wa\l, mđup brei du\m êbâo hnư mnơ\ng kơ phung hđeh êlăk dleh dlan ho\ng ênoh bi liê truh 1 êklai prăk:

“ Grăp thu\n, bruă đru mguôp ai tiê nga\n pra\k mơ\ng du\m knơ\ng bruă, du\m êpul êya, phung mâo ai tiê kmah thâo pap năng tu\ yap đru leh kơ du\m êbâo ]ô hđeh mâo klei hd^p dleh dlan hla\m bruă mdrao mgu\n klei ruă, mtô hriăm hră. Ho\ng du\m boh tu\ dưn ana\n dưi bi mhro\ leh ênoh phung hđeh dleh dlan hlăm alu\ wa\l. Ênoh phung hđeh dleh knap dưi đru brei ho\ng djăp hdră mâo hlăm brô 80%”.

Mơ\ng klei mđing dlăng, đru brei mơ\ng du\m knơ\ng, dhar bruă ]ar Daklak, lu phung hđeh kr^ng dleh dlan dưi nao leh gia\m h^n ho\ng du\m klei hlăp ]hưn djo\ guôp hlăm yan mdei pro\ng, mb^t ana\n mtô kơ phung hđeh du\m klei thâo ]ia\ng êdi pioh răng mgang asei mlei leh ana\n [^ng găp pô, bi mhro\ du\m klei truh, đru phung hđeh klă s^t mâo sa yan mdei pro\ng hơ\k m’ak leh ana\n êđăp ênang./.