Aguah ưm dŭm hruê yan mnga mlan 3, ti krah dliê Knŭk kna mkuôm Nà Hầu, ti să Tân Hợp, čar Lào Cai, wăl anôk ñăt kriêp leh anăn jăk êdi, kwang dŭm klei mmuñ, ênai khèn, ênai kdŏ mmuñ ti krah dhul, mkŏ mjing ai êwa hơ̆k mơak êlâo kơ mmông ngă yang.

Grăp thŭn truh kơ wưng anei, mnuih djuê ana Mông lŏ bi wĭt ti alŭ wăl Ba Khuy, Nà Hẩu leh anăn Bản Tát, mkŏ mjing klei ngă yang dliê, dưi tŭ yap jing mnơ̆ng kriê pioh amâo êdah klă gưl ala čar hlăm thŭn 2024. Thào Thị Váng Cứ, ti alŭ Na Hẩu, să Tân Hợp brei thâo, mnuih Mông wăt nao mă bruă kbưi amâodah nao ti ya anôk ƀiădah truh hruê ngă yang dliê ăt gĭr wĭt čiăng drông tết čiăng lač jăk kơ yang dliê kơup mgang klei hdĭp êđăp ênang.

Djuê ana pô grăp thŭn ngă yang dliê, čiăng răng mgang dliê ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mtah hĭn, siam hĭn, wăt kơ êa mnăm…

Thŭn anei bŏ 70 thŭn, ƀiădah Sùng A Sềng mâo truh 30 thŭn jing pô ngă yang dliê.

Sềnh kwưh: hruê anei hruê siam mlan jăk, ƀuôn hmei ba mnơ̆ng myơr kơ yang dliê, yang čư̆ ktuê dlăng. Brei phung yang kiă kriê krĭng lăn anei wĭt mă mnơ̆ng ngă yang. Thŭn leh êgao kyua mâo dliê kơup mgang, hnoh êa amâo mâo khuôt, ana ktơr ti hma mtah, ŭn mnŭ amâo mâo klei ruă. Ƀuôn sang mâo êsei huă djam ƀơ̆ng, čhum ao čŭt kyua mâo phung yang. Hmei ƀuăn hŏng yang dliê, êkei mniê, mduôn khua hđeh êlăk hlăm ƀuôn sa ai răng mgang dliê, amâo mâo koh druôm kyâo dliê, amâo mâo čuh dliê ngă hma. Hlei ngă soh yang ƀuah mkra leh anăn ƀuôn sang bi kmhal hluê si hdră bhiăn.

Sùng A Sềnh yăl dliê: Tơdah amâo mâo răng mgang dliê amâo mâo hnoh êa. Kyuanăn grăp čô hlăm ƀuôn dưi răng mgang dliê ƀu sơnăn hơ̆k mơak êdi…

Leh klei ngă yang, phung khua ƀuôn ksiêm wĭt bruă răng ngang dliê hlăm sa thŭn êgao. Mnuih ƀuôn sang ngă klei ƀuăn ti krah dliê: amâo mâo bi rai dliê, amâo mâo lua mnah hlô dliê hlăm dliê myang, amâodưi ngă dŭm mta bruă bi rai dliê. Dŭm klei bhiăn anei dưi lŏ čuê mơ̆ng ênuk anei truh kơ ênuk mkăn, đru djă pioh dŭm wăl dliê lŏ mtah, răng mgang hnoh êa, phŭn klei hdĭp leh anăn wăl mnơ̆ng hdĭp kơ ƀuôn sang. Knhal tuč mnuih ƀuôn sang bi ƀơ̆ng huă hlăm dluê leh anăn bi kdŏ mmuñ, hlăp lêñ čiăng hyuă kjăp hĭn klei bi mguôp. Giàng A Thào ti alŭ Nà Hẩu brei thâo, leh ngă yang dliê mnuih ƀuôn sang tinei kăm 3 hruê amâodưi nao hlăm dliê:

Tinei amâo lŏ mâo pô nao koh kyâo dliê ôh. Mnuih ƀuôn sang tinei mơak hĭn jing knăm ngă yang dliê, mâo boh tŭ dưn jing kriê pioh dliê kŏ êa đoh kơ kdrăn lŏ, čiăng mkra mjing, ngă bruă duh mkra.

