Leh mlam mmăt truh ti krĭng knông lăn biên Quảng Trực, čar Lâm Đồng, dram pui ti gah sang kƀĭn ƀuôn Bu Prơ̆ng 1 dơ̆ng trơ̆ng, mbĭt anăn ênai čing dơ̆ng kwang. Ênai čing kwang sa wa ktang sa wa êdu, pral lehanăn êmưt mđrĭng hŏng asăp blŭ tlao mơak mñai mơ̆ng mnuih ƀuôn sang.

 Ti anôk anăn, phung mduôn khua dôk mtô bi hriăm, phung hđeh êdam dôk mđing hmư̆ tui hriăm, mbĭt hŏng phung hđeh điêt dôk tui dlăng ti djiêo. Ênai čing leh gưl anei truh gưl mkăn, mâo mbĭt hŏng klei kdŏ čhuang, klei kưt muiñ, mjing leh klei hưuh mđao hŏng klei khăp ti knông lăn. Dŭm mmông dôk hriăm msĕ snăn, amâo mâo djŏ knŏng jing bruă hlăm dhar kreh, ƀiădah lŏ bi lar, bi krie epioh dhar kreh djuê ana pô kơ hđeh gưl mrâo.

Điểu Đrây, K’iăng khua bruă Đảng, khua êpul tông čing ƀon Bu Prơ̆ng 1 brei thâo:  Êpul tông čing bon Bu Prơ̆ng 1, ƀuôn hgŭm Quảng Trực ară anei mâo êbeh 30 čô, dưi mkŏ mjing mơ̆ng thŭn 2018.

Êpul tông čing hmei kreh hiu mdah hlăm dŭm knăm yuôm bhăn mơ̆ng ƀuôn hgŭm. Găp hrue kăm, grăp mlan êpul lŏ iêo jak phung hđeh hriê hriăm tông čing. Mnuih ƀuôn sang tinei khăp snăk kơ čing čhar, kyua anăn klei mtrŭt mjhar phung hđeh nao hriăm jing găl eneưih snăk, jih jang mnuih jih ai tiê bi hgŭm.”

Amâo mâo djŏ knŏng hriăm nanao, êpul tông čing lŏ jih ai tiê hiu nao mdah hlăm dŭm bruă diêt prŏng mơ̆ng alŭ wăl lehanăn lăn čar. Mơ̆ng dŭm knăm djuê ana pô, truh hrue bi mguôp jih jang djuê ana, hlŏng truh kơ dŭmn bruă prŏng yuôm bhăn hlăm kđi čar, msĕ si hơ̆k mơak klei tŭ jing klei ruah khua phung bi ala bruă kƀĭn ala lehanăn Êpul gơ̆ng bruă ƀuôn sang dŭm gưl 2026 - 2031, ênai čing M’nông kwang nanao msĕ si klei hơêč hmưi, bi êdah klei đăo knang lehanăn klei siă suôr mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hŏng lăn čar.

Hlăm dŭm wưng snăn, phung hlăm êpul tông čing čŭt hơô yơh kdrăp djuê ana pô, mdah dŭm ênhiang tông čing kơ tue hmư̆ mâo dŭm ênhiang msĕ si čing Ngăn (drông tue), Pĭt tơ drơ, Ntru sĭm, ntô̆ klêng… jiă knhuah gru djuê ana pô đưm, ngă kơ mnuih hmư̆ bi kngăr. Aduôn Riêm, hlăm êpul tông čing  ƀon Bu Prơ̆ng 1 lač:

“Mâo lu mta ênhiang tông čing M’nông, knăm yuôm bhăn tông ênhiang čing ngăn “drông tue” tal êlâo hĭn, leh kơ anăn mâo dŭm ênhiang “đơt thơt kô”, “ntô̆ nklêng", "ntru sĭm”.. tui hlue hŏng knăm mâo, srăng mâo dŭm ênhiang čing dưi ba yua bi djŏ, ară anei knăm mơak thŭn mrâo, knăm mơak prŏng dŭm boh bon hlăm ƀuôn hgŭm kreh tông dŭm ênhiang čing anăn yơh.”