Dŭm alŭ Bản Tát, Nà Hẩu, Ba Khuy dôk ti krah Wăl anôk kriê pioh dliê kmrơ̆ng Nà Hẩu hŏng ênhă êbeh 5.640ha, hlăm anăn dleh êdrah mâo êbeh 4.500ha. Jih 3 alŭ mâo 600 gŏ sang mnuih Mông, hŏng giăm 2.800 čô. Khădah klei hdĭp lu klei dleh dlan ƀiădah mnuih Mông tinei ăt sa ai kriê pioh, răng mgang dliê hŏng dŭm hdră bhiăn mơ̆ng ênuk anei truh kơ ênuk dih. Dliê Nà Hẩu jing dliê hrông mâo hƀuê ênuk mơ̆ng đưm, dliê ka mâo bi rai, mnĭt hŏng ana kyâo dliê, hlô mnơ̆ng lu jơr hŏng êbeh 570 mta, hlăm anăn mâo lu mta mnơ̆ng yuôm hin mâo anăn hlăm hră hrah Việt Nam. Ktuê êlan mŭt hlăm dŭm alŭ, djăp anôk ƀuh dŭm phŭn kyâo prŏng 2 -3 čô kmiêk ti djiêo êlan.

Thŭn 2006, wăl anôk kriê pioh dliê Knŭk kna mkuôm Nà Hẩu dưi mkŏ mjing. Mnuih ƀuôn sang hdĭp mơ̆ng đưm tinei ƀiădah dliê ăt dưi răng mgang jăk. Đoàn Giao Lương, k’iăng khua kiă kriê dliê alŭ wăl Trấn Yên, khua anôk bruă kriê piôh Nà hẩu hơ̆k mơak brei thâo, mnuih ƀuôn sang čih mkra hdră bhiăn, bi mni, ƀuah mkra klă hlăm bruă răng mgang dliê, đru ba Nà Hẩu jing alŭ wăl hlăm čar Lào Cài hŏng hnơ̆ng luôm êyui dliê mâo 90%.

Mnuih ƀuôn sang ti alŭ wăl čar thâo kơ hdră bhiăn ngă yang dliê mơ̆ng mnuih Mông. Anei jing sa hdră hâo hưn kơ mnuih ƀuôn sang mkăn hluê hriăm čiăng mđĭ klei thâo răng mgang dliê kmrơ̆ng. Hmei ƀuh klei anei jăk êdi.

Hlăm klei mĭn mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, dliê amâo djŏ knŏng mkăp brei klei hdĭp ƀiădah lŏ jing wăl anôk răng mgang ƀuôn sang. Să Tân Hợp rơ̆ng mkŏ mjing klei ngă yang dliê grăp thŭn amâo djŏ knŏng kriê pioh knhuah gru djuê ana, ƀiădah lŏ đru mđĭ klei thâo săng êpul êya hlăm bruă răng mgang dliê, răng mgang wăl mnơ̆ng hdĭp leh anăn mđĭ kyar dliê hơĭt kjăp. Hluê si Vũ Tùng Lâm, k’iăng khua Bruă sang čư̆ êa să Tân Hợp, hlăm wưng mrâo, dŭm boh tŭ dưn jăk siam mơ̆ng klei ngă dliê ƀrư̆ hruê ƀrư̆ tŭ dưn hĭn.

Ngă yang dliê mơ̆ng mnuih djuê ana Nà Hẩu ăt dưi tŭ yap jing mnơ̆ng kriê pioh dhar kreh amâo mâo êdah klă gưl ala čar, kyuanăn bruă kriê pioh, bi lar dŭm boh tŭ dưn dhar kreh mơ̆ng klei ngă yang dliê jing sa bruă klam yuôm bhăn. Hŏng dŭm knăm mơak sơnei leh anăn dŭm klei ƀuăn, klei bhiăn mơ̆ng alŭ ƀuôn, ƀuh mnuih ƀuôn sang thâo săng hĭn kơ bruă răng mgang dliê./.