Jing să ti knông lăn hlăm čar Lâm Đồng, Quảng Trực mâo truh 11 boh bon hŏng êbeh 3.000 gŏ sang, hlăm anăn mnuih djuê ƀiă êgao kơ mkrah, lu jing mnuih djuê ana  M’nông. Kluôm ƀuôn hgŭm adôk djă pioh dŭm pluh rĭng čing, mâo ba yua nanao hlăm ƀuôn sang. Amai Thị Hà – dôk hlăm êpul tông čing ƀon Bu Prơ̆ng 1 brei thâo, mâo klei khăp kơ čing čhar, snăk hlăk dôk bi kriê pioh hlăm găp djuê.

 “Hriăm tông čing čhar amâo mâo jăk dleh ôh, kčưm mơ̆ng klei bi mưng hŏng dŭm ênhiang tông mdê, hdră tông hlăm grăp ênhiang, lehanăn hriăm nanao srăng hdơr lehanăn kjăp yơh. Êlâo dih tui hlue ung lông hriăm sa dua blư̆, dôk dlăng phung mduôn khua tông ƀuh ênưih mơh. Wĭt kơ sang mâo ung lŏ mtô bi hriăm dŭm kênhiang dleh, snăn mơ̆ng klei ktrâo atăt snăn pral dưi thâo lehanăn mŭt hlăm êpul tông čing. Dua ung mô hmei khăp êdi kơ čing čhar. Grăp blư̆ mâo Khua êpul iêo snăn hmei truh ênŭm sơăi.”

Dhar kreh čing čhar lăn dap kngư mâo leh UNESCO tŭ yap jing dhar kreh amâo mâo êdah klă mơ̆ng anak mơ̆ng thŭn 2005, lŏ mđĭ thiăm leh ai tiê klei thâo khăp mơ̆ng mnuih ƀuôn sang mbĭt hŏng bruă sang čư̆ êa hlăm klei kriê pioh. Aduôn Thị Sư, Adŭ bruă dhar kreh yang ƀuôn, ƀuôn hgŭm Quảng Trực, čar Lâm Đồng brei thâo, klei phung mda asei lŏ dơ̆ng čuê đru lŏ bi lar leh ênai čing kwang nanao hŏng klei ktang.

“Êpul mtô bi hriăm wăt klei kưt muiñ, mtô hriăm dŭm enehiang čing mdê mdê, mbĭt hŏng klei kdŏ hlue knhuah gru kơ hđeh gưl mrâo, mjing kơ diñu klei mưng hŏng dhar kreh djuê ana pô ti krĭng knông lăn. Êpul tông čing mâo bruă klam yuôm bhăn bi kriê pioh čing čhar, klei kưt muiñ, klei kdŏ djuê ana M’nông. Grăp blư̆ alŭ wăl mâo drông tue, amâodah mkŏ mjing ya mta bruă prŏng , êpul tông čing srăng mdah, lehanăn đru mguôp dŭm knhuah dhar kreh jăk siam djuê ana pô hŏng jih jang mnuih.”

Mơ̆ng dŭm klei mjuăt bi hriăm hlăm aguah tlam mlam hrue, hlŏng truh kơ bruă prŏng mâo mkŏ mjing ti alŭ wăl lehanăn hlăm ala čar, ênai čing M’nông hlăk dôk kơrŭ wĭt ai hdĭp dhar kreh ti krĭng knông lăn. Amâo mâo djŏ knŏng kriê pioh dhar kreh djuê ana pô, ênai čing lŏ bi kơrŭ ai tiê thâo myưng m’ang, mâo klei thâo uêñ klam mơ̆ng grăp čô mnuih ƀuôn sang, bi sa ai rŭ mdơ̆ng lehanăn răng mgang kjăp klei dưi êngiê krĭng knông lăn./.